Кіріспе

1954 жылы жарық көрген Джидду Кришнамуртидің кітабы – 20 ғасырғы үнді философы Джидду Кришнамуртидің (1895-1986) еңбегі. 1954 жылы Альдус Хакслидің кеңейтілген алғы сөзімен алғаш рет жарық көрген бұл кітап Кришнамуртидің оқырмандарының санын арттыруға және оның ойларын таратуға зор үлес қосты. Бұл кітап Кришнамуртидің коммерциялық баспа әлеміндегі тұңғыш жұмыстарының бірі болды, оның сәттілігі оны танымал автор ретінде бекітті. Сондай-ақ, кітап Кришнамуртидің кейінгі басылымдарында жиі қолданылатын форматты қалыптастырды, онда ол өзара байланысты түрлі мәселелер бойынша өз ойларын жеткізеді, одан кейін бір немесе бірнеше қатысушымен пікір алмасады. 2022 жылға дейін осы еңбектің қағаз және электрондық форматта бірнеше басылымы жарық көрді.

Өмірбаян

1980 жылы Дүниежүзілік мұғалімдер жобасын таратып, Джидду Кришнамурти тәуелсіз, дәстүрлі емес философ ретінде жаңа халықаралық сөз сөйлеу жолына түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Калифорния штатындағы Охайдағы үйінде, салыстырмалы оқшаулықта болды. Ағылшын жазушысы Алдус Хаксли жақын жерде тұрды; ол 1938 жылы Кришнамуртимен танысып, екеуі жақын дос болды. Хаксли Кришнамуртиді жазуға ынталандырды, сондай-ақ оның еңбектерін Хакслидің баспасы Харперге ұсынды. Бұл нәтижесінде Кришнамурти баспаның авторлар тізіміне енді; осыған дейін Кришнамуртидің шығармалары көбінесе шағын немесе арнайы баспаларда, немесе Кришнамуртимен байланысты түрлі ұйымдардың өздері шығарып келген.

Жариялану тарихы

Кітап алғаш рет 1954 жылдың мамыр айында АҚШ-та Harper, ал Ұлыбританияда Gollancz баспаларында жарық көрді. АҚШ-та бұл Кришнамуртидің жазған екінші кітабы болды, оны негізгі коммерциялық баспа шығарды – басқа елдерде бұл алғашқы басылым болар еді. Авторлық құқық Кришнамурти Жазулары (KWINC) ұйымына тиесілі болды, ол сол кезде Кришнамуртидің еңбектерін әлемдік деңгейде насихаттаумен айналысты. Басылым құқықтары 1970 жылдардың ортасында Кришнамуртиге байланысты жаңа ұйымдарға (Кришнамурти қорына) және 21 ғасырдың басында Кришнамурти Баспасына (K Publications) берілді, ол оның барлық шығармаларын басып шығаруға жауапты болды.

Кітап "бірден табысқа ие болды" және 1954 жылдың соңына қарай 6-шы рет басылды. 2015 жылғы қайта басылымы – осы басылымның жаңа нұсқасы болды. Жақсы пікірлерге ие болып, бұл кітап коммерциялық баспа саласында Кришнамуртиді белгілі автор ретінде орнықтыруға көмектесетін "құнды туынды" болды. 1950 және 60-шы жылдардағы басылымдардан айырмашылығы, кітаптың кейінгі басылымдарында (мысалы, біреуінде) мұқабасында Кришнамуртидің әртүрлі суреттері болды. Бірнеше электрондық кітап форматындағы цифрлық басылым алғаш рет 2010 жылы HarperCollins e Books баспасында жарық көрді.

Еңбектің үштен бірі Кришнамуртидің биографы Мэри Лютенс редакциялаған 1970 жылғы «The Penguin Krishnamurti Reader» жинағына енді, ол да коммерциялық және сын тұрғысынан сәтті болды. Сонымен қатар, Penguin Books өзінің Ebury Publishing бөлімшесі арқылы 2013 жылы «The First and Last Freedom» кітабының жаңа басылымын шығарды, оған басылымға арналған жеке алғысөз қосылды. Бұл кітап Rider баспасы арқылы көптеп таралды және оның цифрлық платформасы арқылы электрондық кітап ретінде ұсынылды.

2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, сегіз тілде жарық көрген түрлі баспагерлердің бірнеше форматтағы 95 басылымы шыққан. Бірнеше жыл бұрын бұл еңбек ресми Жиду Кришнамурти онлайн сайты арқылы тегін оқылатын электрондық құжат ретінде де қолжетімді болды.

Таңдалған нұсқалар

Бұл басылымның қайта басылымдарының мұқабалары мен автор суреттері басқаша болуы мүмкін.

