Алексей Бродович: Ресейлік суретшінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ресейлік суретші

Алексей Вячеславович Бродович (сондай-ақ Бродвич; , Алексе́й Вячесла́вович Бродо́вич; 1898 – 15 сәуір, 1971) – орыс-американдық фотограф, дизайнер және оқытушы. Ол 1934 жылдан 1958 жылға дейін Harper's Bazaar сән журналының көркемдік жетекшісі ретінде ең көп танылды.

Ресейдегі ерте өмірі

Алексей Бродович 1898 жылы Оголичиде (Петриковский ауданы), Ресей империясы (қазіргі Беларусь) бай отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Чеслау немесе Вячеслав Бродович – құрметті дәрігер, психиатр және аңшы болған. Анасы әуесқой суретші еді. Орыс-жапон соғысы кезінде оның отбасы Мәскеуге көшті, онда әкесі жапон тұтқындарына арналған ауруханада жұмыс істеді. Алексей Санкт-Петербургтегі беделді Принц Тенишев мектебінде оқыды, мақсаты Императорлық өнер академиясына түсу болатын. Бала кезінде ресми түрде сурет өнерін оқымаған, бірақ қаладағы концерттерде көрермендер арасында ақсүйектердің бейнелерін жиі салған.

Әскери мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, 16 жасында Бродович Императорлық өнер академиясына түсу арманынан бас тартып, үйінен қашып, орыс армиясына қосылды. Бірақ көп ұзамай әкесі оны үйге қайта алып келіп, Алексейдің мектепті бітіруіне көмектесу үшін жеке репетитор шақырды. Мектепті бітірген соң Бродович бірнеше рет қайта-қайта үйден қашып кетті.

Ресей азамат соғысы кезінде Бродович Ақ Армия қатарында қызмет етті. Одессада большевиктерге қарсы күрескенде ауыр жарақат алды және біраз уақыт Кавказдағы Кисловодск қаласындағы ауруханада жатты. 1918 жылы қала большевиктермен қоршалып, Бродовичті елден қууға мәжбүр етті. Осы оңтүстікке қарай Кавказ және Түркия арқылы қашқанда ол болашақ әйелі Нинамен танысты.

Эмигрант

Парижге келгеннен кейін Бродович суретші болғысы келді. Парижде тұратын орыс ақ эмигрант Бродович өмірінде алғаш рет кедей болып, жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ол үйлерді бояумен айналысты, ал әйелі Нина тігінші болып жұмыс істеді. Олар Монпарнас ауданындағы арзан, шағын пәтерде тұрды, бұл жерде 19 ғасырдың соңында Парижде қоныстанған орыс суретшілері көптеп шоғырланған еді. Архипенко, Шагалл және Натан Альтман сияқты суретшілер тобы арзан Академия Васильевте жиналатын, онда нұсқаушысыз сурет салу және мүсін жасау сабақтары өтілді. Осы жас орыс суретшілерімен байланысы оны Диагилевтің «Ресей балеттері» үшін фон суретшісі ретіндегі көркемдік жұмысына алып келді. Париж – көптеген суретшілер мен өнер бағыттарының тоғысқан жері болған космополиттік қала еді. Бродович Цюрих пен Берлиндегі дадаизм, Мәскеудегі супрематизм мен конструктивизм, Германиядағы Баухаус дизайны, Италиядағы футуризм, Нидерландыдағы Де Стиль, сондай-ақ кубизм, фовизм, пуризм және сюрреализмнің жергілікті ағымдарымен танысты. Осы сан алуан көркемдік ықпалдардың ішінде Бродович дизайнерлік жолын бастады.

