Оңтүстік Африка Президентінің резиденциясы – Де Туйнхуйс тарихы

Кіріспе

Оңтүстік Африка президенті кеңсесі

Де Туйнхуйс – Кейптаун қаласында орналасқан Оңтүстік Африка президентінің кеңсесі.

Ғимарат

Бұл ғимарат екі жарым ғасыр бойы елдің ең жоғары саяси билігінің орнымен байланысты. Ғимараттың бастапқыда қарапайым болған сияқты, алғашқы жазба 1674 жылға қатысты, Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы (VOC) компанияның үлкен бағы үшін құралдар сақтауға "бақша үйін" салған. 1682 жылы құрал-саймандар қоймасы губернатор Симон ван дер Стелдің шетелдік қонақтарын қабылдау үшін қонақ үйге айналдырылды. Ғимарат 1751 жылға дейін көп рет жаңартылып, кеңейтілді, сонда ғимарат губернатордың жазғы резиденциясы ретінде пайдаланыла бастады, бұл дәстүр сол ғасырдағы барлық голланд губернаторлары үшін тарихи жазбаларда көрсетілген. 1790 жылы ғимарат Компания бақтарындағы Губернатор үйі ("Het Governiurs Huys in de Compagnies Tuyn") деп аталды, сол кезде – Джозеф Джонстың 1790 жылғы суретінде көрсетілгендей – ғимараттың бақша жағында рококо балюстрадалары, штукатурлы маталар мен грек-рим мүсіндері болды. Дизайн тұрғысынан, Луи XVI стиліндегі неоклассицизм мен барокко элементтерін біріктірген ғимарат 18 ғасырғы Голландия және Голландия Шығыс Үндістан архитектурасының ықпалында болды. Осыған ұқсас қасбеттер, терезелер, есіктер мен шамдар Амстердам және Батавия (қазіргі Джакарта) сияқты жерлердегі сол кезеңде салынған отарлық ғимараттарда кездеседі. Ғимараттың жоспары мен жалпы дизайны негізінен француз сәулетшісі Луи Мишель Тибоға (1750–1815) тиесілі, ол Луи XVI-дың бас сәулетшісімен оқыған. Алайда, сыртқы қасбеттердегі көркемдік бөлшектер, грек мифологиясынан алынған бала Меркурий мен Посейдон мүсіндері, VOC эмблемасы бейнеленген туды ұстап тұрған мүсіндері, голланд мүсіншісі Якобус Лиувенберг пен неміс мүсіншісі Антон Анрайтқа (1754–1822) жатқызылады, олар екеуі де 18 ғасырдың соңғы тоқсанында Кейпта кеңінен жұмыс істеген. Бірақ сол кездегі Кейптің инфрақұрылымының көп бөлігін, соның ішінде ғимараттардың құрылысын да құлдар салғаны көпке белгісіз. 18 ғасырдың соңында Мадагаскар, Ангола, Үндістан, Ява және Малайзиядан әкелінген құлдардың саны отардағы қоныс аударушылардың санын басып өтті. Соңғы жылдары тарихшылар 1790 жылдар шамасында отардағы жалғыз шеберлердің білікті құлдар болғанын мойындады. Олардың шеберлік дағдыларына үлкен сенім артты, бұл факт Кейпке алғашқы саяхатшылардың көптеген жазбаларында көрсетілген, олардың бірі қоныс аударушылардың ешқайсысы: "қолөнердің ешқандай түріне қол тигізбейді" деп жазды. Білікті құлдар көбінесе бай шаруалар, бизнесмендер және үкімет үшін құрылыс және қолөнер жұмыстарын орындады. Бұл құлдар өте жақсы қалыптасқандықтан, 19 ғасырдың басында британдық корольдік комиссарлар жаңадан келген ағылшын және ирланд қоныс аударушыларын көбінесе жергілікті құлдарға шәкірттікке алып, солардан кәсіп үйренгенін жазды. Седелдік, қабырғалау, шкаф жасау, ағашпен жұмыс істеу, ағаш ұсталық және гипстеу, мысалы, фронтондардағы гипстеу, ұзақ жылдар бойы құл шеберлерімен байланысты, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азиядан шыққандар және олардың ұрпақтары. Туинхуйс есігінің нақты өндірісі, сондай-ақ ғимараттың құрылысы уақыт пен тарихтың тұмандылығына оранып жатыр. Алайда, Кейптағы құлдар тарихы туралы зерттеулер ақылға қонымды қорытынды жасауға мүмкіндік беретін түсініктер береді. Тарихшы Роберт С. Х. Шелл Грот Шур иелігіндегі президент резиденциясы – Генданделден (бұрынғы Уэстбрук) табылған ұқсас есіктің шығу тегі туралы болжам айтады. Генадэндал есігін Сесил Джон Родс 20 ғасырдың басында Стелленбостағы Эльсенбург фермасының қиратылған ескі ферма үйінен сатып алған. Шеллдің айтуынша, бастапқы есікті Бали аралында тұтқынға алынып, Джакартада белгілі құл саудагері Якоб де Йонгқа құлдыққа сатылған Рангтон ван Бали есімді құл жасаған болуы мүмкін. Ол Кейпке әкелінді, ол өз кезегінде губернатор Симон ван дер Стелдің салықшысы Самуэль Элсевьеге сатылды, оған Элсевье туысқандық байланысы болды. Рангтон 1712 жылы өз еркіндігін сатып алып, 1720 жылы қайтыс болғанға дейін сәтті шебер ретінде жұмыс істеді. Шелл компаниясы Рангтонның Эльсенбург фермасындағы ферма үйінің әсем есігін жасағанын болжайды, оны Симон ван дер Стелл Стелленбостағы Элсевьеге берген. Бұл есікті 100 жылдан кейін сәулет өнерінің коллекционері Родс сатып алған. 18 ғасырдың соңында Кейп ғимараттарының құрылысында білікті құлдардың атқарған рөлі және Рангтон сияқты құлдардың өмірі мен кәсібін тарихи жаңарту туралы біздің қазіргі білімімізден туындайтын нәрселерге сүйене отырып, бастапқы Туинхуйс ғимаратының, оның есіктері мен терезелері құлдармен орындалған болуы мүмкін деген қорытындыға келуге болады. 1806 жылы британдықтардың екінші басып алуынан кейін, қазір Үкімет үйі деп аталатын ғимараттың мінезі толығымен өзгерді. Кейпта кең тараған сәулеттік жаңарту үрдісіне сәйкес, голланд кезеңінен қалған әсем қасбет және басқа барокко әшекейлері жабылып, жасырылды, нәтижесінде дәуірге тән георгиан стиліндегі ғимарат пайда болды. Губернатор лорд Чарльз Сомерсет ғимаратты екі жағынан кеңейтіп, банкет залы, әсем баспалдақ және камин салды. Ол ғимараттың монархия өкіліне лайықты болуын қалаған деседі. Шындығында, 1947 жылы британдық корольдік отбасы Оңтүстік Африкаға сапары барысында Үкімет үйінде тұрды. 1968 жылы Кейптаундық сәулетші Габриэль Фаган ғимаратты бұрынғы 18 ғасырғы даңқына қайта келтірудің күрделі жұмысын жүзеге асырды. Джозеф Джонстың 1790 жылғы суреті және француз сәулетшісі Тибоның суреті Фаганға ғимараттың бақшалық қасбетін қайта жасауға көмектесті. Джонстың эскизі лорд Чарльз Сомерсет кезінде жабылып тасталған 24 метрлік фриз бен балюстраданы көрсетеді. Сақты мұқият қазба жұмыстарынан кейін, Джонстың суреттеріне сәйкес келетін штукатурлық гирляндалар және басқа гүлдік әшекейлер мен бедерлердің жақсы сақталғаны анықталды. Алайда, екі грек-рим мүсіні сақталмады. Фаган Сидней Хантерге бүкіл балюстраданы қайта жасауды тапсырды, ал ағаш оюларын грек шебері Йозеф Вазиркианзикис орындады. Фаган ғимаратқа жасалған ғасырлар бойғы біртіндеп қосымшалар мен өзгерістерді еске алып, оларды жаңартуда сезімталдықпен көрсетуге тырысты. Нәтижесінде, 1972 жылы Де Туинхуйс деп аталған ғимарат 18 ғасырғы түріне мүмкіндігінше шынайы түрде қайта жаңартылды, сонымен қатар ғимаратқа кейінірек қосылған ең жақсы элементтерді де қамтыды. Нәтижесінде, үйлесімді синтез пайда болды.

