Яссы-Кишинев шабуылы: 1944 жылғы тамыздағы кеңес әскерінің операциясы, Румынияны босату және Балқанға жол ашу. Германия әскерінің жеңілісі, Сталинградтан кейінгі үлкен соққы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әскери шабуыл. 1944 жылғы тамыздағы шабуыл.
Military offensive
the August 1944 offensive
Екінші Яссы-Кишинев шабуылы, көбінесе Яссы-Кишинев шабуылы деп аталады, бұл екі ірі қала – Яссы ("Яссы") және Кишинев ("Кишинев") аттарымен аталған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1944 жылдың 20-29 тамызында Шығыс Румынияда Осі күштеріне қарсы кеңес әскерлерінің шабуылы болды. Қызыл Армияның 2-ші және 3-ші украин майдандары Германия мен Румынияның біріккен құрамаларынан тұратын Оңтүстік Украина армия тобымен Бессарабияны қайта басып алу және аймақтағы Осі күштерін жою мақсатымен операция жүргізді, соның арқасында Румыния мен Балқанға жол ашылды. Шабуыл нәтижесінде неміс әскерлері қоршауға алынып, жойылды, бұл Кеңес Армиясына Шығыс Еуропаға стратегиялық ілгерілеуін жалғастыруға мүмкіндік берді. Бұл Румынияны Осі державаларынан одақтастарға көшкенге де ықпал етті. Немістер үшін бұл Сталинградтағы жеңіліске тең келетін ауыр жеңіліс болды.
The second Jassy–Kishinev offensive, commonly referred to as the Jassy–Kishinev offensive named after the two major cities, Iași ("Jassy") and Chișinău ("Kishinev"), in the staging area, was a Soviet offensive against Axis forces, which took place in Eastern Romania from 20 to 29 August 1944 during World War II. The 2nd and 3rd Ukrainian Fronts of the Red Army engaged Army Group South Ukraine, which consisted of combined German and Romanian formations, in an operation to reoccupy Bessarabia and destroy the Axis forces in the region, opening the way into Romania and the Balkans. The offensive resulted in the encirclement and destruction of the German forces, allowing the Soviet Army to resume its strategic advance further into Eastern Europe. It also pressured Romania to switch allegiance from the Axis powers to the Allies. For the Germans, this was a massive defeat, which can be compared to the defeat at Stalingrad.
Өмірбаян
Қызыл Армия сол секторда сәтсіз шабуыл жасады, бұл операция бірінші Яссы-Кишинев шабуылы деп аталды, ол 1944 жылдың 8 сәуірінен 6 маусымына дейін жүрді. 1944 жылы Вермахт шығыс майданының бойында толығымен кері шегінді. 1944 жылдың мамырына қарай Оңтүстік Украина армия тобы (Heeresgruppe Südukraine) соғысқа дейінгі Румыния шекарасына қарай ықпалдасты және төменгі Днестр өзенінде шекаралық сызық құрды, бірақ ол екі жерде бұзылды, ал Қызыл Армия көпірбас иеленді. Маусымнан кейін секторда тыныштық орнады, бұл неміс құрамаларын қайта құруға жағдай жасады. Heeresgruppe Südukraine 1944 жылдың маусымына дейін бронетехника жағынан ең қуатты неміс құрамаларының бірі болды. Дегенмен, жаз бойы оның көптеген бронетанктік бөлімдері Балтық елдеріндегі, Беларусьтегі, Солтүстік Украинадағы және Польшадағы Қызыл Армияның шабуылын тоқтату үшін Солтүстік және Орталық майдандарға ауыстырылды. Шабуыл қарсаңында қалған жалғыз бронетанктік құрамалар – 1-ші румындық бронетанктік дивизиясы (Tiger I танктерімен) және неміс 13-ші танк дивизиясы мен 10-шы танк-гренадерлік дивизиясы болды.
The Red Army had made an unsuccessful attack in the same sector, an operation referred to as the first Jassy–Kishinev offensive, from 8 April to 6 June 1944. In 1944, the Wehrmacht had been pressed back along its entire front line in the East. By May 1944, the South Ukraine Army Group (Heeresgruppe Südukraine) was pushed back towards the prewar Romanian frontier, and managed to establish a line on the lower Dniester River, which was however breached in two places, with the Red Army holding bridgeheads. After June, calm returned to the sector, allowing the rebuilding of the German formations. Heeresgruppe Südukraine had been, until June 1944, one of the most powerful German formations in terms of armour. However, during the summer most of its armoured units were transferred to the Northern and Central fronts to stem Red Army advances in the Baltic states, Belarus, northern Ukraine, and Poland. On the eve of the offensive, the only armoured formations left were the 1st Romanian Armored Division (with the Tiger I tank), and the German 13th Panzer and 10th Panzergrenadier Divisions.
