Кіріспе
1839 жылы құрылған білімді сәулет қоғамы, 1845 жылдан бастап (Лондонға көшкеннен кейін) Экклезиологиялық қоғам ретінде танымал болған Кембридж Камден қоғамы, 1839 жылы Кембридж университетінің студенттері «готикалық сәулет және шіркеулік ескерткіштерді зерттеуді» ілгерілету мақсатымен құрылған білімді сәулет қоғамы болды. Оның қызметіне ай сайын жарияланатын «Экклезиолог» журналын шығару, шіркеу салушыларға жоспарлары бойынша кеңес беру және Англиядағы шіркеу сәулетін ортағасырлық стильге қайтаруды қолдау кірді. 1840 жылдарығы ең жоғары ықпалы кезінде қоғамда Англия шіркеуінің епископтары, Кембридж университетінің декандары және Парламент мүшелері бар 700-ден астам мүше болды. Қоғам мен оның жариялымдары 19 ғасыр бойы ағылшын шіркеулерінің дизайнына зор әсер етті және көбінесе Экклезиологиялық қозғалыс ретінде белгілі. 20 жылдық өмірінде Кембридж Камден қоғамы мен оның журналы Англия шіркеуінің барлық аспектілеріне ықпал етті және дерлік бір қолмен шіркеудің сәулеттік дизайнын жаңартты. Бұл топ ортағасырлық шіркеулердің дизайнына алғашқы және шыншыл зерттеулер жүргізуге жауапты болды және жариялымдары арқылы экклезиологияның «ғылымын» ойлап тапты және қалыптастырды. Қоғамның барлық іс-қимылдарының бір ғана мақсаты болды: Англия шіркеуін және шіркеулерін орта ғасырлардың діни сәніне қайтару. Эстетикалық аргументтермен қатар, шіркеу ғимараттары үшін готиканың ерекше сәйкестігі туралы бірқатар теологиялық аргументтер де көтерілді. Кембридж Камден қоғамы сәулет және шіркеу әлемінде үлкен ықпалға ие болды, өйткені бұл аргументтің табысқа ие болуы: 19 ғасырдың бұрылыстары мен жамандықтарынан орта ғасырдың ізгілігі мен сұлулығын қайтаруға тырысу арқылы құтылуға болатыны дәлелденді. Қоғам өзінің бастапқы атын 16 ғасырдың антиквары және тарихшысы Уильям Камденнен алған. 1879 жылы ол Санкт-Полс Экклезиологиялық қоғамы ретінде қайта құрылды. Экклезиологтар ортағасырлық адамдардың қазіргі заманғыларға қарағанда «көбірек рухани және аз дүниелік» болғанына сенді және Англияның бұрынғы ізгілігіне оралуына көмектесу олардың міндеті болды.
the architectural society
The Cambridge Camden Society, known from 1845 (when it moved to London) as the Ecclesiological Society, was a learned architectural society founded in 1839 by undergraduate students at Cambridge University to promote "the study of Gothic Architecture, and of Ecclesiastical Antiques". Its activities came to include publishing a monthly journal, The Ecclesiologist, advising church builders on their blueprints, and advocating a return to a medieval style of church architecture in England. At its peak influence in the 1840s, the society had over 700 members, including bishops of the Church of England, deans at Cambridge University, and Members of Parliament. The society and its publications enjoyed wide influence over the design of English churches throughout the 19th century, and are often known as the ecclesiological movement. During its 20 year lifespan, the Cambridge Camden Society and its journal influenced virtually every aspect of the Anglican Church and almost single handedly reinvented the architectural design of the parish church. The group was responsible for launching some of the first earnest investigations of medieval church design and through its publications invented and shaped the "science" of ecclesiology. Throughout its lifetime, all of the Society's actions had one goal: to return the Church and churches of England to the religious splendour of the Middle Ages. As well as aesthetic arguments, a number of theological arguments for the unique appropriateness of the Gothic to church buildings were promoted. The Cambridge Camden Society held tremendous influence in the architectural and ecclesiastical worlds because of the success of this argument: that the corruption and ugliness of the 19th century could be escaped by the earnest attempt to recapture the piety and beauty of the Middle Ages. The society took its original name from the 16th century antiquary and historian William Camden. It was re established as the St Paul's Ecclesiological Society in 1879. The Ecclesiologists earnestly believed that medieval men were "more spiritually minded and less worldly minded" than were those of the modern world and that it was their duty to help return England to its former piety.
