Кіріспе
Октавия Е. Батлердің кітап жинағы. «Лилиттің ұясы» – Октавия Е. Батлердің үш туындысының жинағы. Бұл ғылыми-фантастикалық серияның үш кітабы («Таң», «Ересектер ритуалдары» және «Имаго») бұрын қазір баспадан шыққан «Xenogenesis» жинағында жарияланған болатын. Жинақ алғаш рет 2000 жылы «Лилиттің ұясы» деген атаумен шықты.
Lilith's Brood is a collection of three works by Octavia E. Butler. The three volumes of this science fiction series (Dawn, Adulthood Rites, and Imago) were previously collected in the now out of print omnibus edition Xenogenesis. The collection was first published under the current title of Lilith's Brood in 2000.
Таң (1987)
Трилогияның алғашқы романы "Таң" Лилит Ияпомен басталады, ол қара нәсілді әйел, түрме камерасында жалғыз. Ол бұрын да осылай болғанын еске алады, сонда оған түсініксіз дауыс есімдерін сұрайтын. Ол кім екенін және не қалайтынын білмейді. Ол ядролық соғыс пен күйеуі мен баласының қаза болған жол апатын еске түсіреді. Шындық кезең-кезеңмен ашылады. Сол сұрақтар қайта-қайта қойылады. Содан кейін оған адам сияқты жандар келеді, олардың сыртқы келбеті оны қорқытады, бірақ олар жақсы қарым-қатынас жасайды. Ол ядролық соғыс Жерді тұруға жарамсыз қылғанын біледі. Адамдар көбінесе жойылды. Өліп бара жатқан Жерден аман қалғандарды Оанкали деген шетелдік жаратылыстар алып кетті. Лилит соғыстан кейін 250 жыл өткен соң Оанкалидің тірі кемесінде оянады. Бастапқыда ол құтқарушыларының/тұтқындаушыларының бөтендігіне қарсы тұрады. Оанкалидің денесінің барлық жерінде сезімтал мүшелер бар, тіпті адамның сезімтал мүшелері орналасқан жерлерде де, олар адамдардан өзгеше әлемді қабылдайды. Одан да таңғажайыпсы, Оанкалидің үш жынысы бар: еркек, әйел және оолои. Оанкали генетикалық биохимияны түсіне алады, ал оолои басқа тірі организмдердің генетикалық материалына өзгеріс енгізіп, жұбайларының генетикалық материалынан ұрпақ жасайды. Лилит ақырында Никандж, оолоимен байланысады. Оанкали Жерді қайтадан тұруға жарамды етіп, Лилиттің көмегімен адамдарды оятып, өзгерген Жерде өмір сүруге үйретеді. Қарсылық ретінде Оанкали адамдармен араласуды қалайды, бұл биологиялық қажеттілікті олар адамның тыныс алу қажеттілігімен салыстырады. Олар араласудың өзара тиімді екенін санайды, әсіресе, Оанкалидің пікірінше, адамдардың зиялылығы мен иерархиялық бейімділігінің қақтығысы осылай шешіледі. Олар адамдардың "қатерлі ісікке" бейімділігіне ерекше қызығушылық танытады, оны өздерін қайта жасау үшін пайдаланады. Адамдар Лилитке және ұсынылған "ген алмасуға" қарсы шығып, Лилиттің жаңа серігі Жозефті өлтіреді. Бұл топ онысыз Жерге жіберіледі. Никандж Жозефтен жиналған ДНК-ны пайдаланып, Лилитті алғашқы Оанкали/адам баласымен жүкті етеді.
