Кіріспе

19 ғасырдағы танымал кортизан Кора Перл (нағыз аты Элиза Эмма Крауч; 1836 жылдың желтоқсаны – 1886 жылдың 8 шілдесі) – француздық демимондтағы ағылшын кортизан немесе кокотта, екінші француз империясы кезінде ең көп танылды.

Ерте өмір

Элиза Эмма Крауч 1836 жылдың желтоқсанында Плимут қаласында дүниеге келді, Англия мен Уэльсте азаматтық тіркеу енгізілгенге бірнеше ай қалғанда. Ол Плимут қаласындағы Сент-Эндрю шіркеуінде кіші қарындасы Ханна Лидиямен (1837 жылдың 30 қарашасында туған) бірге 1837 жылдың 27 желтоқсанында крещение рәсімінен өтті. Кейіннен ол әпкесі Луизаның туу куәлігін 1886 жылғы мемуарларында өз туу куәлігі ретінде пайдаланғандықтан, оның туған күні туралы бір ғасырдан астам уақыт бойы жаңсақтықтар туды. Желтоқсанда туған күнінің нақты күні әлі күнге дейін белгісіз. Оның әкесі виолончельші және композитор Фредерик Николз Крауч болды, ол 1832 жылы Ковент-Гардендегі Сент-Пол шіркеуінде анасы Лидиямен (құрметті есімі Пирсон), контральтомен үйленді. 1841 жылдың сәуірінде Крауч әйелі мен қыздарын Плимут қаласында қалдырып, Лондонға оралды. 1843 жылы ол Элизабет 'Бесси' Джорджпен католиктік неке рәсімінен өтті және тағы екі бала дүниеге келді. 1849 жылы ол әйелдері мен отбасыларын тастап, Америка Құрама Штаттарына кетіп қалды. Бірнеше кішкентай балаға күтім жасау үшін Краучтың анасы Лидия Ричард Уильям Литтлиді үйге әкелді, оны балалары «әкесі» деп есептеді. Крауч Францияның Булонь қаласындағы монастырь пансионына жіберілді, бірақ кейіннен әкесінің анасы Анна Мариямен (құрметті есімі Николс) бірге тұруға оралды. Әкесінің әкесі қайтыс болғаннан кейін Анна Мария Корольдік филармониялық қоғамның бұрынғы хатшысы, скрипкашы, композитор және аранжировщик Уильям Уоттске үйленді. 1851 жылы Крауч пен оның қарындасы Ханна Джерсиде әкесінің ата-анасымен бірге тұрды. Крауч бұл ортаны шектеулі деп санады, бұл оны әжесінің жас әйелдің көшеде қараусыз қалғанда кездесетін қауіптер туралы ескертулеріне қарсы шығуға итермеледі. Бір күні өздігінен шыққанда, шамамен жиырма жастағы Крауч көшеде кездескен үлкен адамның қамқорлығын қабылдады, оған ішімдікке баруға рұқсат берді, онда ол оған торттар мен алкоголь сатып алды, нәтижесінде Крауч зорланды, ол сол кезде таза еді. Оянғаннан кейін Крауч ол жігіттің өзіне бес фунт стерлинг қалдырғанын көрді – ол бұрын ешқашан көрмеген ақша сомасы. Кейіннен Крауч бұл оқиға оны «еркектерге деген инстинктивті қорқынышпен» қалдырғанын айтты. Сексуалдық шабуылдан кейін Крауч әжесінің немесе анасының үйіне қайтпады, Ковент-Гарденде өзіне бөлме жалға алды.

