Филопапп: Коммагененің патшасы және римдік азаматы

Кіріспе

1-ші/2-ші ғасырдағы Коммагена патшасының ұлы және Рим мен Афина азаматы Гай Юлий Антиох Эпифан Филопапп немесе Филопапп (Γάϊος Ἰούλιος Ἀντίοχος Ἐπιφανής Φιλόπαππος; 65 – 116), 1-ші және 2-ші ғасырларда Рим империясында өмір сүрген Коммагена патшалығының ұлы болды. Ол империядағы ең көрнекті гректердің бірі еді.

Ата-бабалары, отбасы және ерте өмір

Филопапп аристократиялық және жақсы танымал әулеттен шыққан адам болды. Ол Грек Коммагенасының князі Гай Юлий Архелай Антиох Эпифан мен египеттік грек әйелі Клавдия Капитолинаның тұңғыш ұлы еді. Оның кіші әпкесі және жалғыз туысы Юлия Балбилла, ақын және император Адриан мен императрица Вибия Сабинаның жақын досы болды. Филопапптың ата-анасы алыс туыс болған. Клавдия Капитолинаның анасының әжесі Коммагена ханшайымы Ака II болды, ол Коммагена королі Антиох I Теостың шөбересі еді, ал әкесі Коммагена королі Антиох IV пен Коммагена королевасы Юлия Иотапаның тұңғыш ұлы болды. Антиох IV және Иотапа Антиох I Теостың тікелей ұрпақтары еді. Антиох IV пен Иотапа – күйеу, әйел және толыққанды бауырлар болған. Оның армян, грек және мидиялық тегі бар. Әкесінің әжесі мен атасының әжесі арқылы ол Сирия патшалығына, Селевкидтер империясына және Птолемей патшалығына дейін тегін анықтай алатын. Оның әжесі мен атасы Тиберий Клавдий Балбил мен оның әйелі болды. Балбил – астролог және білімді ғалым, кейін Мысыр префекті болды. Балбил мен оның әкесі, египеттік грек грамматигі және астрологы Трасилл мендес немесе Тиберий Клавдий Трасилл, Тиберий, Клавдий және Веспасиан сияқты алғашқы рим императорларының бірнешеуімен дос болды. Филопапп Коммагена патшалығының астанасы Самосатта, Антиох IV сарайында дүниеге келді. Филопапптың туған аты – Гай Юлий Антиох Эпифан. Оның лақап аты және қазір танымал аты – Филопапп немесе Филопапп. Филопапп дегеніміз – «Бабаға деген сүйіспеншілік». Ол Антиох IV және, мүмкін, Тиберий Клавдий Балбилмен жақын қарым-қатынаста болғандықтан осы лақап атты алды. Филопапп гректердің дәстүрлі жоғары сыныпты білімін алды. 72 жылы Сирияның римдік губернаторы Луций Цезенний Пейтус Веспасианға хат жолдады, онда Филопапптың әкесі Эпифанды және оның әкесінің ағасы Каллиникты Римге қарсы көтеріліс жоспарлап, Парфия патшасымен одақтасқан деп айыптады. Бұл айыптаулардың шындыққа сәйкес пе, жоқ па белгісіз. Хаттарды оқығаннан кейін Веспасиан Антиох IV отбасына Евфрат өзенінің Самосаттағы стратегиялық өткелін қорғауға сенуге болмайды деп ойлады, сондықтан ол Антиох IV-ке Коммагенадағы билігін тоқтатуды бұйырды. Пейтус VI Феррата легионының басшысы ретінде Коммагена патшалығына шабуыл жасады. Клиенттік патшалар Аристобул Халкис және Сохаим Емеса да Пейтусқа әскерлерін жеткізді, олардың барлығы шайқастан бір түн бұрын келді. Эпифан мен Каллиник сол түні соғысқа дайындалып жатқанда, Антиох IV Киликияға қашуға дайындалып жатты. Шайқас күні таңында римдіктерден қорқып, Эпифан отбасымен бірге Парфия патшасының қасына, ал Антиох IV Киликияға қашты. Эпифан мен Каллиник Парфияға қашып барар алдында шабуылға қарсы тұруға тырысқан болуы мүмкін. Антиох IV отбасы өз әскерін және Коммагена азаматтарын абыройсыз қалдырды. Антиох IV және оның отбасы Риммен соғыс бастағысы келмеді және олар осы айыптаулардан ақталғысы келді. Веспасиан Эпифанды және оның отбасын, сондай-ақ Каллиникты құрметті сақшылармен бірге Римге аман-есен әкелді. Эпифан және оның отбасы, сондай-ақ Каллиник Антиох IV-пен бірге Римде өмірін аяқтады. Веспасиан Антиох IV-ке және оның отбасына өмір сүруге жеткілікті қаражат берді, сондықтан олар сәнді өмір сүрді және үлкен құрметпен қарастырылды. Филопапп пен оның отбасы ешқашан Коммагенаға қайтып оралмады. Коммагена Рим Сирия провинциясының бір бөлігі ретінде қайта ұйымдастырылды, және онда Коммагена азаматтары Рим империясына адал болып қызмет етті.

