Кіріспе

Audita querela (Law Latin for "[the] complaint [having been] heard") – ағылшын ортақ құқығына негізделген, өзіне қарсы сот шешімі шығарылған күдіктіге бұрын қолжетімсіз болған жаңа айғақтар немесе заңдық қорғаныс болған жағдайда, осы шешімнің салдарынан шағымдануға мүмкіндік беретін шақыру қағазы. Осылайша, бұл шақыру қағазы, әдетте, сот шешімін орындау "әділеттілікке қайшы" болған жағдайда, орындалуына кедергі келтіреді. Ортақ құқық бойынша, егер кредитор сот шешімі шығарылғанға дейін алдау жасаса, немесе борыш сот шешімінен кейін өтелсе, төленсе немесе басқа жолмен толыққанда, бұл шақыру қағазы пайдалы болуы мүмкін. Бұл жарлық Англияда, Канадада, АҚШ-та және, мүмкін, Шотландияда әр түрлі уақытта қолданылған. Англияда ол арзан шаралардың пайдасына қолданылмай қалды және 1875 жылы толығымен жойылды. Канадада бұл шақыру қағазы қолданылмай қалды немесе мүлдем жойылды. АҚШ-тың федералды азаматтық құқығында 1948 жылы Азаматтық іс жүргізудің федералды ережелерімен жойылды, бірақ кейбір штаттардың азаматтық іс жүргізуінде әлі де қолданылады. Бұл шақыру қағазы сонымен қатар кейбір мамандандырылған АҚШ федералды қылмыстық іс жүргізуіне, әсіресе иммиграциялық заңнамаға қатысты үкімдердің салдарына қатысты қабылданды. Шотландияда бұл шақыру қағазы туралы ақпарат аз, бірақ оған баламалы шаралар бар.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың сот жүйесінде аудит квиреласы туралы жарлық, зиян келтіру туралы талап ретіндегі ортақ құқық әрекеті болып саналды. Англиядағыдай, бұл жарлық алғашқы шешім шығарған сотқа берілуі керек еді. Audita querela бойынша іс қозғаудың маңызды шарты – зиян немесе зиян келтіру қаупі болды, және ол бұрынғы сот ісінің екі тарапы арасында қозғалуға тиіс еді. Егер бастапқы шешімге бірнеше жауапкер қатысты болса, олардың барлығы іс жүргізуге қатысуы керек еді, бірақ егер талап арыз білдірген жауапкер жалғыз орындауға жауапкер болса және ол тек қана шешімді жою мақсатында талап арыз білдірген болса, бұл талапқа қатыспауы мүмкін. Бұл жарлық түрлі жағдайларда қолданылды, бірақ оның екі негізгі қолданылуы болды. Біріншіден, Англиядағыдай, егер бұрынғы сотта қорғаныс ұсынылмаса, немесе сот шешіміне қатысты қарыз кейіннен төленген болса, бұл жарлық қолданылуы мүмкін еді. Екіншіден, бұл жарлық сот шешімі шығарылғанға дейін туындаған жағдайларға да қолданыла бастады, мысалы, егер кредитор дұрыс емес жолмен сот шешімі алса, бұл борышкерге сотта қорғану мүмкіндігінен айырылған жағдайларда.

Қазіргі заманғы жағдайы

Аудита квирела 1948 жылы Америка Құрама Штаттарының федералды азаматтық іс жүргізуінде 60(b) ережесімен жойылды, ол апелляция арқылы соңғы үкімнен босату рәсімін қамтамасыз етеді. 60(b) ереженің ордерді жойған нақты тілі 2007 жылы 60(e) ережесіне көшірілді. Бұл ордер Флорида, Иллинойс, Индиана, Канзас, Кентукки, Массачусетс, Мичиган, Миннесота, Миссисипи, Миссури, Невада, Орегон, Род-Айленд, Оңтүстік Каролина және Вашингтон штаттарында ресми түрде жойылды. Огайо штатында аудита квирела заңның бір бөлігі емес деп есептеледі. Федералды қылмыстық іс жүргізуде ордер кейде басқа шаралар қолжетімсіз болған жағдайда, заңдық негізде сот үкімін күштен шығару үшін қолданылуы мүмкін. Осыған орай, аудита квирела және басқа да ортақ құқықтық шаралар сот үкімінен кейінгі шаралар жүйесіндегі кемшіліктерді толтыруға көмектеседі. Бұл шара сотталған адамның иммиграциялық салдарынан сақтану үшін қолданылған. Тағы бір жағдай – бұрынғы сот үкімін, кейін конституцияға қайшы деп танылған заңмен күштен шығару. Штаттық қылмыстық іс жүргізуде ордер қолданылмайды деген мәлімдемелер болғанымен, оған қарсы дәлелдер де бар.

Америка Құрама Штаттары

Аудита квирелаға қарсы үкім шығарылған жауапкерге бұрын қол жетімді болмаған жаңа айғақтар немесе заңдық қорғаныс болған жағдайда, мұндай үкімнің салдарынан құтылуға мүмкіндік береді. Осыған байланысты, бұл жарлық әдетте үкімді орындау "әділетке қайшы" болған жағдайда, үкімнің орындалуына кедергі келтіру үшін қолданылады. Ортақ құқық бойынша, кредитор үкім шығарылғанға дейін алдамашылық жасағанда немесе үкім шығарылғаннан кейін борыш өтелген, төленген немесе басқа тәсілмен толыққан жағдайда бұл құрал пайдалы болуы мүмкін. Бұл басқа шаралардан негізінен үкімге қанағаттандыруға қарсы айғақтардың мәніне емес, олардың уақтылылығына қатысты ерекшеленеді. Сондықтан аудита квиреласы шығарылған кезде жарамды болған үкімдерге қарсы қолданылуы мүмкін, ал coram nobis ешқашан жарамсыз болған үкімдерге қарсы қолданылады.