Ересектің ырымдары (1988)
Екінші кітап, "Ересектер дәстүрі", "Таң" кітабынан кейін жылдар өткен соң орын алады. Адамдар мен Оанкалилер Жерде бірге өмір сүреді, бірақ толық бейбітшілік орнаған жоқ. Кейбір адамдар келісімге келісіп, Оанкалилермен бірге өмір сүреді, нәтижесінде "құрылымдар" деп аталатын гибридтік балалар дүниеге келеді. Ал басқалары келісімді қабылдамай, жеке, тек адамдардан тұратын "қарсыластар" ауылдарында тұрады. Оолилердің әрекетінен барлық адамдар бедеу болып қалған, сондықтан балалар тек оолилердің араласуымен ғана туады. Адамдар өмірлерінің ұрпақсыздықтан мәнсіз болып кеткенін ойлап, үлкен шиеленіс пен қысымға ұшырайды, әсіресе Оанкали-адам құрылымдарының өсіп-дамығанын көргенде. Көңілсіздікке берілген адамдар кейде адам кейпіндегі құрылым балаларын ұрлап, өз балаларындай өсіреді. Бұл кітаптың басты кейіпкері Акин – адам анасынан (Лилит) туған алғашқы ер адам құрылымы. Акиннің бойындағы адамдық қасиеттері бұрынғы кез келген құрылымнан артық. "Ересектер дәстүрі" Акиннің адам және Оанкали мұрасымен күресіне баса назар аударады. Адам ретінде ол адамзаттың тәуелсіз түр ретінде сақталуы үшін күресуге ұмтылуын түсінеді. Оанкали ретінде ол түрлердің бірігуінің қажеттігін және адамдар жалғыз қалған жағдайда тағы да өздерін-өздері жоятынын түсінеді. Акин қарсыластар тарапынан нәресте кезінде ұрланып кетеді, оның құрылым екенін көрсететін жалғыз белгі – тілі сияқты мүше, оның көмегімен ол Оанкалилерге тән ДНК-ны анықтау тәсілімен әлемді танып біледі. Оанкалилер қарсыластарға оны ұзақ уақытқа қалдыруға рұқсат береді, осылайша ол өзінің адамдық табиғатын толыққанды түсінеді, бірақ отбасымен бірге қалғанда туыстарымен байланысын сақтап қалу мүмкіндігінен айырылады. Оның оқшаулануы екеуіне де қатты ауыр тиеді, сондықтан ол орбиталық кемеге апарылып, өзіне және жеткіліксіз жұптасқан бауырына қандай да бір ем беруге мүмкіндік алады. Сол уақытта ол кемеде адам ДНК-сы жоқ Оанкали – Ақжаймен бірге саяхаттайды. Осы тәжірибелер арқылы ол адамдардың да Ақжай тобына мұқтаж екенін түсінеді, және оның сенімі Оанкалилерді осыған көндіреді. Адамдарға Марс беріледі, ол (қиын жағдайда) адам өмірін қамтамасыз ету үшін жеткілікті түрде өзгертіледі, Оанкалилер Марс колониясы соңында өзін-өзі жояды деген сенімділігіне қарамастан. Акин қарсыластарға хабарлап, оларды жаңа әлемге көшуден бұрын бедеулігін қалпына келтіру үшін жинауға кіріседі.
Имаго (1989)
Трилогияның соңғы кітабы "Имаго" ең қысқасы және бірінші тұлғадан баяндалған жалғыз кітап. "Имаго" оқырманға соңғы екі кітапта қысып айтылған нәрсені көрсетеді: жаңа адам-Оанкали гибридтерінің толыққанды мүмкіндіктерін. Оқиға бірінші тұлғада, Джодастың – алғашқы оолои конструкциясы және Лилиттің баласы – көзқарасынан айтылады. Оның ерекше тегі арқасында, ол адамдар мен Оанкалидің жасырын генетикалық әлеуетін ашты. Алдыңғы кітапта Акин ұсынған Марс колониясы іске асырылды, бұл Оанкалиден тәуелсіз өмір сүргісі келетін адамдарға мүмкіндік берді. Көптеген адамдар онда қоныстанды, бірақ ең жеккөрінішті және қатыгездері қарсылық көрсетуді жалғастырып жатыр, сондықтан Оанкалилер оларды есінен айырып, генетикалық материал ретінде кемеде сақтайды. "Имаго" үш кітапқа аяқталғандай сезім береді, Джодасты түсіну арқылы Оанкалиді жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Джодас сондай-ақ Лилит пен Акиннің бұрынғы екі кітаптағы адам-Оанкали интеграциясы жұмысын дамытады; роман адамдардың Оанкалиге көбірек ерікті түрде мойынұсынуымен аяқталады.
