Кіріспе
Норвегиялық саясаткер Лоренц немесе Лоренц Ланг (Лоренц (Лаврентий) Ланг; шамамен 1690 – 1752) – 18 ғасырдағы Сібірде Ресей-Қытай саудасы және дипломатиясымен айналысқан шенеунік. Оның есептері Ресей саясатына зор әсер етті және Сібір, Моңғолия және Қытай туралы еуропалық білімнің маңызды алғашқы көзі болды. Ол 1709 жылы Полтава шайқасында тұтқынға алынған Швеция кавалериясының корнеті болған делінеді. Осы кезде Ресей-Қытай саудасы мен дипломатиясы Моңғолия толыққанды түрде Қытайдың бақылауында болмағандықтан, батыс шекара арқылы «Манчжурияға» жүргізілді. Маньчжурлар бірінші Ойрат-Маньчжур соғысынан кейін Моңғолияны басып алғаннан кейін, ұзақ белгіленбеген шекара пайда болды және болашақ Кяхта арқылы тиімді сауда жолы ашылды. Ланг 1712 жылы инженер-лейтенант ретінде Ресей қызметіне қабылданды. 1715-17 жылдары оны Петр I Қытайға арнайы елші ретінде жіберді, оның миссиясы Ресейдің коммерциялық мүдделерін ілгерілету болды. Оның күнделігі Гобі шөлінің еуропалық алғашқы сипаттамаларының бірі болып табылады. 1719 жылы ол Исмаилов миссиясының құрамында Пекинге оралды және 1722 жылға дейін сауда өкілі ретінде тұрды, сол кезде маньчжурлар сауданы тоқтатты, Моңғол шекарасын реттеуді талап етті. Осы шақта ол Тюлишенге шекарадағы «дезертирлер» мәселесін зерттеуге қатысты, себебі маньчжурлар рұқсатсыз шекараны кесіп өткен моңғолдарды осылай атады. 1724 жылы ол маньчжурлармен келіссөздер жүргізуге тағайындалды, бірақ келесі жылы ол аға Сава Владиславичтің орынбасары болды. Бұл 1727 жылы Кяхта шартына әкелді. Ол 1727, 1731 және 1736 жылдары Кяхтадан Пекинге мемлекеттік керуендерге жетекшілік етті. Ланг Иркутск вице-губернаторы (1739–1749) болды және сол кездегі танымал саяхатшылармен, соның ішінде Витус Беринг, Иоганн Георг Гмелин және Георг Вильгельм Стеллермен кездесті. 1739 жылы ол Сібір саудасын Голландиялық Шығыс Индия компаниясының үлгісіндегі жеке монополияға беруді ұсынды. Үкімет бұл ұсынысты қабылдады, бірақ инвестиция салуға дайын саудагерлер табылмай, одан бас тартуға тура келді.
Lorenz or Lorents Lange (Лоренц (Лаврентий) Ланг; c. 1690 – 1752) was an official in 18th century Siberia who dealt with Russo Chinese trade and diplomacy. His reports were a major influence on Russian policy and an important early source of European knowledge of Siberia, Mongolia and China. He is usually said to have been a cornet in the Swedish cavalry who was taken prisoner at the Battle of Poltava in 1709. At this time Russo Chinese trade and diplomacy went through the western border to “Manchuria” since Mongolia was not fully under Chinese control. When the Manchus gained control of Mongolia after the First Oirat Manchu War this created a long undefined border and opened a more practical trade route through the future Kyakhta. Lange entered Russian service in 1712 as an engineer Lieutenant. In 1715 17 he was sent by Peter the Great as a special envoy to China, his mission being to promote Russian commercial interests. His journal was one of the most important early European descriptions of the Gobi Desert. In 1719 he returned to Peking on the staff of the Ismailov mission and lived there as a trade agent until 1722 when the Manchus blocked trade to force a settlement of the Mongolian border. At about this time he accompanied Tulishen to the border to investigate the problem of “deserters”, as the Manchus called Mongols who crossed the border without permission. In 1724 he was appointed to negotiate with the Manchus, but the next year he was made second to the more senior Sava Vladislavich. This led to the Treaty of Kyakhta in 1727. He accompanied the state caravans from Kyakhta to Peking in 1727, 1731 and 1736. Lange was made vice governor of Irkutsk (1739 1749) and met many of the famous explorers of the time, including Vitus Bering, Johann Georg Gmelin and George Wilhelm Steller. In 1739 he proposed that Siberian trade be given over to a private monopoly on the model of the Dutch East India Company. The proposal was accepted by the government, but had to be dropped when no merchants could be found to invest in it.
Шығармалар мен жинақтар
Оның 1715-1717 жылдардағы саяхаты туралы күнделігі алғаш рет Фридрих Кристиан Вебердің "Das veränderte Russland" еңбегінің бір бөлігі ретінде неміс тілінде жарияланды, ал 1723 жылы "Лоуренс Лангедің Қытайға саяхатының күнделігі" деген атпен ағылшыл тіліне аударылды. Оның 1720-1722 жылдардағы Франциядағы сапары туралы есеп 1726 жылы, ал ағылшыл тіліне аудармасы 1763 жылы жарық көрді. Измайлов миссиясын Георг Иоганн Унверзагт 1725 жылы сипаттаған. Оның мемлекеттік керуенмен жасаған сапарлары туралы Пётр Симон Палластың "Neue Nordische Beyträge" (1781) еңбегінде айтылған. Қытайға саяхат еткен кезде Ланге маңызды заттардан тұратын жинақ жинады, ол Санкт-Петербургтегі Императорлық Кунсткамера жинағына қосылды. Готлиб Зигфрид Байер осы заттарды өзінің "Museum Sinicum" (1730) еңбегінде сипаттаған.