Кіріспе

1838 жылы американдық ақын Ральф Уолдо Эмерсонның сөйлеген сөзі. "Дивинити мектебі алдындағы сөз" – Ральф Уолдо Эмерсонның 1838 жылғы 15 шілдеде Гарвард Дивинити мектебінің бітірушілеріне арнаған сөзі. Оның толық атауы – "Құдайды өзің біл".

Өмірбаян

1838 жылғы 15 шілдеде Эмерсон Дивинити-холлда діни білім алушы түлектер, олардың профессорлары және жергілікті дін қызметкерлеріне сөз сөйледі. Эмерсон сөз сөйлеген кезде Гарвард университеті академиялық унитариандық ой-пікірдің орталығы болып табылды. Осы сөзінде Эмерсон өзінің заманы үшін радикалды болған пікірлер айтты. Эмерсон трансцендентализмнің көптеген негіздерін дәстүрлі унитариандық теологияға қарсы қойды. Ол моральдық сезімнің діни доктринадан гөрі моральдық құндылықтарға басшылық етуде жақсырақ екенін, және әрбір адамда нағыз моральдық сезімнің бар екенін айтты, сонымен қатар Исаның тарихи кереметтеріне сенудің қажеттілігін жоққа шығарды. Эмерсонның діни мектептегі сөйлеуіне оның өмірлік тәжірибесі әсер етті. Ол бұрын унитариан дін қызметкері болған, 1832 жылы Бостон қаласындағы Екінші шіркеудегі қызметінен кеткен еді. Эмерсонның қасиетті кешкі ас деп те аталатын, Киелі Евхаристияның дұрыстығы туралы философиялық сұрақтары болды. Ол бұл рәсімнің Исаның бастапқы ниетімен сәйкес келмейтініне сенді. Бұл мәселе 1830-шы жылдардағы унитариандық сенімдермен болған философиялық айырмашылықтардың бірі ғана еді, бірақ оның қауымының мүшелері оңай түсіне алатын мәселе болды. Эмерсон қауымынан жақсы көрінетін, оның философиясымен қауымның қажеттіліктерін үйлестіруге тырысқан, бірақ Эмерсон өзінің көзқарасын түсіндірген соңғы уағызынан кейін қызметтен кетті. Келесі бірнеше жылда Эмерсонның көзқарастары негізгі унитариандық ойдан алшақтады. Оның өмірбаяуын жазған Роберт Ричардсон оны унитаризмнен асып кеткен, бірақ діннен емес деп сипаттады. Эмерсон белгілі лектор және эссе жазушы болды. Ол жиі унитариан шіркеулеріне қонақ дін қызметкері ретінде шақырылды. 1838 жылғы діни мектептің түлектері жеті ағадан тұрды, бірақ олардың тек алтауы ғана сөз сөйлеуге келді; Эмерсонды сөйлеуге сынып мүшелері шақырды. Ол «тарихи христиандық» деп аталатын нәрсенің кемшіліктерін талқылауға уақыт келді деп шешті. Ол өзінің сөзінде жеке Құдай туралы ұғымды жоққа шығарды, сонымен қатар шіркеудің дін қызметкерлерін жансыз уағыздау арқылы жандарды құрдымға жібергені үшін айыптады. Сонымен қатар, теологтар Эндрюс Нортон, Генри Уэр және діни мектептің деканы Джон Г. Палфри де қатысты.

Жауап

Эмерсон ғылыми талқылауды күткен, бірақ одан кейін болған жағымсыз реакция оны толығымен таң қалдырды. Эмерсонға жасалған шабуылдар тез жеке сипатқа ие болды. 1838 жылы оны атеист деп айыптады. Сол кездегі маңызды унитариандық журнал (The Christian Examiner) Эмерсонның пікірлері "айқын болғанша, мектеп оқытушыларына және жалпы унитариандық пасторларға мүлдем ұнамайды, олар оларды жақсы діни сенім немесе ақылды ой деп санамайды" деді. Бұл сөз америкалық унитариандық теологтар арасында үлкен дау тудырды, әсіресе, оны өз дініне шабуыл деп қарағандардың арасында. Диссиденттер басты назарды Киелі кітаптағы ғажайыптардың тарихи шындығына сену қажеттігіне бөлді, бірақ жауапта басқа да екінші дәрежелі мәселелер де болды. Жаңа Англияның унитариандықтары және Гарвард діни мектебі Эмерсонның ілімдерін толығымен қабылдамады, Гарвардтан Эндрюс Нортон оған қарсы айқын мәлімдемелер жасады, соның ішінде Трансцендентализмді "адалдықсыздықтың соңғы түрі" деп атады. Он жылдан астам уақыт бұрын дінтану студенті ретінде Эмерсонның ұстазы болған Генри Уэр кіші 1838 жылдың 23 қыркүйегінде "Құдайдың жекелігі" деген уағыз айтты. Уағыз Эмерсонға тікелей шабуыл жасамаса да, ол Эмерсонды еске алып жазылған және Құдайды көп рөл атқаратын жаратылыс ретінде емес, "құдай заңдары" арқылы қарастыруға бейімділікті жоққа шығарды. Уағыз сондай-ақ басылып таратылды.