Тақырыптар
Ксеногенез трилогиясының барысында сексуалдық қатынас, гендер, нәсіл және түрлер тақырыптары зерттеледі. Оанкалилер адамзаттың жоғары интеллектуалдылығы мен иерархиялық табиғаты арасында өзін-өзі жоятын "қақтығыс" бар деп санайды. Оанкалилердің пікірінше, осы қақтығыс адамзатты құртуға жақындатқан соғысқа себеп болды, сондықтан олар адамдарды жалғыз қалдыра алмайды. Лилит және Оанкали-адам гибридтері үнемі осы ішкі қақтығыспен күреседі. Tor.com сайтындағы Эрика Нельсонның сөзіне сәйкес, трилогия Америкадағы африкалық құлдардың тарихымен және африкалық американдықтардың кейінгі ұрпақтарының американдық қоғамға интеграциялануымен байланысты келеді. Оанкали-адам гибридтері Оанкали қоғамына ену арқылы өздерінің адамдық жағын сатқандай сезінеді, бірақ сонымен бірге, билік теңгерімсіздігіне байланысты, олар үшін басқа мүмкіндік болған жоқ. Құлдыққа аллегория жасаудан басқа, трилогия Нельсонның айтуынша, жалпы алғанда "колонизация контекстінде" жазылған, мәжбүрлеу және еркіндік туралы кең сұрақтар тудырады. Оанкали мен адамдар арасындағы қарым-қатынас құлдықтан бастап, интернация лагерлеріне және евгеникаға дейінгі империалистік қарым-қатынастардың кең спектрін көрсетеді. Сериал Адамның бірінші әйелі Лилит туралы миф элементтерін де пайдаланады. Сондай-ақ, сериал келісім мен мәжбүрлеу тақырыбына көп көңіл бөледі. Әлеуметтік тақырыптардан өзге, Оанкалилердің генетикалық шеберлігі арқылы генетикалық ғылым мен биологиялық технологияны дамытудың ықтимал нәтижелері көрсетіледі. Биолог Джоан Слончевски серия туралы рецензия жариялап, оолдардың биологиялық әсері және генетикалық инженерия арқылы қатерлі ісікке бейімділік сияқты "жаман" гендердің оң әсерін қалай қол жеткізуге болатынын талқылады. Биологиялық детерминизм – трилогиядағы тағы бір маңызды тақырып, ол Батлердің әлеуметтік және ғылыми тақырыптарды қолдануын байланыстырады; өйткені Оанкалилер ең бастысы түрдің туа біткен биологиялық бейімділіктеріне сенеді, кейіпкерлер өздерінің болжамды биологиялық қабілеттері мен жеке еркінің шектері арасында үнемі келіссөздер жүргізуі керек. Сонымен қатар, The Washington Post газетінен Тед Уайт "Imago" романын сөз көптеуші және "жайылған" деп сипаттайды және оны трилогияның соңы ретінде "антиклимакс" деп қорытындылайды. Трилогияның әрбір романы жарық көрген жылы (1987, 1988 және 1989) ең үздік ғылыми-фантастикалық роман үшін Locus сыйлығына ұсынылған, бірақ ешқайсысы сыйлықты жеңіп алмады.
