Кіріспе

1805 жылғы Үшінші коалиция соғысы кезіндегі шайқас

Хаслах-Юнгинген шайқасы, сондай-ақ Альбек шайқасы деп те аталады, 1805 жылдың 11 қазанында Ульм қаласының солтүстігінде, Дунай маңында француз және австриялық әскерлері арасында болды. Бұл шайқас Ұлы Наполеон соғыстарының бір бөлігі болған Үшінші коалиция соғысының құрамына кірді. Шайқас француздардың жеңісімен аяқталды.

Өмірбаян

Ульм жорығы кезінде Наполеонның Ұлы армиясы Карл Мак фон Либерих басқарған австриялық армияны қоршауға алу үшін үлкен оң жақ бұрылыс жасады. Рейн өзенінен шығысқа қарай бастаған француз корпустары Дунай өзеніне оңтүстікке қарай жетті. Дунайдан маршал Мишель Нейдің VI корпусын тірек нүктесі ретінде пайдаланып, Ұлы армия оң жақ бұрылысын жалғастырды, нәтижесінде Наполеон корпустарының көп бөлігі батысқа қарады. Австрия армиясының басым бөлігі тұтқындалды, бірақ Наполеон жаудың көп бөлігі қайда орналасқанын дәл білмеді. Француздар Австрияның Ульмдегі гарнизоны үлкен армия емес, кері шегінуші күштің бір бөлігі деп есептеді. Маршал Иоахим Мурат VI корпустың солтүстік жағалауында және V корпустың, сондай-ақ оңтүстік жағалаудағы үлкен атты әскердің басқаруын алды. Оның міндеті – Ульмге қарай батысқа жылжу еді. 11 қазанда Мурат маршал Мишель Нейге VI корпусының көп бөлігін Дунайдың оңтүстік жағалауына көшіруді бұйырды. Ней солтүстік жағалаудағы күштердің жеткіліксіз екенін айтты, бірақ Мурат оған: «Жаудың алдында жасалған жоспарлардан басқа білмеймін» деді. Ней бұйрыққа қарсы болғанымен, оны орындауға мәжбүр болды, солтүстік жағалауда Пьер Дюпон дивизиясын қалдырып, оған Тиллидің VI корпусының атты әскері көмектесті.

Шайқас

Бұл шайқас Мак пен эрцгерцог Фердинанд Ульмде қоршап тұрған француз әскерінен қашып шығуға тырысқан кезде болды. Сол күні Дюпон 35 000 австриялық әскермен, оның ішінде 10 000 атты әскермен бетпе-бет келді. Дюпон шегінудің австриялықтардың қууына және оның дивизиясының жойылуына әкелетінін сезінді, сондықтан ол сан жағынан басым австриялықтарға шабуыл жасауды жөн көрді. Ол сонымен қатар олардың шабуылын тоқтатып, өзінде көбірек күш бар екенін оларға көрсетуді үміттенеді. Дюпонның 4100 сарбаздан тұратын VI корпустың 1-ші дивизиясы Жан Руер мен Жан Маршан генералдарының басқаруымен 9-шы жеңіл жаяу әскер полкінің екі батальонынан, сондай-ақ 32-ші және 96-шы желілік жаяу әскер полктерінің әрқайсысынан екі батальоннан құралды. Тиллидің атты әскер бригадасына 1-ші гусар полкі, сонымен қатар 15-ші және 17-ші драгун полктері кірді. Бұл барлығы 900 атты әскерді құрады. Оның ең жақын қолдауы генерал Луи Бараги д'Иллиерс басқаратын драгун дивизиясы болды. Күні бойы француз әскері австриялықтарға қарсы бірнеше шабуылдар жасады, ең қаһары Альбектің батысындағы Ульм Юнгинген ауылында болды. Ондағы шіркеуді 9-шы жеңіл жаяу әскер полкі ұстап тұрды. Руер шіркеуді нығайтып, австриялықтардың шабуылын тоқтату үшін алғы шепке шабуылшыларды жіберді. Австриялықтардың шабуылы шіркеу маңында баяулағанда ол ауыл сыртында сақталған резервтік колонналарды алға жылжытты. Мак өзінің атты әскердегі үлкен артықшылығын тиімді пайдалана алмады, өйткені Дюпон позициясының солтүстігіндегі ормандар генералдың қанатын қорғады. Шайқас барысында фельдмаршал Мак француз әскерінің оңаша топ емес, алғы шептің бөлігі екеніне көз жеткізді, бұл оның барлық резервтерін қолдануына кедергі келтірді. Бұл қателік Дюпонға австриялықтарды түнге дейін тоқтатып, содан кейін шаршаған әскерімен, 6000 австриялық тұтқынмен және 8 қолға түскен зеңбірекпен Бренцке қарай шегінуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, австриялықтар 1100 адамды өлтіріп немесе жараланып қалды. Мак жеңіл жарақат алды және ол Ульмге қайта оралды. Австриялықтар 1000 адамды өлтіріп, Дюпонның жасағынан 2 зеңбіректі қолға түсірді. Австрияның Латур жеңіл драгун полкі №4 15-ші драгун полкінің туын ұстады.

Стратегиялық салдарлары

Мұраттың қателігі Макка Дунайдың солтүстік жағалауында шығысқа қарай жол ашуға зор мүмкіндік берді. Мактың нашар басшылығы және Дюпонның шабуылдай жауабы Австрия армиясының Наполеон қойған тұзақтан қашуына тосқауыл қойды. Бірнеше күн бойы Дюпон мен бір топ атты әскер ғана солтүстік жағалауды ұстап тұрды, ал Мак шешім қабылдамай шарлап отырды. Хаслах-Юнгинген шайқасынан кейін Ней мен Мурат Дюпонның қауіпті жағдайға түсуіне кім кінәлі екендігі үшін ашулы дауға түсті. Наполеон бұл жанжалға араласып, соңында Нейді жақтады. 14 қазанда Эльчинген шайқасында Мак тағы да қашып шығуға тырысты, бірақ Ней корпусының қалған бөлігі өзеннен солтүстік жағалауға шабуылдады. Осымен Мактың қалған санаулы қашу жолдарының бірі жабылды.