Philopappos was a man of aristocratic and well connected origins. He was the first born son of the Greek prince of Commagene, Gaius Julius Archelaus Antiochus Epiphanes and an Egyptian Greek woman called Claudia Capitolina. His younger sister and only sibling was Julia Balbilla, the poet and personal friend to Emperor Hadrian and the Empress Vibia Sabina. Philopappos’ parents were distantly related. The paternal grandmother of Claudia Capitolina was the Princess Aka II of Commagene, who was a great granddaughter of King Antiochus I Theos of Commagene, while his father was the first born son of King Antiochus IV of Commagene and Queen Julia Iotapa of Commagene. Antiochus IV and Iotapa were direct descendants of Antiochus I Theos. Antiochus IV and Iotapa were husband, wife and full blooded siblings. He was of Armenian, Greek and Median descent. Through his paternal grandparents, he could trace lineage to the Syrian Kingdom, the Seleucid Empire and the Ptolemaic Kingdom. His maternal grandparents were Tiberius Claudius Balbilus and his unnamed wife. Balbilus was an astrologer and a learned scholar, who was later Prefect of Egypt. Balbilus and his father, an Egyptian Greek grammarian and astrologer called Thrasyllus of Mendes or Tiberius Claudius Thrasyllus, were friends to some of the first Roman Emperors, including Tiberius, Claudius, and Vespasian. Philopappos was born in Samosata, the capital of the Kingdom of Commagene, in the court of the palace of Antiochus IV. Philopappos’ birth name was Gaius Julius Antiochus Epiphanes. His nickname and the name he is known by now is Philopappos or Philopappus. Philopappos means Fond of Grandfather. He received this nickname because of his close relationship to Antiochus IV and possibly Tiberius Claudius Balbilus. Philopappos had a traditional Greek upper class education. In 72 AD, Lucius Caesennius Paetus, the Roman Governor of Syria, sent letters addressed to Vespasian accusing Antiochus IV, Philopappos's father Epiphanes, and his paternal uncle Callinicus of planning to revolt against Rome and of allying themselves with the King of Parthia. It is not known whether these accusations were true or false. After reading the letters Vespasian felt that he could longer trust the family of Antiochus IV to protect the strategic crossing at the Euphrates River at Samosata, and so he gave orders to Antiochus IV to terminate his rule in Commagene. Paetus invaded the Kingdom of Commagene as head of the Legio VI Ferrata. The client Kings Aristobulus of Chalcis and Sohaemus of Emesa also supplied troops to Paetus, all of which arrived the night before the battle. As Epiphanes and Callinicus prepared themselves that night for war, Antiochus IV was preparing to flee to Cilicia. On the morning of the day on which the battle was supposed to occur, out of fear of the Romans, Epiphanes, along with his family, and Callinicus fled to the King of Parthia while Antiochus IV fled to Cilicia. There is a possibility that Epiphanes and Callinicus had engaged in a short lived attempt to resist invasion before they fled to Parthia. The family of Antiochus IV had let their own army and the citizens of Commagene down. Antiochus IV and his family had never wanted to cause a war with Rome and they wanted to clear themselves of these accusations. Vespasian brought Epiphanes and his family and Callinicus peacefully back to Rome with an honor guard. Epiphanes and his family and Callinicus lived in Rome with Antiochus IV for the remainder of his life. Vespasian had given Antiochus IV and his family sufficient revenue to live on, and so they had a glamorous life and were treated with great respect. Philopappos and his family never returned to Commagene. Commagene was reorganized as a part of the Roman Province of Syria and there the citizens of Commagene proved to be loyal subjects of the Roman Empire.