Неміс құпия қызметінің сәтсіздіктері
Соғысқа дейінгі советтік шабуыл операциялары тиімді болды. Неміс басшылық штабы совет әскерлерінің фронт бойымен жылжуын солтүстікке әскерлер ауыстырылуының салдары деп ойлады. Советтік құрамалардың нақты орналасқан жерлері де операцияға дейінгі соңғы сағаттарға дейін белгілі болған жоқ. Керісінше, румындар жақын арада советтік шабуыл болатынын білді және Сталинградтың қайталануын күтті, яғни 3-ші және 4-ші армияларға қарсы ірі шабуылдар жасалып, неміс 6-шы армиясы қоршауға алынады деп күтті. Мұндай алаңдаушылықты неміс басшылығы "нашарлыққа бой алдыру" деп есептеді. Маршал Ион Антонеску Остік күштерін бекітілген Карпат–FNB (Focșani–Nămoloasa–Brăila)–Дунай шебіне қайтаруды ұсынды, бірақ Оңтүстік Украина армия тобының командирі Фрисснер мұндай қадамды қарастыруға құштар емес еді, себебі ол бұрын Гитлер тарапынан Солтүстік армия тобынан кері шегінуге рұқсат сұрағаны үшін қызметтен босатылған еді.
Soviet deception operations prior to the attack worked well. The German command staff believed that the movement of Soviet forces along the front line was a result of a troop transfer to the north. Exact positions of Soviet formations were also not known until the final hours before the operation. By contrast, the Romanians were aware of the imminent Soviet offensive and anticipated a rerun of Stalingrad, with major attacks against the 3rd and 4th Armies and an encirclement of the German 6th Army. Such concerns were dismissed by the German command as "alarmist". Marshal Ion Antonescu suggested a withdrawal of Axis forces to the fortified Carpathian–FNB (Focșani–Nămoloasa–Brăila)–Danube line, but Friessner, the commander of Army Group South Ukraine, was unwilling to consider such a move, having already been dismissed by Hitler from Army Group North for requesting permission to retreat.
Кеңестер стратегиясы
Ставканың операция жоспары неміс және румын әскерлерін 2-ші және 3-ші Украина майдандарымен қос қоршауға негізделген. 2-ші Украина майданы Яссыдан солтүстікке шабуыл жасап, 6-шы армияның неміс бөлімшелері жеткенге дейін Прут өзенінің өткелдерін басып алу үшін жылдам әрекет ететін құрамаларын қолдануға тиіс болды. Содан кейін 6-шы танк армиясы Сирет өзенінің өткелдерін және Сирет өзені мен Дунай арасындағы бекінілген Фокани қақпасын басып алуға жіберілді. 3-ші Украина майданы Тирасполь маңындағы Днестр өзенінен жасаған көпірбасынан шабуылға шығып, жылдам әрекет ететін құрамаларын солтүстікке жіберіп, 2-ші Украина майданының жылдам әрекет ететін құрамаларымен кездесуі керек еді. Бұл неміс күштерін Кишинев маңында қоршауға алып келер еді. Сәтті қоршаудан кейін 6-шы танк армиясы мен 4-ші гвардиялық механикаландырылған корпусы Бухарест және Плоешти мұнай кендеріне қарай ілгерілеуі керек еді.
Stavka's plan for the operation was based on a double envelopment of German and Romanian armies by the 2nd and 3rd Ukrainian Fronts. The 2nd Ukrainian Front was to break through north of Iași, and then commit mobile formations to seize the Prut River crossings before withdrawing German units of the 6th Army could reach it. It was then to unleash the 6th Tank Army to seize the Siret River crossings and the Focșani Gate, a fortified line between the Siret River and the Danube. The 3rd Ukrainian Front was to attack out of its bridgehead across the Dniester near Tiraspol, and then release mobile formations to head north and meet the mobile formations of the 2nd Ukrainian Front. This would lead to the encirclement of the German forces near Chișinău. Following the successful encirclement, the 6th Tank Army and the 4th Guards Mechanised Corps were to advance towards Bucharest and the Ploiești oil fields.
Жалпы
2-ші және 3-ші Украина майдандары зор күш салып, неміс 6-шы армиясының және 8-ші армия бөлімдерін қос қоршауға алып келді. Неміс-румын майданы шабуыл басталғаннан кейін екі күннің ішінде күйреп, 6-шы гвардиялық механикаландырылған корпус шабуылдың басты мобильді тобы ретінде қолданылды. 6-шы армия учаскесіндегі алғашқы тесіп өту терең болды және 21 тамыз кешке дейін тыл жабдықтау базаларын жойды. 23 тамызға қарай 13-ші танкілік дивизия енді тұтас жауынгерлік күш емес еді, ал неміс 6-шы армиясы толық қоршауға түсті. Кеңес Армиясының мобильді тобы неміс әскерлерінің Венгрияға шегінуін кесіп тастады. Неміс бөлімшелерінің шашыраңқы топтары қашпаққа тырысты, бірақ қоршаудан тек аз ғана топтары ғана шыға алды.