Графикалық өнерге ауысу

Түнде және демалыс күндері "Орыс балетінен" тыс уақытта Бродович мата, қытай ыдысы және зергерлік бұйымдардың эскиздерін салуды бастады. Балетке арналған жұмысы аяқталған кезде ол осы қосымша жобалардың кең портфолиосын жинап, өз дизайндарын сәнді дүкендерге сата бастады. Ол "Cahiers d'Art" – маңызды өнер журналы және "Arts et Métiers Graphiques" – ықпалды дизайн журналы үшін жартылай штатпен макеттер жасады. Журналдардың макеттерімен жұмыс істегенде, Бродович журнал беттерінде типтік шрифттерді, фотосуреттерді және иллюстрацияларды үйлестіруге жауапты болды. Көркемдік директор болмағандықтан, ол журналдың визуальды стиліне әсер етудің сирек мүмкіндігіне ие болды. 1924 жылдың 24 наурызында "Le Bal Banal" атты суретшілер кешінде өткен плакаттар конкурсында бірінші орынды жеңіп, коммерциялық өнердегі еңбегі үшін көпшіліктің танылуын алды. Плакат Монпарнастың қабырғаларында Пикассоның суретімен бірге ілінді, ол екінші орынды иеленді. Бродович өзінің мансабы бойында осы плакатпен мақтанды және оның көшірмесін әрқашан студиясының қабырғасына іліп қойды. Плакаттағы маска пішінінің, типтік шрифттерінің және фонның графикалық, ақ-қара инверсиясы фотосурет процесін ғана емес, сонымен қатар маска киген кезде адам өзінің жеке басын басқа біреуге айырбастау процесін де көрсетеді. Бұл Бродовичтің сақталған ең көне жұмысы. 1925 жылы Париждегі декоративтік өнердің халықаралық көрмесіндегі табысының арқасында қолданбалы суретші ретінде танымалдылығын арттырды. Ол бес медаль алды: киоск дизайны мен зергерлік бұйымдары үшін үш алтын медаль, маталар үшін екі күміс медаль және "Amour de l'Art" Бек Филс павильоны үшін бағалы сыйлық. Осы жеңістерден кейін Бродовичтің қолданбалы суретші ретінде мансабы дамыды. 1928 жылы ол Париждегі "Aux Trois Quartiers" универмагының дизайн студиясы "Athélia" компаниясына жұмысқа қабылданды. Ол олардың сәнді ерлер бутигі "Madelios" үшін каталогтар мен жарнамаларды жобалау және суреттеумен айналысты. Бродович көптеген клиенттердің консервативті талғамға ие екенін білгендіктен, өзінің заманауи дизайндарын классикалық грек элементтерімен үйлестірді. "Athélia" компаниясында толық уақыт жұмыс істесе де, Бродович жеке дизайнер ретінде де қызметтер ұсынды. Ол "L'Atelier A. B." атты жеке студиясын ашты, онда "Union Radio Paris" және "Cunard" кеме компаниясы сияқты әртүрлі клиенттер үшін плакаттар жасады. Сонымен қатар, ол "La Pléiade" париждік баспасынан Александр Пушкиннің "Жаңа повестьтер", Федор Достоевскийдің "Қорқынышты әңгімелер" және Жан Лорранның "Мсье де Бугрелон" кітаптарына иллюстрациялар салу тапсырысын алды. Бродович өнеркәсіптік дизайн, фотосурет және заманауи кескіндеме салаларындағы техникалық жаңалықтарды қабылдады. Оның кең қызығушылығы осы салалардың ең қызықты аспектілерін өз жұмысына сіңіре бастады, соңында оларды өзіне тән ете білді. 32 жасқа келген кезде Бродович плакаттар, қытай ыдысы, зергерлік бұйымдар, мата, жарнамалар және кескіндемелер жасаумен айналысты. Соңында жарнама және графикалық дизайн саласына маманданған ол Париждегі коммерциялық өнердің ең беделді дизайнерлерінің біріне айналды. Алайда, 1930 жылға қарай Париж Бродович үшін бұрынғы шарасын жоғалтты. Бұрынғы өркендеген оқиғалар мен тәжірибелер рухы әлсіреп барады. Оған көптеген дизайн ұсынылса да, Бродович оларды қабылдамады, мүмкін, өзінің дизайнын дамыту үшін жаңа орындар іздеді.

