Кіріспе

Англиядағы Камбриядағы тас шеңбер

Камбриядағы Дервент суының жанындағы сол аттас төбе. Суинсайд, сондай-ақ Сункенкирк және Суиншейд деп те аталады, Оңтүстік Камбриядағы Блэк Комбтың бөлігі, Солтүстік-Батыс Англиядағы Суинсайд құйының жанында орналасқан тас шеңбер. Британ аралдары мен Бретаньдегі шамамен 1300 тас шеңбердің бірі, ол б.з.д. 3300-900 жылдар аралығында, археологтардың Неолит және Ерте қола дәуірі деп санайтын кезеңде мегалиттік дәстүрдің бір бөлігі ретінде салынған. Осы кезеңде, Суинсайд орналасқан таулы аймақ – Көл ауданында тас шеңберлер салу өте кең таралған, басқа да көрнекті мысалдарға Кастлерригг тас шеңбері және Лонг Мег және оның қыздары жатады. Бұл шеңберлердің бастапқы мақсаты әлі де даулы, бірақ көптеген археологтар олардың діни немесе рәсімдік мақсаттармен салынғанына келіседі. Жергілікті тақтатастан салынған сақинаның диаметрі шамамен 93 фут 8 дюйм (26,8 метр) құрайды. Қабірге жету үшін келуші Crag Hall-ға барып, шектеулі тұрақ орынына ие болуы керек, содан кейін 2¼ км (1¼ миль) қашықтықты дөңгелек жолмен Swinside Farm-ға дейін көтерілуі керек, ал мегалиттік сақина жолдың оң жағында орналасқан. Камбриядағы тас шеңберлерді зерттеген археолог Джон Уотерхаус Суинсайдты "көрнекі әсері жағынан тек Кастлерригг пен Лонг Мег және оның қыздарымен ғана салыстыруға болады; бірақ оның сүйкімділігі – оның үлкен сүйкімділігі үшін, сөзсіз, олардан да жоғары" деп бағалаған.

Өмірбаян

Неолиттің соңғы кезеңінде британ қоғамы бірқатар маңызды өзгерістерге ұшырады. Шамамен 3500-3300 жылдар аралығында б.з.д., ертедегі британдардың үздірілмейтін кеңеюі мен жабайы жерлерді өңдеуі тоқтады, олардың орнына аралдың ең өнімді ауыл шаруашылық аймақтарына – Оркни, Шығыс Шотландия, Англси, Темзаның жоғарғы ағысы, Уэссекс, Эссекс, Йоркшир және Уош өзендерінің аңғарларына қоныстануға және егіншілікпен айналысуға көшті. Бұл кезең археологтардың Британиядағы діни нанымдардың өзгергенін көрсететін белгісі болды. Қоғамдар өлгендерге арналған үлкен камералы қабірлер салуді тоқтатып, оның орнына үлкен ағаш және тас шеңберлерді салуға кірісті. Танымал мегалиттерді зерттеуші және археолог Обри Бурл (2000) қабірлер салудан ашық аспан астындағы шеңберлер салуға көшудің Солтүстік-Батыс Еуропа халықтарының діни көзқарастарының өзгергенін білдіретінін айтты. Ол былай деп жазды: "Бұл – тар, көлеңкелі бөлмеден немесе қабірден ашық, кең шеңберге, қараңғыдан жарыққа, өлгеннен тіріге, қабірден аспанға қарай өту".

Мақсаты

Тарихи дәуірге дейінгі британдықтар тастан жасалған шеңберлерді бастапқыда қандай мақсатта салғаны туралы сұрақ археологтарды әлі де толғандырып келеді. Осыған қарамастан, көптеген болжамдар айтылды, олардың басым бөлігі олардың ғибадатхананың бір түрі болғанын көрсетеді. Солтүстік Шотландиядағы Оркней аралдарындағы мысалдарды зерттеу нәтижесінде археолог Колин Ричардс кеш неолиттік Британияда салынған тас және ағаш шеңберлер оларды салғандар үшін әлемнің ортасы немесе axis mundi болғанын ұсынды. Бұл идеяны археолог Аарон Уотсон да кеш неолиттік халықтың Оңтүстік Англиядағы Эйвберидегі Ұлы сақинаны неге салғаны туралы талқылауда мүмкін болған нұсқа ретінде қолдады.

Құрылыс

Суинсайд құрылысында қолданылған тастар – жақын маңайғы төбелерден алынған порфириттік тақта тастар, және 20 ғасырға қарай жергілікті жерде "сұр қиыршық тас" деп белгілі болған. Әсіресе, Суинсайд пен Girdle Stanes арасында көптеген ортақ ерекшеліктер бар.

Фольклорлық

Жергілікті халық арасындағы әңгімелерде, түнде шайтан күндіз салынып жатқан шіркеудің тастарын бұзып, соның нәтижесінде тас шеңберін жасаған дейді; осылайша бұл жер Санкенкирк деп аталған. 1930 жылдары, жергілікті сенім бойынша, барлық тастарды санау мүмкін емес екені жазылған.

Антикварлық және археологиялық зерттеулер

1901 жылы Камберленд және Вестморленд антиквариандық және археологиялық қоғамы Суинсайдте алғашқы археологиялық қазба жұмыстарын ұйымдастырды. C. W. Dymond FSA және W. G. Collingwood басшылығымен қазба 1901 жылғы 26 наурыз күні түстен бастап келесі күнінің кешкі уақытына дейін жүргізілді. Екі бағытталған траншея қазылды, олардың әрқайсысының ені 45 см болды, бұл учаскенің ішкі жағының он үшін бірін қамтыды. Қазба жұмыстарын жүргізушілер газон қабатынан көмірдің бір кесегін, шіріген сүйектің бөлігін және бірнеше қазіргі заманғы монеталарды тапты.