Both the 2nd and the 3rd Ukrainian Fronts undertook a major effort, leading to a double envelopment of the German Sixth Army and parts of the Eighth Army. The German–Romanian front line collapsed within two days of the start of the offensive, and 6th Guards Mechanized Corps was inserted as the main mobile group of the offensive. The initial breakthrough in the 6th Army's sector was deep, and destroyed rear area supply installations by the evening of 21 August. By 23 August, the 13th Panzer Division was no longer a coherent fighting force, and the German 6th Army had been encircled to a depth of The Red Army mobile group managed to cut off the retreat of the German formations into Hungary. Isolated pockets of German units tried to fight their way through, but only small remnants managed to escape the encirclement.
Бастапқы шабуыл
333-ші атқыштар дивизиясы үш полкті бірінші эшалонға орналастырды, резервте полк болған жоқ. 61-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы стандартты құрылымда шабуылға көшті, бірінші эшалонда екі полк, резервте – біреуі болды. Бұл сәттілікке айналды, себебі 188-ші гвардиялық атқыштар полкінің оң жанағы Плопштубей бекінісін басып өте алмады. Сол жанағындағы 189-шы гвардиялық атқыштар полкі, сондай-ақ оның сол жағындағы 333-ші атқыштар дивизиясы табысқа жетті. Сондықтан 61-ші гвардиялық атқыштар дивизиясының командирі резервін (187-ші гвардиялық атқыштар полкі) 189-шы гвардиялық атқыштар полкінің артына енгізіп, жарылымды пайдаланды. Қараңғы түскен кезде 244-ші атқыштар дивизиясына екінші қорғаныс шебін бұзу тапсырылды. Олар жолдан жаңылып, 23:00-ге жуық келді, сол кезде 13-ші танк дивизиясының бөлімдері қарсы шабуылға көшкен еді. Неміс-румын қарсыласуы XXX және XXIX. АК тобынан, 15-ші және 306-шы неміс жаяу әскер дивизияларынан, 4-ші румын тау дивизиясынан және 21-ші румын жаяу әскер дивизиясынан тұрды. 13-ші танк дивизиясы резервте болды. Бірінші күнінің соңында 4-ші румын тау (генерал де дивизи, (генерал-майор) Георге Манолиу) және 21-ші румын дивизиялары дерлік толығымен жойылды, ал неміс 15-ші және 306-шы жаяу әскер дивизиялары ауыр шығынға ұшырады (неміс деректеріне сәйкес, 306-шы жаяу әскер дивизиясы артиллериялық оққа түсу кезінде 50% жойылды және кешке қарай жергілікті бекіністерден басқа толығымен құлдырады). Өрттік дайындық кезінде артиллерияның көбісі жойылды. 13-ші танк дивизиясы бірінші күні 66-шы атқыштар корпусына қарсы шабуыл жасады, ал келесі күні оның ілгерілеуін тоқтатуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Дивизия тарихына қатысты зерттеуде «Орыстар [Советтер] оқиғалардың бағытын анықтады» делінген. Сол кезде 13-ші танк дивизиясы материалдық тұрғыдан жеткіліксіз жарақтанған, бірақ көптеген жаңа келген сарбаздары бар, әскер саны жоғары бөлім еді. Оларда тек Panzer IV, StuG III және танкке қарсы өзі жүретін артиллерия болды. Екінші күнінің соңына қарай дивизия шабуылға түсуге немесе тиімді қарсылық көрсетуге қабілетсіз болды. Екінші күнінің соңында 3-Украина майданы неміс 6-армиясының тылында орналасты. Бұдан әрі әскерлерді ұйымдастырылған түрде жабдықтау мүмкін болмады, ал 6-армия тағы да қоршауға түсіп, жойылды. Соғыстан кейін маңызды неміс саясаткері болған Франц Йозеф Штраус 13-ші танк дивизиясының танк полкінде қызмет етті. Ол дивизияның кеңес шабуылының үшінші күні тактикалық бөлім ретінде өмір сүруін тоқтатқанын айтты: «Дұшпан әр жерде болды». Мазуленкода 66-шы атқыштар корпусының операцияларының нәтижелері былай сипатталды: «Корпустың күшейтілуі және әскерлер мен бөлімшелердің тереңдеп орналасуының арқасында жау қорғанысы жоғары жылдамдықпен бұзылды». Бастапқы шабуылдан аман қалған неміс: «Артиллериялық оқтан кейін совет танктері біздің позициямызға терең еніп кетті» (Хоффман) деді. Неміс батальон командирі, капитан Ханс Дибиш, командир II./IR579, 306. ID, «Германия қорғанысының оттық құралдары қарсылықтың негізгі желісіне және артқы позицияларға шабуыл жасаған советтік шабуылдаушы ұшақтарымен толығымен жойылды. Орыс жаяу әскері батальон позицияларында кенеттен пайда болғанда және кері шегінуге тырысқанда, совет әуе күштері оны мүмкін емес етті. Батальон әуе шабуылы мен миномет және пулемет оғынан шашырап, ішінара жойылды».