Басталуы
Кембридж Камден қоғамы 1839 жылдың мамыр айында готикалық шіркеулер дизайнына ортақ қызығушылық танытқан Кембридж студенттері үшін клуб ретінде құрылды. Оның алғашқы қызметтері – аралдың барлық аймандағы шіркеулер туралы ақпарат жинау болды. Саяхатшылардың ұзақ уақыттан бері ұмытылған приход шіркеулерін аралап, мұқият өлшеулерінен алынған білімнің көлемі зор болды және бұл "Екклезиологиялық ескерткіштерді практикалық тұрғыдан зерттеуге қатысты бірнеше кеңес" атты еңбектің жарық көруіне әкелді. Бұл нұсқаулықта "Шіркеуді сипаттауға арналған бос форма" болды, ол шіркеуді зерттеу үшін қолданылатын ортағасырлық сәулет элементтерінің тізімі еді. Бұл тізім тергеуші үшін ғана емес, сонымен қатар қоғам үшін білім базасы ретінде қызмет етті және елдік шіркеулерден түскен толыққанды ақпараттармен үнемі жаңартылып отырды. Осылайша, Кембридж Камден қоғамы ортағасырлық приход шіркеулері туралы мол ақпарат жинады және діни сәулет саласындағы сарапшы ретінде танылды. Бұл бағалау да негізсіз емес. Қоғамның ортағасырлық шіркеудің әрбір бөлшегін зерттеудегі және анықтаудағы ынтасы зор болды, сондықтан оның журналы "Ecclesiologist" кейбір шіркеулерде кездесетін "лихноскоптар" деп аталатын шағын тесіктердің қолданылуы туралы қызу пікірталастарды және шіркеудің шығысқа қарай дәл бағытталғандығын анықтауға мүмкіндік беретін "Ориентатор" деп аталатын жаңалықты жариялады. Мұндай мұқият зерттеулердің себебі – қоғамның адам баласы орта ғасырлардағы ізгілікті қайта жаңғырту арқылы қайтаруға қабілетті деген сенімі болды.
Шіркеулерді салушыларға арналған бірнеше сөз
1841 жылы қоғам "Шіркеу салушыларға бірнеше сөз" атты кітапша басып шығарды, онда қазіргі заманғы шіркеудің қандай болуы керек екені туралы өз ойларын жинақтады. Кітапша 32 беттен және 22 беттік қосымшадан тұрады. Бірінші басылымда кішігірім шіркеулер үшін ерте ағылшын стилін, ал үлкендері үшін безендірілген немесе тік стильді ұсынды, бірақ 1844 жылғы үшінші басылымда (тек 29 беттен) олар толығымен безендірілген стильді ұсынды. Шіркеудің екі маңызды бөлігі – негізгі зал және негізгі залдағы ұзындықтың үштен бірінен кем емес биіктіктегі жақсы анықталған ғибадатхана. Үш бөліктен тұратын шіркеу қасиетті Үштікке сәйкес келетіндіктен, қанаттар ұсынылды, бірақ қаражат жеткіліксіз болса, бір қанатқа да рұқсат етілді. Мұнара шіркеудің кез келген жерінде орналаса беріп, құрбандық тақтасының үстінде болмауы керек, бірақ міндетті емес. Тас қолданылуы керек, кірпіш емес, ал шөптекті тас та жарамды. Ғибадатхана тек дін қызметкерлеріне арналған, мирян кіруіне болмайды. Ол негізгі залда кемінде екі сатыға жоғары тұруы керек, ал құрбандық тақтасы да көтерілген болуы керек. Ғибадатхана мен негізгі зал "шіркеудің ең әдемі және католиктік безендірілуі" саналатын жолдармен бөлінуі керек. Бұл радикалды ұсыныс болды – кітапшада атап көрсетілгендей, ең бір заманауи шіркеудің өзінде мұндай қоршау болған емес. Автор сондай-ақ седилия мен амбонға жоғары баға берді. Шомылу алаңы негізгі залда және есіктің жанында орналасуы керек. Отырғыштар жабық емес, ашық скамьялар немесе орындықтар болуы керек, ал галереяларға рұқсат жоқ.