Бейімделулер
2015 жылдың қыркүйегінде продюсер Аллен Бэйн "Таң" туындысын телевизияға бейімдеу құқығын алғаны жарияланды. 2020 жылдың 26 ақпанында Amazon Studios ағымдық трансляция құқығын сатып алды, Виктория Махони "Таң" негізінде пилоттық эпизодты жазып, режиссерлік етті, ал сериалды Bain, Pearl және Картердің Bainframe, Ава ДюВернейдің Array Filmworks және Чарльз Д. Кингтің MACRO компанияларымен бірлесіп шығарады.
Шәкіртақы
Мехта (2019) "Тәуелсіз ана мен бала денсаулығы" Октавия Батлердің "Таң" шығармасы Манитоба университеті курсының оқу жоспарында қолданылды. Қоғамдық денсаулық сақтау ғылымдары кафедрасы. 4606 отбасы. Акерман, Эрин М. Прайор. "Қалыптасу және тиесілілік: Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясындағы ләззат пен құштарлықтың өнімділігі". Extrapolation 49.1, 2008 жылдың көктемі. Белк, Нолан. "Тәннің нақтылығы: Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясындағы эротикалықты қолдануы". Utopian Studies 19.3, 2008 жылдың 9 қыркүйегі. Боннер, Фрэнсис. "Айқайшылық пен құштарлық, құлдық пен азғыру: Октавия Батлердің "Ксеногенезі". Contemporary Literary Criticism, Джеффри У. Хантер редакторы, 230-том. Gale, 2007. Бастапқыда Foundation 48 (көктем 1990): 50–62. Брэд, Кристина. "Дистопиядағы зорлық-зомбылықты зерделеу және оған қарсы тұру: Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясындағы зорлық-зомбылық". Contemporary Justice Review 9.1 (наурыз 2000): 47–65. Боултер, Аманда. "Полиморфты болашақтар: Октавия Э. Батлердің "Ксеногенез" трилогиясы". American Bodies: Дене құрылысының мәдени тарихы. Тим Армстронг редакциясы. Нью-Йорк: NYU P, 1996. 170–185. Братаас, Делайла Бермудес. "Октавия Э. Батлердің "Ксеногенез" сериясындағы утопияға айналу". Foundation: Халықаралық ғылыми фантастика шолуы 35 (96) (2006 жылдың көктемі): 84–101. Кертис, Клэр П. "Утопиялық мүмкіндіктер: Октавия Батлердің "Ксеногенезіндегі" мүгедектік, нормалар және евгеника". Journal of Literary & Cultural Disability Studies 9.1 (қаңтар 2015): 19–33. Федермайер, Ева. "Октавия Батлердің аналық киборгтары: "Ксеногенез" трилогиясының қара әйелдер әлемі". Венгрияның ағылшын және американдық зерттеулер журналы 6.1 (2000 жылдың көктемі): 103–118. Фречер, Карла. "Октавия Батлердің "Ксеногенезі". Popular Culture: Кіріспе. Нью-Йорк: New York UP, 1999. 72–75. Грин, Мишель Эрика. "Көршілік кетіп бара жатыр": Октавия Батлердің утопиялардағы әртүрлілікті талап етуі". Contemporary Literary Criticism, Джеффри У. Хантер және Поли Ведер редакторы, 121-том. Gale, 2000. Бастапқыда жарияланған "Utopian and Science Fiction by Women: Worlds of Difference", Джейн Л. Донаверт және Кэрол А. Колмертен редакторы, Syracuse University Press, 1994, 166–189 беттер. Госс, Теодора. "Мэри Шеллидің "Франкенштейн" және Октавия Батлердің "Ксеногенезіндегі" готикалық технологиялық қиял". Modern Fiction Studies 53.3 (күз 2007): 434–459. Греве Вольпп, Криста. "Октавия Батлер және табиғат/мәдениет арасындағы шекара: "Ксеногенез" трилогиясына экофеминистік көзқарас". Табиғатпен байланысты қалпына келтіру: Африкалық американдықтардың қоршаған ортаны елестету туралы эсселер. Сильвия Майер редакторы. Мюнстер, Германия: LIT, 2003. 