The 333rd Rifle Division put three regiments in the first echelon and had none in reserve. The 61st Guards Rifle Division attacked in a standard formation, with two regiments in the first echelon and one in reserve. This proved to be fortunate, because the right wing of the 188th Guards Rifle Regiment was unable to advance past the Plopschtubej strongpoint. The 189th Guards Rifle Regiment on the left wing made good progress though, as did 333rd Rifle Division on its left. The commander of the 61st Guards Rifle Division therefore inserted his reserve (the 187th Guards Rifle Regiment) behind the 189th Guards Rifle Regiment to exploit the breakthrough. When darkness came, the 244th Rifle Division was assigned to break through the second line of defense. It lost its way, and only arrived at 23:00, by which time elements of the 13th Panzer Division were counterattacking. The German–Romanian opposition was XXX. and XXIX. AK, with the 15th and 306th German Infantry Divisions, the 4th Romanian Mountain Division, and the 21st Romanian Infantry Division. The 13th Panzer Division was in reserve. At the end of the first day, the 4th Romanian Mountain (General de divizie, (Major General) Gheorghe Manoliu), and 21st Romanian Divisions were almost completely destroyed, while the German 15th and 306th Infantry Divisions suffered heavy losses (according to a German source, the 306th Infantry lost 50% in the barrage, and was destroyed apart from local strong points by evening). Almost no artillery survived the fire preparation. The 13th Panzer Division counterattacked the 66th Rifle Corps on the first day, and tried to stop its progress the next day to no avail. A study on the division's history says 'The Russians [Soviets] dictated the course of events.' The 13th Panzer Division at the time was a materially underequiped, but high manpower unit, with a high proportion of recent reinforcements. It only had Panzer IVs, StuG IIIs and self propelled anti tank guns. By the end of the second day, the division was incapable of attacking or putting up meaningful resistance. At the end of the second day, the 3rd Ukrainian Front stood deep in the rear of the German 6th Army. No more organised re supply of forces would be forthcoming, and the 6th Army was doomed to be encircled and destroyed again. Franz Josef Strauss, who was to become an important German politician after the war, served with the Panzer Regiment of the 13th Panzer Division. He comments that the division had ceased to exist as a tactical unit on the third day of the Soviet offensive: 'The enemy was everywhere.' In Mazulenko, results of the operations of the 66th Rifle Corps were described: "Because of the reinforcement of the Corps and the deep battle arrangements of troops and units the enemy defenses were broken through at high speed." German survivors of the initial attack stated "By the end of the barrage, Russian [Soviet] tanks were deep into our position." (Hoffman). A German battalion commander, Hauptmann Hans Diebisch, Commander II./IR579, 306. ID, commented "The fire assets of the German defense were literally destroyed by the Soviet fighter bombers attacking the main line of resistance and the rear positions. When the Russian infantry suddenly appeared inside the positions of the battalion and it tried to retreat, the Russian air force made this impossible. The battalion was dispersed and partly destroyed by air attacks and mortar and machine gun fire."