Коммагеннен кейінгі өмір

72 жылы Филопапптың әпкесі Юлия Балбилла Римде дүниеге келді. Екі әжесі де қайтыс болғаннан кейін, Филопапп отбасымен Афинаға қоныстанды. Оның әкесі 92 жылы белгісіз себептермен қайтыс болды, содан кейін Клаудия Капитолина өзінің туған қаласы Александрияға оралды, онда ол екінші рет саясаткер Маркус Юниус Руфусқа үйленді. Капитолина қалған өмірін туған қаласында өткізді; біраз уақыт Бальбилла анасымен бірге болды, бірақ кейін Афинадағы Филопаппқа оралды. Филопапп өзін әрқашан монарх дәрежесінде санады. Ол өмірінің қалған бөлігін Афинада өткізді және қаланың көрнекті және құрметті иесіне айналды. Филопапп Афина мен Римде азаматтық, саяси және діни міндеттерді атқарды. Ол римдік элитаға жатты және император Траянмен және Траянның мұрагері, сондай-ақ екінші туысы Адрианмен дос болды. Траян мен Адриан арқылы Филопапп олардың отбасыларымен де танысты. Филопапп римдік және афиналық азаматтыққа ие болды. Ол Афинада архонт қызметін атқарды және грек философтарымен дос болды, олар арқылы грек тарихшысы Плутархпен танысты. Плутарх өзінің еңбектерінде Филопаппты «өте жомарт және сыйлықтарында шалқақ» деп сипаттап, мінезін «жақсы мінезді және білімге құштар» деді. Филопапп екі рет хоргос (хор продюсері) болды; бір рет агонотет (ойындар төрешісі) болды және Деме Беса мүшесі болды. 105-116 жылдары Филопапп Арвал бауырларының мүшесі болды – бұл ежелгі рим дін қызметкерлерінің тобы, олар Ларес және құдайларға жыл сайын құрбандық шалып, жақсы егін жинау үшін дұға ететін. Траян оны Римдегі преториандық гвардияға тағайындады. Кейін Траян мен Адриан оны римдік сенатқа қабылдады, бірақ оның әкесі де, әкесінің әкесі де сенаторлық шенде болған емес. Филопапп 109 жылы суффект консулы болды. Филопапптың бір кездері үйленгені және балалары мен немерелері болғаны мүмкін, бірақ оны растайтын ешқандай мәлімет сақталмаған.

In 72, Philopappos's sister Julia Balbilla was born in Rome. After the deaths of both of his grandfathers, Philopappos and his family settled in Athens. His father died in 92 of unknown causes, after which, Claudia Capitolina returned to her birth city of Alexandria, where she married for the second time to Marcus Junius Rufus, a politician. Capitolina spent her remaining years in her birth city; for a period of time Balbilla was with her mother, but later returned to Philopappos in Athens. Philopappos always considered himself as having the status of a monarch. He spent the remainder of his life in Athens and became a prominent and respected benefactor of the city. Philopappos assumed civic, political, and religious duties in Athens and Rome. He belonged to the Roman elite and became friends with the Emperor Trajan and Trajan's heir and second paternal cousin Hadrian. Through Trajan and Hadrian, Philopappos also met their families. Philopappos had Roman and Athenian citizenship. He served as an Archon in Athens and had become friends with Greek philosophers, through whom he became acquainted with the Greek historian Plutarch. In his writings, Plutarch describes Philopappos as ‘very generous and magnificent in his rewards’ and describes his character as ‘good humored and eager for instruction’. Philopappos served as a Choregos (producer for a chorus) twice; as an Agonothetes (magistrate of games) once and was a member of the Deme Besa. Between 105 and 116, Philopappos was made a member of the Arval Brethren, an ancient group of Roman priests who offered annual sacrifices to the Lares and the gods to guarantee good harvests. Trajan appointed him to the Praetorian Guard in Rome. Thereafter, Trajan and Hadrian promoted him to the Roman Senate, even though neither his father nor paternal grandfather was of senatorial rank. Philopappos rose further through the ranks and served as a suffect consul in 109. There is a possibility that Philopappos married at some point, and may have had children and further descendants; however, there are no surviving records of this.

Филопапп ескерткіші

Филопапптың 116 жылы қайтыс болуы оның әпкесі Юлия Балбиллаға, Афина қаласының тұрғындарына және, мүмкін, императорлық отбасына зор қайғы әкелді. Оның естелігін мәңгі есте сақтау үшін Балбилла, Афиналықтармен бірге, Акропольдің оңтүстік-батысындағы Мусейон төбесінде мазар тұрғызды. Оның мәрмәр қабірі "Филопапп ескерткіші" деп белгілі, содан бері төбе "Филопапп төбесі" деп аталады.

Популярлы мәдениеттегі филопаппос

Дигеніс Акритас кейіпкерінің қарсыластарының бірі – Филопапп есімді қарақшылардың басшысы. Денсион Бингем Холлдың сөзінше, бұл кейіпкердің есімі тарихи тұлғадан алынған, және ол: "Бұл есімге көптеген аңыздар байланысты, олардың бір бөлігі поэмаға сіңірілген" деді.