On nights and weekends away from the Ballets Russes, Brodovitch began sketching designs for textiles, china, and jewelry. By the time his work for the ballet had finished, he had already compiled an extensive portfolio of these side projects and was selling his designs to fashionable shops. He worked part time doing layouts for Cahiers d'Art, an important art journal, and Arts et Métiers Graphiques, an influential design magazine. While working on layouts, Brodovitch was responsible for fitting together type, photographs, and illustrations on the pages of the magazines. He had the rare opportunity of having influence over the look of the magazine as there was no art director. He gained public recognition for his work in the commercial arts by winning first prize in a poster competition for an artists' soiree called Le Bal Banal on March 24, 1924. The poster was exhibited on walls all over Montparnasse along with a drawing by Picasso, who took second place. Brodovitch remained proud of this poster throughout his career, always keeping a copy of it pinned to his studio wall. The graphic, light to dark inversion of its mask shape, type, and background suggest not only the process of photography, but also represents the process of trading one's identity for another when wearing a mask. It is the oldest surviving work by Brodovitch. He continued to gain recognition as an applied artist due to his success at the Paris International Exhibit of the Decorative Arts in 1925. He received five medals: three gold medals for kiosk design and jewelry, two silver medals for fabrics, and the top award for the Beck Fils pavilion "Amour de l'Art." After these wins, Brodovitch's career as an applied artist took off. In 1928 he was hired by Athélia, the design studio of the Parisian department store Aux Trois Quartiers, to design and illustrate catalogues and advertisements for their luxury men's boutique, Madelios. Brodovitch was aware that many of the customers were fairly traditional in their tastes, so he balanced out his modern designs with classical Greek references. Although employed full time by Athélia, Brodovitch offered his service as a freelance designer on the side. He started his own studio, L'Atelier A. B., where he produced posters for various clients, including Union Radio Paris and the Cunard shipping company. He was also commissioned by the Parisian publishing house La Pléiade to illustrate three books: Nouvelles by Alexander Pushkin, Contes Fantastiques by Fyodor Dostoyevsky, and Monsieur de Bougrelon by Jean Lorrain. Brodovitch embraced technical developments from the spheres of industrial design, photography, and contemporary painting. His broad curiosity began to assimilate the most interesting aspects of all these fields into his work, eventually making them his own. By the age of 32, Brodovitch had dabbled in producing posters, china, jewelry, textiles, advertisements, and paintings. Eventually specializing in advertising and graphic design, he had become one of the most respected designers of commercial art in Paris. By 1930, however, Paris had lost its luster for Brodovitch. The once flourishing spirit of adventure and experimentation was fading away. Although he was offered many design positions, Brodovitch turned them down, presumably looking for new locales to advance his designs.

Оқытудың жаңа әдісі

Парижде тұрғанда, Бродовичке Джон Стори Дженкс жұмыс ұсынды, ол Бродовичтің Париждегі өнер ортасымен таныстырған жас қыздың әкесі еді. Пенсильвания өнер мектебінің (қазіргі Өнер университеті) қамқоршылар кеңесінің мүшесі Дженкс Бродовичтің талантына тәнті болды және оны мектептің жарнамалық дизайн бөлімін басқаруға шақырды. 1930 жылдың қыркүйегінде Бродович әйелі мен ұлымен бірге Филадельфияға көшіп, жұмысын бастады. Бродович жарнамалық дизайнды оқытуды бастады, сондай-ақ осы мақсатқа арналған жеке бөлім құрды. Оның келгеніне дейін жарнама студенттері Н.С.Уайт пен Говард Пайлдың журнал стильдерін ғана көшіріп жатқан. Суреттер әдемі болғанымен, XIX ғасырдың романтикалық реализмінен туындаған, өткен дәуірдің нәрсесі еді. Ал Бродовичтің оқыту әдісі студенттерге бұрынғыдан мүлдем өзгеше болды. Ол әрқашан көрнекі материалдармен сабақ өткізді. Бродович француз және неміс журналдарын сыныпқа алып келіп, студенттерімен бірге суретшінің жұмысын немесе техникасын талқылайтын, беттерін зерделейтін. Ол «Бұл сызық жақсырақ бола ма? Мысалы, Кокто сияқты болуы мүмкін бе?» сияқты сұрақтар қоятын. Сабақта болмаған кезде Бродович студенттерді Филадельфиядағы фабрикаларға, зертханаларға, сауда орталықтарына, тұрғын үйлерге, қоқысқа және жануарлар бағына алып шығатын. Студенттерге көргендерінен «графикалық әсер» жасау тапсырылатын, ол фотосурет түрінде, сурет немесе абстракция болатын. Бродович дәстүрлі мағынада сабақ бермей, өз студенттерін ішкі, шығармашылық резервтерін ашуға жетеледі. Оның Дизайн зертханасының курсы туралы сипаттамасы мынадай болды:

