Кіріспе

1910 жылы Отис Тернердің америкалық үнсіз фантастикалық фильмі – «Оздың керемет сиқыршысы», сондай-ақ «Оз сиқыршысы» деп те аталады. Фильм 1902 жылғы «Оз сиқыршысы» мюзиклінің негізінде жартылай жасалған, алайда фильмнің көп бөлігі мюзиклде кездеспейтін Батыстың зұлым сиқыршысына арналған. Бұл фильм, Баумның кітаптары негізінде 1910 жылы шыққан бірнеше фильмнің бастауы болды, бірақ олардың барлығы қазір жоғалған деп есептеледі.

Сюжет

Дороти Гейл (Бэби Дэниелс) мен Имоджин сиыры Ханк есегімен қуылды. Дороти жүгері даласына қашып, отбасылық Қорқытқыштың (Роберт Леонард) тірі екенін біледі. Олар дауыл жақындап келе жатқанын сезіп, барлығы сабан үйігіне тығылады. Дороти мен Тото, Хэнк, Имоджин және Қорқытқыш Оз еліне ұшып кетеді, онда сарбаздар оның билігіне қауіп келтіргендіктен Оз сиқыршысына (Хобарт Босворт) шабуыл жасаған Момба сиқырынан (Винифред Гринвуд) қорқып, қашып кетеді. Дороти Тотомен ойнап жатқанда, жақсы сиқыршы Глинда (Олив Кокс) Тотоны нағыз қорғаушыға айналдырады. Дороти Қорқақ Арыстанмен кездеседі, содан кейін Тозған Ағаш Адаммен кездесіп, оның буындарын майлайды. Балалар Эврика мысығымен танысады. Сиқыршы балаларды ұрлап, түрмеге қамап қояды. Дороти Момбаның үстіне су құйып, оны өлтіріп, осылайша достарына жануарларды құтқаруға көмектеседі. Дороти және оның достары Зүңгір қаласына жетеді. Қала тұрғындары билейді, ал Қорқытқыш сиқыршы оны патша деп жариялаған хатты оқиды, соңында мерекелік бимен аяқталады.

Актерлік құрам

Фильмнің титрлері Хобарт Босвортты, Эужени Бессерерді, Роберт Леонардты, Бебе Дэниелсті, Виннифред Гринвудты, Лилиан Лейтонды және Олив Коксті орындаушылар ретінде, ал Отис Тернерді режиссер ретінде көрсетеді. Орындаушылар тізімі әр актердің қандай кейіпкерді сомдағанын көрсетпейді. Өзінің «Оз алдындағы аяз: Л. Фрэнк Баумның «Оздың керемет сиқыршысы» 1939 жылға дейінгі сахна және экрандағы тарихы» атты кітабында Оз зерттеушісі Марк Эван Шварц Дэниелс, фильм түсірілген кезде сегіз немесе тоғыз жаста болған, Дороти рөлін ойнағанын, ал Босворт пен Леонард тиісінше Қорқытқыш пен Тінкердің рөлдерін орындағанын болжайды. Ол актерлердің қалған рөлдеріне қатысты ешқандай пікір білдірмейді. Бұл фильмдегі көптеген костюмдер мен макияж, бірақ Тінкердікі емес, 1902 жылғы Бродвей мюзиклі «Оз сиқыршысы» мюзиклінде қолданылғандарына ұқсайды. Сахналық қойылымдағы әндердің ешқайсысы 1939 жылғы атақты фильмде орындалмаған. Эвриканың болуы «Оздың керемет елі» және «Дороти мен Оздағы сиқыршы» романдарынан алынған материалдың қосылуынан туындаған; Эврика соңғы романнан табылады. Бұл фильм «Фейриллог және радио пьесаларынан» (Баумның 1908 жылы жасаған және көрсеткен толық метражды сахналық және кино көрсетілімі) алынған кадрлар деп ұзақ уақыттан бері саналған, бірақ фильм табылып, бұл жорамалдың дұрыс еместігі дәлелденді. Бірден-бір белгілі «Фейриллог» фильмінің кадрлары ыдырап кеткенімен (және көрсетілімнің интерактивті сипаты басқа түпнұсқаның табылуын ақталмайды), слайдтар, сценарий және өндіріс фотосуреттері қолжетімді (және олардың көптегені кітаптар мен журналдарда қайта басылған) және Селиг фильмдерінің сипаттамаларында назарсыз қалған «Озма Оз» материалдарын баса назар аударған басқа өндірістен алынғандығын көрсетеді. Бұл фильм және оның жалғастары Баумның «Оздың керемет сиқыршысы», «Оздың керемет елі» және «Джон Доу және херубим» фильмдеріне құқықтарын жоғалтуынан кейін жасалды.