149–173. Холден, Ребекка Дж. "Киборгтардың өмір сүруінің жоғары құны: Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясы". Foundation: Халықаралық ғылыми фантастика шолуы, №72 (көктем 1998): 49–57. Джейкобс, Наоми. "Октавия Батлердің "Ксеногенезіндегі" пост-адам денелері және агенттік". Dark Horizons: Ғылыми фантастика және дистопиялық қиял. Том Мойлан және Рафаэла Бакколини редакторы. Нью-Йорк: Routledge, 2003. 91–112. Джессер, Нэнси. "Қан, гендер және Октавия Батлердің "Кіндіктер мен таң" кітабындағы жыныстық қатынас". Contemporary Literary Criticism Select. Gale, 2008. Бастапқыда жарияланған Extrapolation 43.1 (көктем 2002): 36–61. Джессер, Нэнси. "Қан, гендер және Октавия Батлердің "Кіндіктер мен таң" кітабындағы жыныстық қатынас". Extrapolation: Ғылыми фантастика және фантастика журналы 43.1 (2002): 36–61. Джонс, Адам. "Октавия Батлер және псевдонаука өнері". English Language Notes 47.2 (күз/қыс 2009). Джонс, Дж. Адам. "Медузаға айналу: Октавия Батлердің "Лилит ұясы" және социобиология". Science Fiction Studies, 37-том, №3, 2010, 382–400 беттер. Магеданц, Стейси. "Октавия Батлердің "Ересектер ритуалдарындағы" тұтқындық туралы әңгіме". Extrapolation 53.1 (2012): 45+. Миллер, Джим. "Пост-апокалиптикалық үміт: Октавия Батлердің дистопиялық/утопиялық көрінісі". Science Fiction Studies, 25-том, №2, 1998, 336–360 беттер. Нанда, Апаражита. "Бабандық "мимикалық адамды" қайта жазу: Акин, Октавия Батлердің "Ересектер ритуалдарындағы" пост-адамдық басқа". Ariel, 41.3/4, шілде-қазан 2011, 115–135 беттер. Нанда, Апаражита. "Билік, саясат және тұрмыстық құштарлық Октавия Батлердің "Лилит ұясы" кітабында". Callaloo 36.3 (2013): 773–788. Обоурн, Меган. "Октавия Батлердің мүгедектер болашағы". Contemporary Literature. 54.1 (көктем 2013). Ошеров, Мишель. "Жаңа Лилит таңы: әйелдер ғылыми фантастикасындағы мифтерді қайта жасау". NWSA Journal 12.1 (көктем 2000): 68–83. Ауттерсон, Сара. "Әртүрлілік, өзгеріс, зорлық-зомбылық: Октавия Батлердің педагогикалық философиясы". Utopian Studies 19.3 (2008): 433–456. Пепперс, Кэти. "Ксеногенездегі бастаулар мен шетелдік жекеліктер". Science Fiction Studies 22.1 (1995): 47–62. Пепперс, Кэти. "Ксеногенездегі диалогтық бастаулар мен шетелдік жекеліктер". Science Fiction Studies. №65, 22-том, 1995. Плиснер, Эндрю. "Ағаш диалогы: Октавия Батлердің "Таңына" экологиялық сын". African Identities 7.2 (май 2009). Сэндс, Питер. "Октавия Батлердің хиастикалық каннибализмі". Utopian Studies 14.1 (2003): 1–14. Шваб, Габриэле. "Болашақтың этнографиясы: Октавия Батлердің "Ксеногенезіндегі" жеке тұлға, агенттік және билік". Accelerating Possession: Мүлік мен жеке тұлғаның жаһандық болашағы. Билл Мауэр және Габриэле Шваб редакторы. Нью-Йорк: Columbia UP, 2006. 