Курстың мақсаты – студенттің жеке ерекшеліктерін ашуға, талғамын қалыптастыруға және өнертабыстылығын дамыту арқылы қазіргі заманғы тенденцияны сезінуге көмектесу, сондай-ақ техникалық біліктілігін жетілдіру. Курс – өмірдің үздіксіз өзгеретін қарқынымен, жаңа техникаларды ашумен және жетекші журналдардың, дүкендердің, жарнама агенттіктерінің және өндіріс орындарының ағымдағы мәселелерімен тығыз байланыстағы тәжірибелік зертхана ретінде жүргізіледі. Пәндерге дизайн, макет, шрифт, плакат, репортаж, иллюстрация, журнал дизайны, қаптама және өнім дизайны, көрмелерді безендіру, стиль және көркемдік жетекшілік кіреді. Зертхана аптасына екі бөлімге бөлінді: біреуі дизайнға, екіншісі – фотосуретке. Бұл семинарлар өте танымал болды және бірінші күні сабаққа 60-тан астам адам келуі жиі кездесетін жағдай еді. Оның сабақтарына қатысқан фотографтардың арасында Дайан Арбус, Ив Арнольд, Дэвид Атти, Ричард Аведон, Харви Ллойд, Хиро, Лизетт Модель, Гарри Виногранд, Джоэл Мейеровиц және Тони Рэй Джонс болды.

Бродовичтегі студенттер

Бродовичтің "Мені таң қалдыр" деген сөзін көп рет айтқанын естідім, сондай-ақ ол болашаққа қадам басып, ескіні үнемі өзгертіп, жаңа іздеу керектігін айтты. Менің "Жарықты бұзу" атты туындымдар фотосурет өнерін цифрлық дәуірге жаңаша енгізеді, дәл сол сияқты ол барлық студенттері мен онымен жұмыс істегендерді де солай етуге шақырып отырды. Ол өткенді қайталауды жек көріп, көп бұрын біз ресейлік ғарышкер Гагарин сияқты болашаққа батыл және құштарлықпен ұшуымыз керек деді. Ол өз заманынан озық, алып тұлға еді және оның егізген шығармашылық тұқымдары, айдаһар тұқымындай, толық қаруланған күйде пайда болып, оны таң қалдыруға дайын тұрды. [Харви Ллойд. Абстрактілі экспрессионист фотограф және суретші]

"Ол менің ешқандай орташалыққа төзбеушілікке үйретті. Ол маған беймәлімге табынуды үйретті." – Арт Кейн, сән және музыка фотографы

"Камераға қарап, бұрын көрмеген суретті көрсең, түсірмеу керектігін одан үйрендім." – Хиро, сән фотографы

"Алексей Бродовичтің курсы менің өмірімнің бағытын түбегейлі өзгертті. Бродович ешқандай арнайы білім берген жоқ, ол жасаған атмосфера, ол белгілі бір студенттермен құрған байланыс еді. Ол оларды өздері ашқан жолмен жылжуға тырысты." – Дэвид Атти, көркем және коммерциялық фотограф.