Басқа бейімделулер

"Оздың ғажайып сиқыршысы" кейінірек "Оздағы Дороти мен Қорқытқыш", "Оз елі" және "Джон Доу мен херубим" атты туындылармен жалғасты. Бұл үш фильм де 1910 жылы түсірілген және қазіргі таңда жоғалып кеткен фильмдер саналады.

Дороти және Оздағы қорқытқыш

Дороти мен Қорқытқыш енді Смарагд қаласында. Олар Сиқыршымен дос болып, ағаш кесушімен, қорқақ арыстанмен және бірнеше жаңа, сондай-ақ ғажап жаратылыстармен бірге Оз еліндегі жер сілкінісінен өтіп, шыны қалаға сапар шегеді. Қорқытқыш ақыры миын алып, басқа адамдар сияқты болуға қуанышты; Ағаш кесуші жүрек алуға ниеттенген, ал қорқақ арыстан Ұлы Оздан батылдық тілейді. Осылардың бәрін де Оның Салтанаттылығы рұқсат етеді. Дороти ханшайымды таңдайды. Қауіпті Мангабулар. Қара шұңқырға түсіріліп, қайтадан шығады. Содан кейін біз Джимді, таксиге жегілген атты және көптеген жағымды жаңалықтарды көреміз.

Оз елі

Емерек қаласының бар күлкісімен, балалардың жүрегіне жақын барлық таныс кейіпкерлер – Дороти, қорқытқыш, ағаш кесуші, қорқақ арыстан және сиқыршы мистикалық қалаға жасаған жеңісті кірулерін жалғастырады, жаңа кейіпкерлер, жаңа оқиғалар мен көзді қуандыратын комедияны қосады. Аңыз әлемінің жанкүйерлерінің жүрегін жаулаған Дороти генерал Джингердің бүлікші әскерінде жаңа кездесулерді табады, оның құрамында мириаддаған Лейт сарбаздары жылтыраған киімдерде бірінен соң бірі таң қалдыратын көріністер ұсынады, бұл әрі қарай суретшілердің ең шебер туындыларына лайық бір сахнаға айналады. Осы зор тақырыпты бейнелеген бұрынғы екі туындыны көргендер «Оз елінің» Оз сериясының ең бағалы жемісі екенін сезіне алады.

Джон Дэй және херуб

Бұл фильм туралы ешқандай сипаттама берілмеген, бірақ онда аты айтылған. Бұл тікелей жалғасы болар деп ойылмаса да, бәлкім, Л. Франк Баумның тағы бір романы – «Джон Доу және Херуб» романының негізінде түсірілген.

Үй медиасы

Фильм Ұлттық кино сақтау қоры құрастырған «More Treasures from American Film Archives» (2004) 3 дискілік DVD жинағына енгізілген, ол Американың бес кино архивінен алынған материалдарды қамтиды. Бұл фильм Джордж Истман Хаусы сақталған, 13 минуттық экран уақыты бар және Пол Тиетженстің 1902 жылғы сахналық қойылымға жазылған музыкасынан бейімделген, Мартин Маркс орындаған қосымша фортепиано музыкасымен толықтырылған. Ол сонымен қатар 1939 жылғы фильмнің 3 дискілік нұсқасына да кіреді. Бұл нұсқада Джон Томас Луис Ф. Готтшалктың «Озға» қатысты музыкалық туындыларының жинағын орындайды.