Екклезиолог
Кейбір шіркеулердегі ақсақалдар Кембридж Камден қоғамының нұсқаулығының кең таралғаннан кейін, олардың құлап бара жатқан ғимараттарын қалпына келтіру жөнінде кеңес сұрады. Бұл өтініштерге ынталы жауап берілді және Кембридж Камден қоғамының миссиясы жай ғана ежелгі нәрселерді зерттеуден сәулеттік кеңес беруге ауысты. Қоғамның кеңесі көп ұзамай «The Ecclesiologist» журналында жарияланды, ал оның алғашқы саны 1841 жылдың қазан айында жарық көрді. Басылым «негізінен осы қоғамның мүшелеріне арналған және олардың пайдалануына бағытталған мерзімдік есеп» ретінде басталды. Алайда, қоғамның сәулет мәселесіндегі беделі артып, ол көп ұзамай сәулеттік сынды жариялай бастады. Журнал жиырма жыл ішінде мыңнан астам шіркеуді қарап шықты және «орталық сүйір» (яғни безендірілген) стиліне қайшы келетін нәрсе үшін ғимарат пен оның сәулетшісін сынаудан тартынбады. Көп жағдайда, қоғамның сәулетшінің жұмысына берген бағасы оның жеке өміріне де, ғимарат дизайнына да байланысты болды. А. В. Н. Пугин готикалық қайта жаңғырудың негізін қалаушы болғанымен және Кембридж Камден қоғамының эстетикалық талғамына жақын болса да, оның рим-католик діні үшін айқын айыпталып сотталды. Сол сияқты, журнал Томас Рикман, квакер туралы былай дейді: «Рикман мырзаның діни сеніміне ие адамды христиан өнеріне пайдалы деп санау көптеуге кедергі келтірді» және «оның еңбегі өте аз, ал оның шіркеулері экклезиологиялық білімсіздіктің ескерткіштері». Көптеген сәулетшілер «The Ecclesiologist» журналының наразылығын тудырса да, редакторлар олар лайықты деп санаған бірнеше таңдамаларды мақтауға асықты. Генри К. Карпентердің Бристольдегі Сент-Пол шіркеуі, С. В. Доукстың Лондонның Уэллс-стритіндегі Сент-Эндрю шіркеуі дұрыстығы үшін кеңінен мақталды. 1842 жылдың шілдесінде Джон Хейвардқа Ексуиктегі (Девон) Сент-Эндрю шіркеуі үшін ең жоғары мақтау айтылды; бұл «біз көрген қазіргі заманғы шіркеудің ең жақсы үлгісі» деп мақтанышпен жарияланды. Алайда, қоғамның сүйіктісі, сөзсіз, Уильям Баттерфилд болды. Архитектор - діни сеніміне берік адам, католиктерге арнап салудан бас тартқан. «The Ecclesiologist» журналы белгілеген ережелерді жиі бұзғанына қарамастан, Баттерфилд қоғамда ерекше мәртебеге ие болды, бұл оның Маргарет көшесіндегі Барлық қасиеттілер шіркеуін жоғары бағалауына әкелді. Оның көптеген қағидаларын бұзуына қарамастан, мысалы, «The Ecclesiologist» журналы тыйым салған кірпішті қолдануына қарамастан, қоғам Баттерфилдтің шіркеуін қаржыландыруға дейін барды. Кембридж Камден қоғамы тек сәулетпен ғана айналысамын деп мәлімдегенмен, оның дизайнерлерді сынға алуы мен мақтауы көбінесе готикалық дұрыстығына қарағанда олардың жеке сеніміне негізделген. «The Ecclesiologist» сонымен қатар Кембридж Камден қоғамының ең маңызды екі науқанын, шіркеуде орындықтарды жою және шіркеулерге баспаханаларды қайта енгізуді бастаған құралы болды. Бұл қоғамның шіркеулерді сатып алынған орындықтардан арылту туралы үндеуіне көп көңіл бөлінді, мүмкін оның себебі: «Орындықтардың тарихы – Құдайға табынуға адамның мақтандығы, өзімшілдігі және жалқаулығының кіруінің тарихынан басқа не?» Алғашында қоғам құрылысшыларды шіркеуге ғибадатхана орнатуға көндіру қиын болды, өйткені англикан дінбасылары қауымнан алтарьмен бөлінбегендіктен, қымбат қосымшаның нақты мақсаты болмады. Алайда, бұл мәселе Уолтер Хук пен Джон Джебб, Лидстегі және Херефордтағы дін қызметкерлері, шіркеуде ән айту үшін ғибадатханаларды пайдалануды ұсынғаннан кейін шешілді. Көп ұзамай барлық ескі шіркеулер орындықтарын алып тастады, ал жаңа шіркеулер ғибадатханалармен салынды. Екі мәселе де үлкен табысқа жетті және Кембридж Камден қоғамының ағылшын шіркеуін «ортағасырлық» етудегі маңызды қадамдар ретінде қарастырылды.