Харпер базары

1934 жылдың көктемінде Нью-Йорктегі Көркем директорлар клубы Бродовичтен Нью-Йорктегі Рокфеллер орталығында «13-ші жылдық Көркем директорлар көрмесін» жобалауды сұрады. Сонда, «Харперс Базар» журналының жаңадан тағайындалған бас редакторы Кармель Сноу Бродовичтің жұмысын алғаш рет көрді. Ол Бродовичтің журналды өзінің мансабын бастаған «Vogue» журналының жаңа өркендеуіне айналдыратынын бірден түсінді. Мен жаңа, ең жаңа макеттік шешімді көрдім, ол маған аян сияқты әсер етті: әдемі қиылған фотосуреттері бар беттер, батыл әрі қызықты типография және дизайн. Он минут ішінде мен Бродовичті коктейльге шақырдым, сол күні кешке онымен уақытша келісімшартқа қол қойдым. Әрине, бұл ұсыныс «Харперс Базар» журналының иесі Уильям Рэндольф Херсттің келісіміне байланысты болды. Бродович қуана Филадельфияға оралды және оның Ван Пелт көшесіндегі студиясында тәлімгерліктегі студенттеріне журналдың екі үлгісін жасауды тапсырды. Ол әр беттің өзіндік «соққы күшіне» ие болуын талап етті, бұл журналды ерекшелендіретін болды, «үлгілі қағаздан қуыршақтарды кесу немесе иіс суының бөтелкелерін жоғары сапалы фотосуреттерге ұқсату сияқты, басқа сәні журналдарынан ерекшеленетін нәрселер сыналып жатыр». Ол консервативті дизайнды қалайтынымен, Херст Кармель Сноуға сенім білдірді және оған Бродовичті 24 жылға созылған көркемдік директор ретінде қабылдауға рұқсат берді. «Харперс Базар» журналының жаңа стилі мәдениеттің өзіндік құндылығын баса көрсетті. Бродовичтің Еуропадағы байланыстары мен фотосурет саласындағы терең білімін пайдалана отырып, журнал көптеген суретшілер мен фотографтардың жұмысын американдық оқырмандарына таныстырды. «Харперс Базарда» жұмыс істемей тұрып, Бродович Францияға қайта сапар ұйымдастырып, ескі достарын журналмен жұмыс істеуге шақыруды үмітті. Ол әр жазда суретшілер мен фотографтарға тапсырма беру үшін оралып тұрды, бірақ 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл мүмкін болмады. Ол шетелден шығармашылық күштерді әкеліп, журналды үнемі жаңа және прогрессивті ұстады. «Базарда» жұмыс істеген суретшілердің арасында Жан Кокто, Рауль Дюфи, Леонор Фини, Марк Шагал, Ман Рэй және сол кезде Францияның ең көрнекті плакат суретшісі А. М. Кассандр болды, ол бұрынғы қаптаманың сүйікті суретшісі Эртеге алмастырды.

In spring of 1934, the Art Directors Club of New York asked Brodovitch to design their "13th Annual Art Directors Exhibition" at the Rockefeller Center, New York. It was there that Carmel Snow, the recently appointed editor in chief of Harper's Bazaar, saw Brodovitch's work for the first time. She knew right away that Brodovitch would be the one to transform the magazine into a real revival of Vogue, where she had started her career. I saw a fresh, new conception of layout technique that struck me like a revelation: pages that "bled" beautifully cropped photographs, typography and design that were bold and arresting. Within ten minutes I had asked Brodovitch to have cocktails with me, and that evening I signed him to a provisional contract as art director. The offer was, of course, dependent on the approval of the owner of Harper's Bazaar, William Randolph Hearst. Brodovitch eagerly returned to Philadelphia and assigned his students apprenticing at his Van Pelt Street studio to make two dummy issues of the magazine. He insisted that each page have a "shock value" of its own to set the magazine apart, "cutting paper dolls out of patterned paper, or illustration perfume bottles to look like high key photography – whatever was unlike other fashion magazines was tried." Although preferring more conservative design, Hearst put his trust in Carmel Snow and allowed her to take on Brodovitch as art director where he remained for 24 years. The new look of Harper's Bazaar emphasized culture for its own sake. Taking advantage of Brodovitch's contacts in Europe and his wide knowledge of photography, the magazine introduced the work of many artists and photographers to its American audience. Before starting at Harper's Bazaar, Brodovitch organized a return trip to France, hoping to convince old friends to work with him at the magazine. Each summer he would return to offer commissions to artists and photographers until 1939 when the start of World War II made it impossible. By continually bringing in creative forces from overseas, he kept the magazine permanently fresh and cutting edge. Among the artists that worked for Bazaar were Jean Cocteau, Raoul Dufy, Leonor Fini, Marc Chagall, Man Ray and A. M. Cassandre, the most eminent poster artist in France at the time, replacing the former cover favorite, Erté.