Лондондағы өмір

Лондонда жалғыз қалғанда Крауч Аргилл-Ромс атты жаман даңқты ойын-сауық орнының иесі Роберт Биньеллмен танысты. Бар, би залы және жалдауға болатын әйелдерді ұсынатын бұл орын, жұптардың жыныстық қатынас үшін жеке бөлмелерге шегінуіне мүмкіндік берді. Крауч көп ұзамай жеке бөлмесінен көшіп, Аргилл-Ромстағы люкске орналасып, Биньеллдің сүйіктісі болды. Айналасындағы өмірді бақылап, Крауч қарапайым проститутканың өмірі трагедиялық екенін түсінді, ең жақсы жағдайда әйел "кедейленіп, ар-намысын жоғалтуы", ал ең жаман жағдайда "ауру мен өлімге" ұшырауы мүмкін екенін көрді. Крауч бұл кәсіпті жоғары талаптармен айналысуға шешім қабылдады, мақсаты – өзін сәнді ұстауға қаржысы жететін, таңдалған, адал сүйіктердің күтуімен қамқорлыққа ие болу еді. Крауч пен Биньеллдің қарым-қатынасы біраз уақытқа созылды, олар Парижде үйленген жұбайлар ретінде саяхаттады. Крауч Париж қаласына настолько ғашық болды, сондықтан Биньелдің өзісіз Лондонға қайтуын талап етті, француз астанасында қалуға бекінді. Осы кезде Крауч Кора Перл есімін қабылдады, бұл псевдоним Парижде өзі құруға ниеттенген жаңа бейнесі мен болашағына сай таңдалды.

Куртизандық өмір

Пёрл тағы да өзінің күшімен, үлкен қалада жұмыс істей бастады және жаңа псевдониммен секс сата бастады. Ол Монсеньор Рубисс атымен танымал делдалмен байланыс жасады, ол Пёрлді жақсырақ жайға орналастырып, жаңа кәсібінің негіздерін үйретті және оның кәсіби дағдыларын жетілдіруге көмектесті. Ол алты жыл оның қызметінде болды. Оның алғашқы маңызды сүйіктісі 25 жастағы Виктор Массена, Риволидің үшінші герцогы және кейін Эслингтің бесінші князі болды. Массена Пёрлге ақша, әшекейлер, қызметшілер және жеке аспаз беріп, оны байлыққа бөледі. Ол Баден қаласындағы (Германия) әйгілі курорттағы казино мен ат жарыс жолына барғанда оған құмар ойындарына ақша берді және оның алғашқы жылқысын сатып алды. Осы уақыт ішінде Пёрл шебер ат темірші болды, оны "Амазонка сияқты мініп жүреді" және "жануарларына сүйіктілерінен де жақсы қарады" дейтін. Оның Массенамен қарым-қатынасы бес жылға созылды. Массенамен бірге, ол сол уақытта Массенадан 11 жас кіші болған Ахилл Мурат князіне де көңіл бөлді. 1860 жылы Пёрл Париждегі ең танымал куртизандардың біріне айналды. Ол Нидерланд тағының мұрагері Оранж князі Людовик, де Грамонт Кадерусс герцогы және император Наполеон III-нің жартылай бауыры Чарльз де Морни герцогы сияқты көрнекті аристократтардың сүйіктісі болды. Императордың бауыры Пёрлдің тіршіліктеріне жомарт үлес қосты. 1864 жылы Пёрл Луаре аймағында шато жалға алды. "Әдемі мекен" деген мағына беретін Бозжур шатосы, әсем безендірілген, витражды терезелері мен таза интерьері мен ауласы бар салтанатты резиденция болды. Оның бөлмесінде алтынмен тігілген әріптері бар бронза ванна орнатылған. Шато гала кештері үшін арналған, әдетте кешкі ас дастарқанында 15-тен кем емес қонақ отыратын, ал шеф аспаз тамаққа жұмсалатын шығындарды аямайтын. Пёрл күтпеген және таң қалдыратын ойын-сауықтарды ұйымдастырумен танымал болды, оның өзі әрқашан басты жұлдызы болатын. Бірде ол кешкі ас дастарқанына жиналғандарға "келесі тағамды" кесуге шақырды. Келесі тағам – петрушкамен безендірілген, үлкен күміс табақта жалаңаш жатқан Кора Перлдің өзі, оны төрт ірі адам көтеріп келді. Оның ең адал демеушісі және тұрақты құрметтеушісі императордың туысы Жозеф Шарль Пол Бонапарт болды. Ол 42 жасқа толғанда, 1868 жылы ханзадамен танысты, олардың қарым-қатынасы тоғыз жылға созылды, бұл Пёрлдің мансабындағы ең ұзақ қарым-қатынас болды. Ол оған бірнеше үй сатып алды, оның бірі "Les Petites Tuileries" деп аталатын сарай болды. 1860 жылы Пёрл париждік элитаның қатысқан маскарад балында болды. Ол Киелі кітаптағы түпнұсқадан көп айырмашылығы жоқ, жалаңаш Ева кейпінде пайда болғанда сенсация тудырды. Өзінің дене тартымдылығын көрсетуге әрқашан құштар болған ол 1867 жылы Буфф театрында Жак Оффенбахтың "Orphée aux Enfers" операсында әнші Купидон рөлін сомдады. Онда "Кора Перл сахнада жартылай жалаңаш болды. Сол кешке Жокей клубының барлық мүшелері театрға келді. Француз аристократиясының барлық атаулары онда болды. Бұл бір жағынан табысқа жетті". Кештің тарихында "Көрінетіндей, әдемі Кора Перл өзінің әдемі ақ тістерімен бес немесе алты тарихи байлықтың шашбауымен ("скевер") жеп қойған" делінген. Пёрлдің куртизанка ретіндегі мансабының ең жарқын кезеңі 1865-1870 жылдар болды. В.Х. Холден өзінің "Плимуттен келген інжу-маржан" (1950) атты өмірбаянында Пёрлдің Англиядағы анасына және Америкадағы әкесіне үнемі ақша жібергенін көрсететін дәлелдер бар екенін жазды. Пёрл үшін ақша – жұмсау үшін, өмірдің сән-салтанатын жинау үшін және қоғамның жоғарғы қабатына жол табу үшін болды. Оның әшекейлерінің құны ғана 1 миллион франкқа бағаланды, бір кезде оның үш үйі болды және оның киімдерін танымал модельер Чарльз Фредерик Уорт тігіп берді. Оның мансабы дамыған сайын, оның сүйіктілерінен алған сыйлықтары қымбат және ерекше болуы керек еді. Ол өзінің құрметтеушілерін бір-біріне қарсы қойып, бәсекелестер арасындағы ойындар күшейген сайын, оның қызметіне бағаны көтерді. Гүлденген кезінде ол кешкі ойын-сауық үшін 10 000 франкқа дейін алатын.