Румынияның ықтимал құлдырауы
Германияның құлдырауының жылдамдығы мен толықтығына румындардың сатқындығы себеп болды деп жиі айтылады, мысалы, Хайнц Гудерианның 1952 жылғы "Панцер Лидер" автобиографиясында. Мазуленконың ұрыс операцияларын зерттеуі бұл дұрыс емес екенін көрсетеді. Румын құрамалары көптеген жағдайларда кеңес шабуылына қарсы тұрды, бірақ қазіргі заманғы танкіге қарсы, артиллерияға қарсы және әуеге қарсы қарудың жетіспеуінен заманауи армияға қарсы тиімді қорғануға мүмкіндік болмады. Мысалы, Дэвид Гланц жариялаған симпозиум жазбаларында немесе Киссел жариялаған шабуыл тарихында келтірілген неміс мәлімдемелерінен өзгеше, румындық 1-ші бронетанкті дивизиясы кеңес әскерлерінің ілгерілеуіне қарсылық көрсеткен сияқты көрінеді. Алайда, Марк Аксуорти өзінің кітабында 1-ші бронетанкті дивизияның біртұтастығын сақтап, Молдова өзенінен шегінуге мәжбүр болғанға дейін жергілікті, шығынды дақпырттарға қол жеткізгенін айтады. Аксуортидің пікірінше, соғыстан кейінгі коммунистік үкімет бұл "садақа" әрекетін үгіт-насихат мақсатында пайдаланған болар еді. Сонымен қатар, 1944 жылдың 24 тамызына дейін кеңес тарапынан ынтымақтастық туралы ешқандай хабарлама түспеген. Кеңес әскерлерінің ілгерілеу қарқыны румын әскерлерінің тиімді қорғануына емес, керісінше, белсенді ынтымақтастық пен жаппай тапсыруға мүмкіндік бермегенін көрсетеді. Ион С. Думитру – румындық 1-ші бронетанкті дивизиясының совет танктеріне қарсы шайқаста болған румындық танк командирі және ол шайқасты өзінің кітабында сипаттаған. Думитрудың сөзіне сүйенсек, 20 тамызда Скобалцени ауылының жанында, Поду Илоаие қаласының маңында шайқас болды. Румыния дивизиясы 60 совет танкын жойды және 30 танкысын жоғалтты. Күндің соңында румындар сол күнгі әскери нәтижелерді талдағаннан кейін оңтүстікке шегінуге шешім қабылдады. Неміс 6-шы армиясының және румындық 4-ші армиясының толық құлдырауы, көбінесе, көптеген атты жаяу әскер дивизияларының шегіну кезінде және совет механизацияланған әскерлерінің шабуылында біртұтастығын сақтай алмауынан туындады. Бұл пікірді кеңес шабуылы кезінде біртұтастығын сақтаған жалғыз румындық дивизия – 1-ші бронетанкті дивизиясы растайды, оның қажетті мобильділігі мен танкіге қарсы қарулары болды. Румынияның капитуляциясы Кеңес Армиясы Румынияның тереңіне енген кезде болды, ал неміс 6-шы армиясы Румыниядағы Вермахттың қалған бөлігінен оқшауланды. Вермахт пен румындық армия арасындағы жауынгерлік әрекеттер неміс елшісінің сәтсіз төңкерісінен кейін басталды.
It is often alleged that the speed and totality of the German collapse were caused by Romanian betrayal, for example, in Heinz Guderian's 1952 autobiography Panzer Leader. The study of the combat operations by Mazulenko indicates that this is probably not correct. Romanian formations did resist the Soviet attack in many cases, but were ill equipped to defend themselves effectively against a modern army due to a lack of modern anti tank, artillery, and anti air weapons. In contrast to German claims, for instance, in the symposium notes published by David Glantz, or in the history of the offensive published by Kissel, it appears that the Romanian 1st Armoured Division did offer resistance against the Soviet breakthrough. However, Mark Axworthy states in his book that the battered 1st Armoured Division maintained cohesion, experiencing some local, costly successes before being forced to cross the Moldova River. Axworthy claims that the postwar Communist government would have obviously used this act of "betrayal" for propaganda purposes. Also, there are no Soviet reports of collaboration before 24 August 1944. The Soviet rates of progress imply an ineffective defense of the Romanian troops, rather than active collaboration and en masse surrender. Ion. S. Dumitru was a Romanian tank commander in the battle of the Romanian 1st Armoured Division against Soviet tanks and he described the battle in his book. According to Dumitru, fighting took place near the village of Scobâlțeni in the vicinity of a town called Podu Iloaiei on 20 August. The Romanian division destroyed 60 Soviet tanks and lost 30 tanks. At the end of the day, Romanians decided to retreat to the south after an analysis of the military results of the day. The complete collapse of the German 6th Army and the Romanian 4th Army was more likely caused by the inability of the numerous horse drawn infantry divisions to maintain cohesion while retreating and under attack of the Soviet mechanized troops. This claim is reinforced by the fact that the only Romanian division which retained its cohesion under the Soviet attack was the 1st Armoured Division, which had the mobility and the anti tank weapons needed to do so. The surrender of Romania took place at a time when the Soviet Army had already moved deep inside Romania, and the German 6th Army had been cut off from the rest of the Wehrmacht in Romania. The opening of hostilities between the Wehrmacht and the Romanian Army commenced after a failed coup d'état by the German ambassador.
