Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Италия майданындағы Азиаго шайқасы

Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италия майданындағы шайқас – Оңтүстік Тироль шабуылы, сондай-ақ Асияго шайқасы немесе Плато шайқасы (итальян тілінде: Battaglia degli Altipiani) – австро-венгр әскерлерінің "Жазалау экспедициясы" ("Strafexpedition") деп аталатын, 1916 жылдың 15 мамырында Италия майданындағы Вичентин Альпісі аумағында басталған ірі шабуыл болды. Бұл шабуыл Бесінші Изонзо шайқасынан (1916 жылдың наурызы) кейін, Виченца провинциясындағы (қазіргі Италияның солтүстік-шығысында, сол кезде Италия Корольдігі мен Австро-Мажарстан арасындағы шекараның итальяндық жағында) Асияго маңында күтпеген жерден болды. Осы шайқасты және Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған жауынгерлерді еске алу үшін Асияго соғыс ескерткіші салынған.

Өмірбаян

Бірнеше уақыттан бері австро-венгр бас қолбасшысы генерал Конрад фон Хётцендорф Италияны, Австрия-Мажарстанның бұрынғы одақтасы, Үштік одаққа опасыздық жасады деп айыпталған Италияны құртуға бағытталған Strafexpedition идеясын ұсынды. Алдыңғы жылдары ол мүмкін болатын шабуылға қатысты зерттеулер жүргізу үшін шекараны зерттеді. Мәселе қиын болды, себебі шекара биік таулар арқылы өтетін, ал 1915 жылғы итальяндықтардың шектеулі ілгерілеуі жағдайды нашарлатты. Бұл Вальсугана мен Вал Лагарина аңғарларынан (екеуі де теміржолмен байланысты) және Лавароне, Фолгария және Асияго платоларынан әрі ілгерілеуге мүмкіндік бермеді. Алдын-ала бағыттардың географиялық орналасуы Тренттен Венецияға қарай шабуылдауды көздейтін бастапқы жоспарға сәйкес келді. Бұл Изонзода соғысып жатқан итальяндық 2-ші және 3-ші армияларды, сондай-ақ Беллуно аймағын және шығыс Трентиноны қорғап тұрған итальяндық 4-ші армияны оқшаулауға мүмкіндік берді. Немістерден теріс жауап алғаннан кейін, олар ұсынылған алмастырудан бас тарды және австро-венгрлердің жоспарланған шабуылын тоқтатуға тырысты. Конрад фон Хётцендорф тәуелсіз әрекет етуге шешім қабылдады. Шабуыл жеткіліксіз жабдықталған және ұйымдастырылмаған Бірінші армияны жеңді. Виченца шаһары қол жеткізілгендей болғандықтан, Изонзодағы барлық итальяндық күштер қанаттан оралу қаупіне тап болды. 20 мамырда австро-венгр әскерлері Асияго платосына шабуылдады, ал 28 мамырда Асияго түсті. Алайда австриялықтар шаршап, оқ-дәрісі азайды және жабдықтандыру нашар болды. Мамыр айының соңына қарай олар жазыққа шыға алмады. Пасубио, Новенего, Зугна, Буол өткелі мен Астико аңғарындағы жаңа итальяндық қорғаныс шебі қайта-қайта австро-венгр шабуылдарын тойтарды және оларды кері қайтарды. 2 маусымда итальяндық әскерлер қарсы шабуылға көшті, біртіндеп жерді қайтарып алды. Сонымен қатар, 4 маусымда ресейлік әскерлер Галицияда күтпеген бастама көтерді, олар австриялық жерге енуге қол жеткізді. Неміс және австро-венгр әскерлері оларға тиімді қарсылық көрсеткенімен, Хётцендорф Трентинодан дивизияларының жартысын тез арада қайтаруға мәжбүр болды. Осының салдарынан Strafexpedition жалғастырыла алмады және австро-венгрлер көптеген позицияларынан шегінді. Аймақтағы итальяндық әскер саны австро-венгр позицияларына қарсы тұру үшін 400 000-ға дейін артты. Strafexpedition тоқтатылғанымен, Италияда саяси салдарға әкелді: Саландра кабинеті құлап, Паоло Бозелли жаңа премьер-министр болды.

Already for some time the Austro Hungarian commander in chief, General Conrad von Hötzendorf, had been proposing the idea of a Strafexpedition that would lethally cripple Italy, Austria Hungary's ex ally, claimed to be guilty of betraying the Triple Alliance, and in previous years he had had the frontier studied in order to formulate studies with regard to a possible invasion. The problem had appeared to be serious, mostly because the frontier ran through high mountains and the limited Italian advances of 1915 had worsened the situation and excluded a great advance beyond the valleys of Valsugana and Val Lagarina (both connected by railway) and the plateaus of Lavarone, Folgaria and Asiago. The geographic location of the routes of advance was conducive to the original plan which called for an advance from Trent to Venice, isolating the Italian 2nd and 3rd Armies who were fighting on the Isonzo and the Italian 4th Army who was defending the Belluno region and the eastern Trentino. After having received a negative reply from the Germans, who refused the proposed replacement and actively tried to discourage the Austro Hungarian proposed attack, Conrad von Hötzendorf decided to operate autonomously. The offensive overwhelmed the undermanned and disorganized First Army, and with Vicenza about away, all the Italian forces on the Isonzo would face outflanking. On 20 May, Austro Hungarian troops advanced onto the Asiago plateau, and by May 28th Asiago had fallen. The Austrians, however, were exhausted, low on munitions, and had weak supply lines, and by the end of May had failed to break out into the lowlands. The new Italian defensive line on Mounts Pasubio, Novegno, Zugna, Buole Pass and Astico Valley held and repelled repeated Austro Hungarian attacks; on 2 June, Italian troops started their counteroffensive, slowly regaining ground. Furthermore, on 4 June, the Russians unexpectedly took the initiative in Galicia, where they managed to enter Austrian soil. Although they were effectively countered by German and Austro Hungarian troops, Hötzendorf was forced quickly to withdraw half of his divisions from Trentino. With that, the Strafexpedition could no longer be sustained and the Austro Hungarians retired from many of their positions. Italian troops in the region were increased to 400,000 to counter the Austro Hungarian positions. Although the Strafexpedition had been checked, it had political consequences in Italy: the Salandra Cabinet fell, and Paolo Boselli became the new Prime Minister.