Кіріспе

Бразилия фольклорындағы паранормальды тұлға Басы жоқ есек (Mula sem cabeça, ˈmulɐ ˈsẽjm kɐˈbesɐ) – Бразилия фольклорындағы мифтік кейіпкер.

Шығу тегі және пайда болуы

Бұл аңыз орта ғасырларда пайда болған деп саналады және Бразилияға отарлық кезеңнің басында (16-шы ғасыр немесе одан кейін) әкелінген. Бұл әңгіме Гояс, Минас-Жерайс және Мату-Гросу штаттарында ең көп таралған, бірақ бүкіл елде белгілі. Осыған ұқсас мифтер (Муладона және Алмамула) көршілес испания тілді елдерде де кездеседі.

Сыртқы келбеті

Мұланың сыртқы келбеті аймақтан аймаққа өте көп өзгеріп тұрады. Оның түсі көбінесе қоңыр, кейде қара болып сипатталады. Оның күміс (немесе темір) атқыштары бар, олар жылқыдан да қаттырақ, жағымсыз дауыс шығарады. Басы болмаса да, Мұла әлі де ыңғайлайды (әдетте өте жоғары дауыспен), және кейде жылап тұрған әйелдей аңғырады. Оның жоқ жеріне тұтқа байланып тұрады, ал ол мұрын тесіктерінен (немесе кейбір нұсқаларда, кесілген мойнынан) от шығарып жібереді.

Қарғысы

Көптеген мәліметтер бойынша, Есек әр түнде жеті қауымдық аумақты шарлап жүруге сотталған (бразилиялық құбыжық сияқты). Кейбір деректерге сәйкес, оның саяхаты күнә жасалған қауымда басталып, сол қауымда аяқталады. Әдетте, түрленулер жол тоғысында болады. Көрініске қарай, басы жоқ есектің оттан жасалған, қызыл ыстық темір желкесі байланған, уақытша басы мен жалы болуы мүмкін. Басы жоқ есектің қарғысы (вампир қарғысынан өзгеше) жұқпайды, себебі ол қарғысқа ұшыраған әйелдің қасақана жасаған күнәсінің салдарынан пайда болады. Түрленуді уақытша тоқтатуға болады: есектің қанын инемен шашып немесе оны айқышқа байлап. Бірінші жағдайда, игілік жасаған адам тірі болғанда және оның ерлігі орындалған қауымда тұрғанда түрленудің алдын алуға болады. Екінші жағдайда әйел күн шыққанға дейін адам кейпінде қалады, бірақ келесі жолы қайтадан түрленеді. Ыдырамайтын түрде қарғысты жою үшін желкені шешіп тастау керек, сонда әйел игілік жасаған адам тірі болғанда қайтадан түрленбейді. Желкесін әйелдің аузына қайта байласа, қарғыс қайта оралады. Қарғыстан құтылу әйелге үлкен жеңілдік әкеледі, өйткені қарғыс көп сынақтарды қамтиды, сондықтан алғыс айтқан әйел әдетте күнәсіне өкініп, игілік жасаған адамға үйленеді. Қалай болғанда да, есек адам кейпіне оралғанда, қарғыс атқан әйел толығымен жалаңаш, терлеп, күкірт иісімен болады. Егер біреу есектің жолына шығып кетсе, одан қашып өту керек, әйтпесе есек оны қуалайды және аяқтап тастайды. Оның орнына, желкені шешуге немесе оның қанын төгуге батылдық таныту керек, немесе жерге жатып, тістер мен тырнақтарды (сондай-ақ, жарқыраған нәрселерді) жауып, есек оны байқамай, келіп кетсін (өйткені оның көру қабілеті нашар).

Бассыз діни қызметкер

Сондай-ақ, күнә жасаған діни қызметкерге қарғыс түскен, бірақ бұдан әлдеқайда аз танымал халық аңызы да бар. Осы әңгімеде діни қызметкердің бассыз шайыры түнде қарапайым атпен жүреді, бұл Вашингтон Ирвингтің "Ұйыққан ойпаңның аңызы" әңгімесіндегі бассыз аттыға өте ұқсас. Шындығында, бұл аңыздың нұсқасы XIX ғасырғы сол әңгіменің бергі заманға келген түрі болуы мүмкін.

Антропологиялық түсіндірме

Бассыз есек кейбір танымал әдет-ғұрыптардың жасырын пұтқа табынушылығының тұлғасы болуы мүмкін, бұл католицизмнің қарапайым көзқарасымен тәрбиеленген халықтың ұжымдық санасында қайталануы мүмкін. Ол христиандық қоғамда қабылдауға келмейтін жабайы инстинкттер мен жасырылған мінез-құлықты көрсетеді. Бразилиялық бассыз есектер мен Батыс Еуропадағы әйел-құбыжындар туралы халық ауыз әңгімелері арасында байланыс болуы мүмкін. Жануар түрінде бейнеленуі кейіпкердің теріс бейнесін көрсетеді, ол адам санасының бір бөлігі болып табылатын ең терең күштерді, атап айтқанда либидоны, оның жыныстық жағы жылқымен байланысты, ол жыныстық қуат пен қатыгездіктің символы болып саналады. Бассыздық – ақыл-ойының жетіспеушілігін немесе қарғыстың жанның құрылуына әкелгенін көрсетеді. Қай жағдайда болса да, бас болмағандықтан дене зор құмарлықтардың, бірден туындайтын сезімдердің және өзімшіл тілектердің ықпалында қалады. Бұл қарғыстың ең көп кездесетін себебі – әйелдің жер бетіндегі Мәсіхтің өкілі – дін қызметкеріне деген христиандық емес махаббаты. Бұл байланыс шіркеудің адамдарды (пасторларды және әйелдерді) ұрықсыздық маңыздылығы туралы тәрбиелеу үшін қаншалықты тырысқанын көрсетеді.

Танымал мәдениет

Мула-сем-кеппа AdventureQuest Worlds ойынында "Mula Sem Cabeça" деп аталады. Осы мулдың басы оттан тұратын болып бейнеленген. Ол Карнавал мерекесінен бұрын Terra da Festa жеріне шабуыл жасайтын жаратылыстардың бірі. Ragnarok Online MMORPG ойынында Бассыз мул – Бразилис даласындағы монстр. Ол қызыл оттан тұратын бассыз жылқы түрінде көрінеді.