Неміс-румындық ұрыс
Сонымен қатар, 23 тамызда Румыния королі Михаил басқарған төңкеріс Антонескуды биліктен құлатты және Румынияны Одақтың құрамынан шығарды. Осы уақытқа дейін неміс және румын әскерлерінің көп бөлігі советтік шабуылда жойылған немесе қоршалып қалған, румындық ішкі аймақта тек аз қалдық күштер мен тыл эшелондары ғана қалды. Гитлер дереу жақын маңдағы Югославияда орналасқан Отто Скорцени мен Артур Флепстің басқаруындағы арнайы күштерге Бухарест, Плоешти, Брашов және Гюргиу маңында шоғырланған қалған неміс әскерлеріне көмек көрсету үшін араласуға бұйрық берді. Плоешти мұнай кендері маңындағы Люфтваффе қорғанысының командирі генерал Альфред Герстенберг 23 тамыз кешкісін Бухарестке шабуыл жасауға моторизацияланған әскерлер колоннасын жіберді. Келесі күні таңертең қаланың солтүстік жағында неміс және румын күштері арасында ашық соғыс басталды. Отопенидегі әуежайды басып алғаннан кейін шабуыл тоқтап, 28 тамызда Герстенберг пен Бухарест маңындағы қалған неміс күштері капитуляциялады. Бұл шайқас Румыния мен Батыс Одақтас күштері арасындағы ынтымақтастықтың жалғыз мысалы болды, онда румын жер әскерлері АҚШ Әуе күштерінен Бэнеаса орманына бомбалау шабуылын сұрады. Алайда, нашар үйлестіру салдарынан американдық бомбалаушылар кездейсоқ түрде румын парашютистер ротасына соққы берді, бұл достық отқа әкелді. Темірқасықта Бранденбургтің арнайы күштері 24 тамызда Ботени мен Țăndărei әуежайларына қонды, онда румындық әуе күштерін тоқтатуға тырысты, бірақ олар мақсаттарына жете алмай тұрып, румын парашютистері мен қауіпсіздік бөлімдерінен жеңіліске ұшырады. Скорцени басқарған және 1943 жылы Бенито Муссолиниді азат етуге арналған Гран-Сассо операциясынан шабыт алған Антонескуді құтқару операциясы жүзеге аспады, өйткені Антонескудің қайда екені тіпті 30 тамызға дейін румын үкіметіне де белгісіз болды. Ол кеңестік тарапқа тапсырылып, Мәскеуге жіберілді. Тағы бір Бранденбург тобы 25 тамызда Герстенбергтің Бухарестке жасаған сәтсіз шабуылына қосылды және үш күннен кейін тұтқынға алынды. Бұл оқиғалар Германияның арнайы күштері соғыста ұшыраған ең ауыр жеңілістердің бірі болды. Плоешти маңындағы 25 000 неміс әскері, негізінен зениттік артиллерия және олардың күзет бөлімдерінен тұрды, бастапқыда румынның 5-ші аумақтық корпусымен, олардың да шамамен осындай саны болды, тепе-теңдікте болды. Алайда, келесі күндері немістер бірте-бірте қаланың шетіне шегерілді және Бухарестен және шығыстан румын күштерінің қосымша келгенімен, сондай-ақ советтік моторизацияланған бригадасының алдыңғы бөлімдерімен бірге олардың саны артып кетті. 30 тамызда 40 000-нан астам салдаты бар 5-ші аумақтық корпустың шабуылы немістерді Плоештидің солтүстігіндегі Пэулешти ауылының маңындағы қапталға қысқартты. Олар келесі күні қашып кетуге тырысқаннан кейін капитуляциялады. 2 000-ға жуық неміс Карпат таулары арқылы Венгрия шекарасына қашып кетті. Констанца, Решица және Сибиу сияқты басқа да ірі қалалар мен өнеркәсіптік орталықтар румындармен салыстырмалы түрде оңай бақылауға алынды. 31 тамызға қарай Румыниядағы барлық неміс қарсылығы жойылды. 23-31 тамыз аралығындағы шайқастар кезінде румын армиясы 56 000 неміс тұтқынын ұстады, олар кейін кеңес армиясына тапсырылды. Тағы 5 000 неміс қаза тапты, ал румындық шығын 8 600 қаза тапқан және жараланғандарды құрады.
