Кіріспе

Латвиялық және кеңестік саясаткер, тарихи тұлға Петерис Стучка; (26 шілде 1865 [е.к. 14 шілде 1865] – 25 қаңтар 1932), латыш заңгері және коммунистік саясаткер, 1918–1920 жылдардағы Латвия Тәуелсіздік соғысы кезінде Латвиядағы большевиктерге бағынышты қуыршақ үкіметінің басшысы, ал кейіннен Кеңес Одағының мемлекеттік қайраткері.

Өмірбаян

Стучка Латвияда, Ливония губерниясында (сол кезде Ресей империясының бір бөлігі) дүниеге келген. Оның әкесі – табысты шаруа, анасы – мұғалім. Ол Ригадағы неміс лицейінде білім алды, содан кейін Санкт-Петербург университетінде заңды оқыды. 1888 жылы бітіргеннен кейін Латвияға оралып, заңгер болып жұмыс істеді. Ол 19 ғасырдың соңындағы «Жаңа ағым» қозғалысының жетекшілерінің бірі, жемісті жазушы және аудармашы, латыш тіліндегі газеттер мен журналдардың редакторы болды. 1897 жылы тұтқындалып, Вятка провинциясына бес жылға жер аударылды, онда ол заңгерлікпен айналысуына рұқсат берілді. Стучканың кейіннен айтуынша, оның салдарынан «1917 жылдың қарашасынан 1922 жылға дейін заң ресми түрде болмады». 1918 жылдың ақпанында Стучка Латвияға оралды, онда ол қысқа ғұмырлы Латвия Социалистік Кеңес Республикасының үкімет төрағасы болды. Жазушы Виктор Сержтің сөзіне сүйенсек, қазір ұмытылып қалған ұлы тұлға Стучка советтік Латвияда қатаң теңдік режимін орнатты, онда Партия комитеті бір мезгілде Үкімет болып табылды; оның мүшелеріне ешқандай материалдық жеңілдіктерге ие болуға тыйым салынды. Водкаға тыйым салынды, бірақ жолдастар оны шаруалардан жасырын түрде алды, олар жүгеріден қорқынышты спирт жасады. 1919 жылдың тамызында Латвия армиясы мен одақтас әскерлердің қарсы шабуылынан кейін Латвия коммунистік үкіметі құлағаннан кейін Стучка Ресейге қайта оралды. 1920–1932 жылдары ол Коминтернде мүше ретінде жұмыс істеді және 1924–1928 жылдары Халықаралық Бақылау комиссиясының төрағасы болды. 1923 жылы Стучка Ресей КФСР-інің бірінші бас судьясы болып тағайындалды. Ол 1932 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1932 жылдың 25 қаңтарында қайтыс болғаннан кейін Стучканың денесі кремацияланды және оның күлі Кремль қабырғасының некрополісінде, Ленин мавзолейінің жанында, Мәскеудің Қызыл алаңында басқа коммунистік қайраткерлердің күлімен бірге сақталды.

Отбасы

Стучканың әйелі Дора Плиекшане (1870–1950) латыш ақыны Райнистің (Янис Плиекшанс) қарындасы болды. Ол Санкт-Петербург университетінде құқық білімін алған кезінде Райниспен бір бөлмеде тұрды. Райнис социализмді қолдады, бірақ ұлттық мәдениеттің де маңызды екенін баса айтты. Райнис бастапқыда еркін Ресей құрамындағы еркін Латвияны қолдағанмен, кейін тәуелсіз Латвия мемлекетін қолдауға көшті.

Стучканың құрметіне аталған орындар мен ұйымдар

Кеңес дәуірінде, 1958 жылдан 1990 жылға дейін Латвия университеті ресми түрде Петерис Стучка Латвия мемлекеттік университеті деп аталды. Айскраукле қаласы 1960 жылдары құрылғаннан бастап, 1991 жылы коммунизм құлағанға дейін Петерис Стучканың құрметіне Стучка деп аталды, содан кейін Айскраукле деп қайта аталды. ГДР-де Росток қаласындағы №55 политехникалық мектеп (55. Polytechnische Oberschule) латыш коммунисі Петерис Стучканың құрметіне "Петерис Стучка" деп аталды.