The building has in various guises been associated with the seat of the highest political authority in the land for almost two and a half centuries. The building seemingly had modest beginnings with the earliest known reference to the site being in 1674 when the Dutch East India Company (VOC) first built a "garden house" to store the tools for the company's large garden first established by Jan van Riebeeck in 1652. In about 1682, the toolshed was converted into a guesthouse to entertain foreign visitors of the governor, Simon van der Stel. The building was renovated and enlarged numerous times until 1751 when it was first recorded that the building was being used as a summer residence by the governor, a custom which the historical record seems to bear out for all the Dutch governors that century. By 1790 the building was known as The Governor's House in the Company's Gardens ('Het Governiurs Huys in de Compagnies Tuyn') and by this time – as reflected in the drawings of Josephus Jones circa 1790 – the gardens side of the building already had its rococo balusters with its stucco drapes and Greco Roman sculptures. From a design perspective, the building, incorporating both Louis XVI style Neo classicism and Baroque elements, was influenced by 18th century Dutch and Dutch East Indies architecture of the time. Similar façades, windows, doors and fanlights can be seen in colonial buildings built in the same period in places such as Amsterdam and Batavia (modern day Jakarta). The plans for the building and the overall design are largely credited to the French architect Louis Michel Thibault (1750–1815) who studied under Louis XVI's architect in chief. However, the artistic detail of the outside facades, including the sculptures of the infant Mercury and Poseidon drawn from Greek mythology holding the banner on which the emblem of the VOC was emblazoned, are variously attributed to a sculptor Jacobus Leeuwenberg, a Dutchman and sculptor Anton Anreith (1754–1822), a German, both of whom are known to have worked extensively in the Cape in the last quarter of the 18th century. Yet it is not as well known that much of the infrastructure of the Cape at this time was built by slaves, including the actual construction of buildings. By the late 18th century, slaves drawn from Madagascar, Angola, India, Java, and Malaysia, among others, outnumbered settlers in the colony. In more recent years, historians have acknowledged the fact that certainly during the period around 1790 skilled slaves were the only artisans in the colony. Their artisan skills were to a great extent relied upon, a fact borne out by the recorded comments of many early travellers to the Cape, one of whom famously wrote that no settler would: "put his hand to any kind of handicraft". Skilled slaves often undertook building and artisanal work for wealthy farmers, businessmen and government. These slaves were so well established that in the early 19th century visiting British royal commissioners recorded that recently arrived English and Irish settlers were often apprenticed to local slaves from whom they were learning trades. Saddlery, masonry, cabinet making, wood work, carpentry work, and plastering, such as in gables and pediments, have long been skills associated with slave craftsmen – especially those of South East Asian descent – and their descendants in the Cape. The actual manufacture of the Tuynhuys door as well as the construction of the building is shrouded in the mists of time and history. Yet research on slave history in the Cape give insights from which it is possible to make an informed deduction. Historian Robert C. H. Shell has speculated on the provenance of a not dissimilar front door to be found at Genadendal, previously WestBrook, the president's Cape Town residence, on the Groote Schuur Estate. It is documented that the Genadendal door was bought in the early part of the 20th century from the demolished original farmhouse of the Elsenburg farm in Stellenbosch by Cecil John Rhodes for his estate. According to Shell the original door might very well have been the work of a slave called Rangton van Bali, who was captured on the island of Bali and sold into slavery in Jakarta to Jacob de Jong, a well known Cape slave trader. He was brought to the Cape where he was in turn sold to Samuel Elsevier, the fiscal of Governor Simon van der Stel, to whom Elsevier was related by marriage. Rangton was a skilled carpenter who eventually bought his own freedom in 1712 and practised as a successful artisan until his death in 1720. Shell speculates that it was Rangton who would have made the original majestic door of the farmhouse at Elsenburg farm which Simon van der Stel had granted Elsevier in Stellenbosch. This was the very door which was bought by Rhodes, a known collector of architectural artefacts, a hundred years later. From what we now know about the role of skilled slaves in the construction of Cape buildings during the late 18th century, and the historical reconstruction of the life and occupations of slaves such as Rangton, it is reasonable to suggest that the original Tuynhuys building, its doors and windows, may very well have been executed by slaves. After the second British occupation in 1806, the building, now called Government House, underwent a complete change of character. In accordance with the fashion of architectural simplification which swept the Cape at the time, the decorative façade and other baroque adornments from the Dutch period were plastered over and concealed, to create a Georgian style building typical of the period. Governor Lord Charles Somerset extended the building on both sides to accommodate a ballroom, a magnificent staircase and fireplaces. It is said that he wanted the building to be suitable for a representative of the monarchy. Indeed, in 1947 the British royal family stayed at Government House on their visit to South Africa. In 1968, Cape Town architect Gabriel Fagan undertook the complex task of restoring the building to its former 18th century glory. The 1790 drawing by Josephus Jones and another by the French architect Thibault were used by Fagan to recreate the garden façade of the building. The Jones sketch shows a frieze and balustrade of 24m which was built over at the time of Lord Charles Somerset. After careful excavation, it was discovered that the stucco garlands and other floral decorations and relief work, conforming to the Jones drawings, had remained reasonably intact. The two Greco Roman sculptures had however not survived. Fagan commissioned Sydney Hunter to recreate the entire balustrade while the wood carvings were executed by the Greek craftsman, Josef Vazirkianzikis. Fagan was mindful of the incremental additions and changes over the centuries, and these he sought to reflect sensitively in the restoration. Consequently, De Tuynhuys, as it was named in 1972, was restored as authentically as was possible to its 18th century state, while incorporating the best features of later additions to the building. The result has been a harmonious synthesis.