Simultaneously, a coup d'état led by King Michael of Romania on 23 August deposed Antonescu and withdrew Romania from the Axis. By this time, the bulk of the German and Romanian armies had either been destroyed or cut off by the Soviet offensive, with only residual and rear echelon forces present in the Romanian interior. Hitler immediately ordered special forces under the command of Otto Skorzeny and Arthur Phleps, stationed in nearby Yugoslavia, to intervene in support of the remaining German troops, which were mostly concentrated around Bucharest, Ploiești, Brașov, and Giurgiu. General Alfred Gerstenberg, commander of the Luftwaffe defenses around the oilfields at Ploiești, had already ordered a column of motorized troops to attack Bucharest on the evening of 23 August. Open hostilities between German and Romanian forces began the following morning on the city's northern outskirts. After capturing the airfield at Otopeni, the attack stalled, and by 28 August Gerstenberg and the remaining German forces in the vicinity of Bucharest surrendered. The fighting here featured the only instance of cooperation between Romanian and Western Allied forces during the campaign, when Romanian ground troops requested a USAAF bombing raid on the Băneasa Forest. Poor coordination however led to friendly fire when American bombers accidentally hit a company of Romanian paratroopers. Meanwhile, Brandenburger special forces landed at Boteni and Țăndărei airfields on 24 August in an attempt to immobilize the Romanian aircraft there, but they were overpowered by Romanian paratroopers and security companies before they could achieve their objectives. A proposed operation to rescue Antonescu, led by Skorzeny and inspired by the Gran Sasso raid which liberated Benito Mussolini in 1943, could not materialize as Antonescu's whereabouts were unknown even to the Romanian government until 30 August, when he was handed over to the Soviets and shipped to Moscow. Another group of Brandenburgers joined Gerstenberg's unsuccessful drive on Bucharest on 25 August and were captured three days later. Altogether, these events constituted one of the worst defeats suffered by the German special forces in the war. The 25,000 strong German presence around Ploiești, consisting mostly of flak troops and their security companies, was at first locked in a stalemate with the Romanian 5th Territorial Corps, which had a similar numerical strength. Over the following days however, the Germans were gradually confined to the city's immediate surroundings and became heavily outnumbered as Romanian reinforcements began arriving from Bucharest and also from the east, together with lead elements of a Soviet motorized brigade. On 30 August, an attack by the 5th Territorial Corps, now numbering over 40,000 men, reduced the Germans to a pocket around the village of Păulești, roughly north of Ploiești. They surrendered the following day after a failed breakout attempt. About 2,000 Germans were able to escape to the Hungarian lines across the Carpathians. Other major cities and industrial centers, such as Constanța, Reșița, and Sibiu were secured by the Romanians with relative ease. By 31 August, all German resistance in Romania had been cleared. During the fighting between 23 and 31 August, the Romanian Army captured 56,000 German prisoners, who were later surrendered to the Soviet Army. A further 5,000 Germans were killed in action, while Romanian casualties amounted to 8,600 killed and wounded.
Салдары
Неміс құрамалары 115 000-нан астам тұтқынға алынып, қайта құруға келмейтін ауыр шығынға ұшырады, ал кеңес әскерлерінің қазасы осы ауқымдағы операция үшін ерекше төмен болды. Қызыл Армия Югославияға басып кірді және германдық Е және Ф армия топтарын Грекиядан, Албаниядан және Югославиядан қоршаудан сақтау үшін тез арада шығаруға мәжбүр етті. Олар 20 қазанда югослав партизандары мен Болгариямен бірге астана Белградты азат етті. Саяси жағынан, Кеңес әскерлерінің шабуылы Румынияда король Михаилдың төңкерісіне және Румынияның Остік державалардан Одақтастарға өтуіне себеп болды. Дерлік бірден, Румыния мен Германияның одақтасы Венгрия арасында 1940 жылы Екінші Вена сыйлығының нәтижесінде Румыния Венгрияға берген аумақтар үшін шекаралық қақтығыстар басталды. Румынияның жақтасуы Германия үшін маңызды мұнай көзін жоғалтуды білдірді, бұл 1944 жылдың соңында Вермахтта отын тапшылығына алып келді және Гитлерді соғыстың жеңіліске ұшырағанын алғаш рет мойындауға мәжбүр етті. Операцияның сәтті аяқталуымен, 1940 жылы КСРО басып алған Бессарабия және Солтүстік Буковинаға кеңес бақылауы қайта орнатылды. Кеңес әскерлері қалған румын әскерлерін жинап, елден қууға кірісті. Молдова тарихшылар қауымдастығының президенті Анатоль Петренкудің сөзіне сүйенсек, 170 000-нан астам румын сарбазы депортацияланды, олардың 40 000-ы Бальцтегі әскери тұтқын лагеріне қамалды, онда көптеген адам аштықтан, суықтан, аурудан немесе атылудан көз жұмды. Кеңес үгітінде бұл шабуыл Сталиннің он соққысының бірі ретінде тізілді.
The German formations suffered significant irrecoverable losses, with over 115,000 prisoners taken, while Soviet casualties were unusually low for an operation of this size. The Red Army advanced into Yugoslavia and forced the rapid withdrawal of the German Army Groups E and F from Greece, Albania, and Yugoslavia to avoid being cut off. Together with Yugoslav partisans and Bulgaria, they liberated the capital city of Belgrade on 20 October. On the political level, the Soviet offensive triggered King Michael's coup d'état in Romania, and the switch of Romania from the Axis to the Allies. Almost immediately, border hostilities between Romania and Germany's ally Hungary erupted over territory that Romania had been forced to cede to Hungary in 1940 as a result of the Second Vienna Award. Romania's defection meant the loss of a vital source of oil for Germany, leading to serious fuel shortages in the Wehrmacht by the end of 1944 and prompting Hitler's first admission that the war was lost. Following the success of the operation, Soviet control over Bessarabia and Northern Bukovina, which had been occupied by the USSR in 1940, was re established. Soviet forces proceeded to collect and expel the remaining Romanian troops. According to Anatol Petrencu, President of the Historians' Association of Moldova, over 170,000 Romanian soldiers were deported, 40,000 of which were incarcerated in a prisoner of war camp at Bălți, where many died of hunger, cold, disease, or execution. In Soviet propaganda, this offensive was listed as one of Stalin's ten blows.