204–228. Сид, Дэвид. "Октавия Батлердің "Ксеногенезіндегі" пост-адам денелері және агенттік". Dark Horizons: Ғылыми фантастика және дистопиялық қиял. Рафаэла Бакколини және Том Мойлан редакторы. Нью-Йорк: Routledge, 2003. 91–111. Смит, Стефани А. "Трансформация, материализм және "Ксеногенезді" сату". Genders 18 (қыс 1993): 67–86. Смит, Рейчел Гринвальд. "Экологиядан тыс экология: Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясындағы апаттан кейінгі өмір". Modern Fiction Studies 55.3 (күз 2009): 545–565. Слоньчевски, Джоан. "Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясы: Биологтың пікірі". SFRA-да ұсынылған, Кливленд, 30 маусым 2000 жыл. Стикголд Сара, Джесси. "Сіздің балаларыңыз бізді біледі, сіз білмейсіз": Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясының пессимистік утопиясы". Extrapolation 51.3 (күз 2010). Талбот, Мэри М. "Басқаны қабылдау": Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясын зерттеу". Kimota 5 (қыс 1996): 45–49. Такер, Джеффри А. "Адамдық қайшылық: Октавия Батлердің "Ксеногенез" трилогиясындағы сәйкестік және/немесе мән". Yearbook of English Studies 37.2 (2007): 164–181. Уоллес, Молли. "Октавия Батлердің "Ксеногенезін" Сиэтлден кейін оқу". Contemporary Literature 50.1 (көктем 2009): 94–128. Уайт, Эрик. "Болудың эротикасы: "Ксеногенез" және "Нәрсе". Science Fiction Studies 20.3 (1993): 394–408. Вуд, Сара. "Қосу арқылы бұрмалау: Октавия Батлердің "Ксеногенез" және "Жабайы тұқымдағы" дінді сұрау". FEMSPEC 6.1 (2005): 87–99. Ю, Джебун. "Жарамсыз басқаларды бейнелеу: Донна Харауэйдің киборг феминизмінің эпистемологиясы және Октавия Батлердің "Ксеногенез" сериясы". Journal of English Language and Literature 50.3 (2004): 759–777.
Пікірлер
Кард, Орсон Скотт. "«Менің сананың санасы», «Үлгілеуші» және «Аман қалған» кітаптарына шолу". Қазіргі әдеби сын, Джеффри У. Хантер және Поли Ведер редактерлігімен, 121-том, Гейл, 2000 жыл. Бастапқыда «Фантазия және ғылыми фантастика» журналында 1992 жылғы қаңтарда 52–54 беттерде жарияланған. Констанс, Джозеф В. және Нора Роулинсон. «Ересектік салт-дәстүрлері (кітап)». Кітапхана журналы 113. 11, 1988 жылғы 15 маусым, 70 б. Медиатор, Каите. «Ол оқиды: SF/Фантазия». («Таң» кітабына шолу). Кітап тізімі 101. 16, 2005 жылғы 15 сәуір, 1443 б. Нельсон, Эрика. «Дұшпанмен ұйықтау: Октавия Батлердің «Таңы»». Tor.com, 2009 жылғы 30 қыркүйек. Нельсон, Эрика. «Октавия Батлердің «Ересектік салт-дәстүрлеріндегі» айырмашылықтарды талқылау». Tor.com, 2009 жылғы 12 қазан. Нельсон, Эрика. «Октавия Батлердің «Имагосында» адам болу». Tor.com, 2009 жылғы 26 қазан. Ньюсон, Адель С. ««Таң» және «Ересектік салт-дәстүрлері» кітаптарына шолу». Қара американдық әдебиет форумы 23, Жаз 1989, 389–396 б. Уайт, Тед. «Дұрыс адаммен махаббат». («Имаго» кітабына шолу). The Washington Post, 1989 жылғы 25 маусым, X8 б. Еске салайық, Карен, Дэвид Ламб және Джонатан Александр. «Шеттен келген жынысты елестетудің төртінші бөлімі: Шетке дайындық». Los Angeles Review of Books, 2014 жылғы 5 қаңтар.