Тарих

Оңтүстік Африка Республикасының соңғы президенті Ф. В. де Клерк 1992 жылғы 18 наурызда ғимараттың алдында тұрып, Оңтүстік Африканың "апартеид дәуірін аяқтағанын" жариялады. 1700 жылы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы бұл ғимаратты Кейпке келген маңызды қонақтарға арналған резиденция ретінде салған. Ол Оңтүстік Африка Ұлттық Парламенті ғимараттары мен Кейптаундағы Компания бақшасындағы Президент Кеңесі арасында орналасқан. Бұл ғимарат Кейптің барлық губернаторлары – голланд, батавия және британдықтардың, сондай-ақ 1961 жылы ел Республика болғаннан кейін мемлекет президенттерінің ресми резиденциясы ретінде пайдаланылды. Тарихшылар Туинхуйс тарихын зерттеді, және ол бастапқыда қарапайым құрал-саймандар сақталатын қойма болған. 1679 жылы Симон ван дер Стел губернатор болған кезде ол қонақ үйге айналдырылды, ал 1710 жылға қарай қонақ үй екі қабатты, тегіс шатыры бар ғимаратқа айналды. Дегенмен, Туинхуйс әрдайым тұруға жарамды болмаған. Көркем әсем баль залын салған және ғимаратты қайта безендіруге көп еңбек сіңірген Лорд Чарльз Сомерсет 1824 жылы ғимаратта тұруға жарамсыздықтан одан көшіп кетуге мәжбүр болды. 19 ғасырдың соңында билік оны бұзуды қарастырған кезде оның болуы туралы пікірталас туды, ал 1967 жылы резиденция қайта жаңартылды. Туинхуйс 1854 жылы британдық губернатордың алғашқы Кейп Парламентін ашу орыны болды. Бүгінде Де Тюинхуйс – Оңтүстік Африка президентінің кеңсесі.