Мұра
Молдова мен Транснистрияда 24 тамыз мемлекеттік мереке, және ресми түрде "Босатылу күні" деп белгіленеді. 23 тамыздағы Михаил патшаның мемлекеттік төңкерісі 1990 жылға дейін көршілес Румынияда "Фашистік оккупациядан құтылу күні" ретінде тойланды. 1970 жылы Ботаника ауданындағы бір көшеге Кеңес Одағының Батыры және екінші Яссы-Кишинев шабуылына қатысқан Алексей Белскийдің есімі берілді. КСРО құлағаннан кейін, көше Александр Иоан Кузаның құрметіне қайта аталды. Рышкани ауданындағы Малиновское ауылы, маршал Родион Малиновскийдің құрметіне аталған, операцияның аяқталуына арналған мерейтойға орай құрылды.
In Moldova and the breakaway state Transnistria, August 24 is a public holiday, and is known officially as Liberation Day. King Michael's coup on August 23 was also celebrated in neighboring Romania as Liberation from Fascist Occupation Day until 1990. In 1970, a street in Botanica was named in honor of Aleksei Belsky, a Hero of the Soviet Union and a participant in the second Jassy–Kishinev offensive. After the collapse of the USSR, the street was renamed to honor Alexandru Ioan Cuza. The village of Malinovscoe, in the Rîșcani District, named in honor of the Marshal Rodion Malinovsky was dedicated to the anniversary of the end of the operation.
Ескерткіштер
1969 жылы 23 тамызда шабуылдың 25 жылдығына орай Молдова ғылым академиясында азаттық монументі ашылды. Ол 1975, 2014 және 2019 жылдары үш рет қайта жаңартылды. Чицкани ауылындағы екінші Яссы-Кишинев шабуылына арналған ескерткіш 1972 жылы 9 мамырда ашылды, қазіргі таңда ескерткіш орналасқан жерде операция кезінде қаза болған 1495 сарбаздың жаппай қабірі бар. Capul de pod Șerpeni мемориалдық кешені 2004 жылы ашылды. Екі жыл өткен соң, Мәңгілік мемориалдық кешені Кишиневте Азат ету күнінде ашылды және ол Молдавиядағы советтік соғыс ескерткіші ретінде танылды.
On 23 August 1969, during the 25th anniversary of the offensive, a liberation monument at the Academy of Sciences of Moldova was opened. It has been renovated three times, in 1975, 2014, and 2019. The monument to the second Jassy–Kishinev offensive in the village of Chițcani was opened on 9 May 1972 and is currently the site of the monument is a mass grave, in which 1,495 soldiers who died during the operation are buried. The Capul de pod Șerpeni Memorial Complex was opened in 2004. Two years later, the Eternity Memorial Complex in Chișinău was opened on Liberation Day, acting as the Soviet war memorial in Moldova.
Оқиғалар
2019 жылы Президент Игорь Додон жылды Молдованың азаттығының 75 жылдығына арнады және Ұлттық үйлестіру комитетіне бүкіл ел бойынша мерекелік іс-шаралар мен тойларды жоспарлауды тапсырды. Нақты мереке күні Додон басшылығымен және Молдова қорғаныс министрі Павел Войкудың шақыруымен Ресей қорғаныс министрі Сергей Шойгу қатысқан мерекелік шаралар өтті. Додон, Шойгу және Войку қатысқан Капуль де под Шерпени мемориалдық кешенінде салтанатты рәсім өтті, онда Шойгу шабуылға қатысқан екі молдаван полкінің әскери туларын салтанатты түрде Войкуға тапсырды, бұл тулар осы уақытқа дейін Орталық қарулы күштер мұражайында сақтаулы болған. Сонымен қатар, Приднестровьеде орналасқан Ресей күштерінің операциялық тобында да жеке рәсім өтті.
In 2019, President Igor Dodon dedicated the year to the 75th anniversary of the Liberation of Moldova, and ordered that a National Coordination Committee plan national events and celebrations throughout the country in honor of the anniversary. On the actual anniversary, celebrations were held, led by Dodon and attended by Russian Defence Minister Sergey Shoigu at the request of Moldovan Defence Minister Pavel Voicu. A ceremony with Dodon, Shoigu and Voicu in attendance at the Capul de pod Șerpeni Memorial Complex was held, in which Shoigu ceremonially handed Voicu the military flags of two Moldovan regiments who participated in the offensive, which until then, were kept at the Central Armed Forces Museum. A separate ceremony at the Transnistria based Operational Group of Russian Forces was also held.