Танымалдар

Перл таңғалдыру немесе қызықтыру үшін киімдерін ерекше таңдайтынымен танымал болды. Теодор де Банвилл оның шашын жарқын түстерге бояуға құштарлығы туралы жазды; бірде ол каретасында отырғанда көрінді, шашы лимон түсіне боялған, карета ішкі бөлігінің сары жібек матасына сәйкес. Тағы бір жағдайда ол көк көйлекпен пайда болды, ал оның итінің жүні де киіміне сәйкес боялған еді. Перл сол замандағы көптеген әйелдерге қарағанда ауыр макияж жасады, көздері мен кірпіктерін ерекшелеу үшін макияж қолданды және терісіне жылтырлық беру үшін күміс немесе інжу-маржан қосылған пудра шашты. Дизайнер Уорттың ұлы Жан Филипп Уорт оны осы тұрғыда "тырысқан" деп бағалады. 1867 жылы Перлдың құрметіне "Кора Перлдің жасы" деп аталатын сусын танымал болды. Альфред Дельвау 1867 жылы "Париж ләззаттары" еңбегінде Перлге арналған мақтау айтып, былай деді: "Сіз бүгін, ханым, Париждің даңқы, қызығушылығы, дау-дамасы және тойысыз. Барлық жерде тек сіз туралы ғана әңгімелеседі".