Қабылдау

Кришнамуртидің өмірбаясын жазған бір автор Хакслидің алғы сөзі "оқушыны жұмысты өте жеке қабылдауға дайындады" деді, ал тағы біреуі 1954 жылдың мамыр айының соңына қарай кітаптың Кришнамуртидің дәрістеріне көбірек тыңдаушы жинауына себепкер болғанын айтты. Жан Берден 1959 жылғы "Prairie Schooner" журналындағы мақаласында Кришнамуртиге деген қызығушылықтың өсуіне кітаптың әсерін атап өтті, бірақ ол "оның танымал дәрістерінен" құрастырылғандықтан, "көптеген құрастырылған жұмыстар сияқты қайталау мен құрылымның болмауынан зардап шегеді" деді. Дегенмен, Энн Морроу Линдберг оның айтқандарының қарапайымдылығын байқады. Kirkus Reviews оны "дәстүрлі шындық іздеу жолдарының дұрыс еместігін сезінген көптеген адамдарға тартымды болатын көзқарасты анық және қызықты түрде ұсынады" деп сипаттады. "The Atlanta Journal" және "The Atlanta Constitution" газеттері Кришнамуртидің ойларының "нақтылығына толы" екенін айтты. "Ол өте түсінікті, өте тікелей, оқырман әр бетте үлкен күш сезінеді". Ал "The Times of India" газеті Кришнамуртидің сөздерінде "белгісіздік пен сендіруге ұқсайтын жасырын күш бар" деп жазды, соңында жұмыстың "теориядан бөлек практика жоқ екенін, ал қазіргі контексте бекер екенін" қорытты.

"The Times Literary Supplement" журналында, "егер сіз қақтығысты адам өмірінің және шындықтың өзгере алмайтын жағдайы деп санасаңыз, Кришнамуртидің оқулары сізге шамалы ләззатты бостандыққа тез жол ұсынатын сияқты көрінеді. Бірақ онда ешқандай тұмандылық жоқ. Ол нақты және терең". Мақала авторы Кришнамурти "өз халқының даналығын жаңаша түсіндіреді, бірақ ол оны өзі үшін қайта ашты" дейді. Дегенмен, Дж. М. Коэн "The Observer" (Лондон) газеті үшін жазған рецензиясында "Кришнамурти толығымен тәуелсіз шебер" деп мәлімдеді, сондай-ақ "отыруға дайын болғандар үшін бұл кітаптың құны зор" деді.

Кітаптың жарық көргені Кришнамурти мен оның идеяларын психотерапиямен айналысатын және оны зерттейтін мамандардың назарына жеткізіп, осы саладағы Кришнамурти мен кәсіпқорлар арасындағы келешектегі диалогқа жағдай жасады. Бұл сонымен қатар Кришнамуртидің теориялық физик Дэвид Боммен ұзақ және жемісті қарым-қатынасына да себепкер болды, өйткені Бомның физика және сана мәселелеріне қатысты дәстүрлі емес көзқарасы Кришнамуртидің философиялық ойларымен үлкен үйлесімділікте болды. Бұл жұмыс 1954 жылдың тамызында білім беру саласындағы диссертацияларда еске алынды және келесі онжылдықтарда білім беру зерттеушілері оны жиі сілтеме ретінде пайдаланды. Ол сонымен қатар психолингвистика зерттеушілерін қызықтырды, Кришнамуртидің "ойлаушы мен ойдың арасындағы айырмашылық" туралы пікірлеріне оң баға берді және жалпы семантика және басқа да салалар арасындағы қарым-қатынас туралы талқылауларда көрінді.

Басқа салалардың ішінде кітап еңбек терапиясы туралы мақалаларда, медициналық этика туралы мақалаларда және қазіргі руханиятты зерттеуде сілтеме ретінде пайдаланылды. Сонымен қатар, "утопияның өлімінің" әлеуметтік салдары туралы эсселерде және кәсіби географиялық конференцияларда сөз сөйлеуде қолданылды. Ол БАҚ-тағы беделді еңбектерде келтіріліп, табысты инвестициялық стратегияларға көмектесу құралы ретінде мақталды. Алғашқы басылымынан бері жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң, жалпы қызығушылық тудыратын БАҚ-тағы мақалалар, мысалы, медитация және саналылық туралы мақалалар, кітапты жағымды түрде таныстырды немесе атап өтті.

Кітап өнер саласындағы ізденістерге шабыттандырды: ол Хакслидің 1962 жылғы романын жазуына әсер еткен болуы мүмкін деп болжанады, ал 2014 жылы Лондонда өткен сурет көрмесі "екі баламалы көзқарас негізінде құрылды: Кришнамуртидің ұзақ жылдар бойы серігі және досы болған Олдос Хакслидің кітабына жазған кіріспесі және Кришнамуртидің екінші маңызды еңбегі "Бірінші және соңғы бостандық"". Сонымен қатар, кітап Кришнамуртидің философиясы мен Эмили Дикинсонның поэзиясы арасындағы ұқсастықтарды табуға және арт-терапия мамандарының өздеріне қалай қарағанын анықтауға көмектесті.

2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, Кришнамуртиге қатысты бірнеше ресми қорлардың біріне қарағанда, "Бірінші және соңғы бостандық" "басқа Кришнамурти кітаптарынан көбірек сатылған".