Қаржылық қиындықтар

1870 жылғы Франко-Прус соғысы жаңа француз Республикасын әкелді, сонымен қатар француз қоғамында мәдени және саяси өзгерістер болды. Перлдің ең үлкен табысқа жеткен дәуірі аяқталды, Үшінші республика аристократиялық жеңілдіктердің азаюына және консервативті құндылықтардың қайта жандануына куә болды. Перл енді өзінің басты клиенттері болған мәртебелі мырзаларды тарта алмады; 1874 жылы оның ұзақ жылдар бойы принц Наполеонның сүйіктісі болуы оның өтінішімен аяқталды. Ол оған тиісті, мұқият жазылған өкініш хат жазды; ол енді қарым-қатынастың эмоционалды және кәсіби жағдайларын көтере алмады. Перл жинаған байлығын бірте-бірте сатуға мәжбүр болды. Ол мүсірленбегенмен, 1880 жылға қарай оның қаржылық жағдайы қиын болды. 1873 жылы ол шало үйін сатты, ал 1883 жылға қарай ол қарапайым жезөкшелікке оралды, Champs Elysées даңғылындағы кареттер шеберінің дүкенінің үстіндегі пәтерде клиенттерді қабылдады. 1885 жылдың шілдесінде ол Луаредегі шатосын сатуға мәжбүр болды. Алайда Перлдің қаржысы төмендегенімен, ол құмар ойындарға деген құштарлығын тоқтатпады. Әдетте үлкен сомаға ойнайтын ол, енді шамалы сомаға жүйкесі жетті. Джулиан Арнольд, ескі танысы, Монте-Карлодағы казинодан Перлге кездесті. Кейін ол естеліктерінде былай деп жазды: "Мен жол жиегінде отырған, аяусыз жылап жатқан әйелді көрдім. Ол шамамен елу жастағы, әдемі, бірақ өте шаршаған болып көрінді". Ол өзінің пәтерінен қуылғанын, үй иесінің жалдау ақысы орнына оның азын-малын алып кеткенін айтты. Оған барар жері болмады, аш және қайғылы күйде болды.

Мемуарлары

Кора Перлдің "Меморлары" Перл өзінің өмірбаянын жазатыны белгілі болғанда зор қызығушылық тудырды. 1886 жылы Парижде, содан кейін Англияда Лондонда жарық көрген ол, бұрынғы махаббаттарына қатысты беттерді жібергенін, олар оған ақша төлесе аттарын жасыруға дайын екенін мәлімдеді. Нәтижесінде, көптеген есімдер өзгертілді, бірақ кейбір жасырын қалған тұлғалар кейіннен анықталды. 1980 жылдардың басында Уильям Блатчфорд Кора Перлдің қайтысынан кейін 1890 жылы жарық көрген "Кора Перлдің естеліктерін" тапқанын мәлімдеді. Бұл том 1886 жылы жарық көрген кітаптың алдыңғы нұсқасы деп есептелді, және мүмкін 1873 жылға дейін сонатын ескірек мерзімге жатқызылды. 1886 жылғы естеліктерге қарағанда әлдеқайда ашық және жыныстық тұрғыда тікелей айтылған, сондай-ақ провинциалдық, қарапайым тіл қолданысынан туындаған ерекше ағылшын тілінде жазылғандықтан, "Гранада" баспасы "Grand Horizontal, The Erotic Memoirs of a Passionate Lady" деген атпен шығарғанда көптеген адамдар оның шынайылығына сенді. Алайда, Блатчфордтың "мемуарлардың" нақты авторы, Авторлар қоғамының бұрынғы төрағасы Дерек Паркер қолданған псевдоним екені белгілі болды, ол кейіннен "Гранаданы" алдағанын мойындады.

Өлім

Ол өзінің естеліктерін жариялағаннан кейін көп ұзамай ішек қатерлі ісігімен ауырды. Оның өмірбаянын жазған Холден былай деп жазды: "Кораның соңғы күндерін бір кіршік бөлмеде, зор қайыршылықта өткізгені туралы әңгімелер қатты асыра сілтелген". Перл 1886 жылдың 8 шілдесінде қайтыс болды, оның некрологтары Лондон мен Париж газеттерінде жарияланды. Оның қалған мүліктері 1886 жылдың қазан айында екі күндік саудада сатылды, ал ол Батиньоль зиратында (учаске 10, 4-қатар) бес жылға жалға алынған қабірге жерленді. Бес жыл өткен соң, оның денесінің қалдықтары сүйек сақтау орнына көшіріліп, қабір қайта пайдаланылды.