Діндарлық және теология
Қоғам мүшелері сондай-ақ, Hierugia Anglicana сияқты кітаптар жариялады, олар ортағасырлық католик обрядтарының Реформациядан кейін Англикан шіркеуінде сақталғанын және осылайша дұрыс құлшылық ету жолы екенін дәлелдеуге тырысты. Тағы бір маңызды еңбек – "Шіркеулер мен шіркеу әшекейлерінің символизмі" (The Symbolism of Churches and Church Ornaments), ол ортағасырлық автор Дюрандустың есімімен де белгілі. Бұл кітапта Нил мен Уэбб ортағасырлық шіркеу ғимаратының кез келген сәулеттік элементінің діни символизмге ие екенін және 19 ғасырғыдан әлдеқайда жоғары христиандық ізгілік пен ойды бейнелейтінін көрсетуге тырысты. Сондай-ақ, бұл еңбекте шіркеу архитекторларының "өз кәсібіне діни тұрғыдан қарауы қажеттігі" және "біз қазіргі кәсіби ортаның таза іскерлік рухына қарсы тұрып, олардан жоғары және тікелей діни ой-өріс талап етеміз" деп жарияланды. Бұл еңбектер номиналды түрде ғылыми болғанымен, қоғамның философиялық және теологиялық көзқарастарын ілгерілету мақсатында жазылғаны анық. Кембридж Камден қоғамының теологиялық доктриналары ешқашан жұмсақ болған емес, қоғамның діни және сәулеттік тұрғыдан көптеген қарсыластары болды. Англикан шіркеуінің мүшелері "паптық" және "римдікке бет бұрушылық" бейімділіктерді жек көріп, ал католиктер, мысалы, Пугин Рим шіркеуінің ізгілігі мен күшін жоғалтқаны туралы пікірге наразылық білдірді. Қоғамның доктриналары Оксфорд қозғалысымен тығыз байланысты болғандықтан, ол антитрактариандықтардан да қатты сынға ұшырады. Бірақ Кембридж Камден қоғамы мұндай шабуылдарға жауап беруден аулақ болу үшін шеберлікпен әрекет етті. Оның жарғылары теологиялық пікірталасқа тыйым салып, қоғамның миссиясының сәулетке ғана қатысты екенін мәлімдеді. Осылайша, оның жетекшілері нақты теологиялық позицияны ұсынса да, оларды шіркеу істеріне тікелей араласумен айыптау мүмкін болмады. Бұл қорғаныс көбінесе нәтижелі болды, бірақ ол көптеген адамдардың қоғамның жасырын теологиялық күн тәртібіне деген жек көрушілігін азайта алмады. Сонымен қатар, көптеген архитекторлар қоғамның шығармашылық еркіндікке төзбеушілігіне наразылық білдірді. Экклесиологтың "танылған кемелділікке еліктеуге қанағат ету – әлсіздіктің белгісі емес: керісінше, оған басқа жолмен бәсекелесуді күту – тәкаппүршілік белгісі" дегендей өзіне сенімділікпен айтқан сөздері оның сәулетші жауларын ықпалдастыруға көмектеспеді. Осыған қарамастан, Кембридж Камден қоғамы мен оның экклезиологтары 1845 жылы антитрактариандықтардың шабуылынан кейін Кембриджден Лондонға күштеп көшірілгеннен басқа, өзінің қарсыластарымен ешқашан жеңіліс тапқан жоқ. Қоғам сәулетшілер қауымдастығына соншалықты үстемдік еткендіктен, ол 1868 жылы таратылған кезде көптеген адамдар оның өзі алдына қойған барлық мақсаттарға жеткенін сезінді.
Нәтижелер
Кейіннен Кембридж Камден қоғамының жетістіктері соншалықты кең тарағандықтан, олар көбінесе ескерілмей кетіп жатады. Тарихшы Джеймс Ф. Уайт былай деп мәлімдейді: "Тіпті заманауи стильде салынған ғимараттардың көпшілігі, санаулы ерекшеліктерден басқа, бір ғасыр бұрын Кембридж Камден қоғамы әзірлеген діни рәсімдердің жолын қолданады. Көптеген адамдар осы жерде шіркеулерді салудың 'дұрыс' жолы бар деп санайды, ал бүкіл елдегі мыңдаған қауымдар осы стильдегі ғимараттарға сәйкес ғибадат етуді қабылдады". Қоғамның күш-жігерінің арқасында ақшаға сатып алынған орындықтар толығымен жойылды және 1860 жылдардан бері нео-ортағасырлық шіркеулерде алтарьлар қалыпты құрылымға айналды. Қоғам ортағасырлық ритуалдарды қолдау арқылы Англия шіркеуін толығымен өз жағына тарта алмаса да, шіркеудегі теңсіздіктерге назар аударуға және қажетті реформаларды бастауға көмектесті. Кембридж Камден қоғамы шіркеу музыкасына да әсер етті. Қоғамның қолдауымен Джон Нил жүзден астам әннен тұратын "Ән жинағы" жарияланды, оның ішінде Нилдің 12 ғасырлық латын тілінен аударған "Кел, кел, Эммануил" әні де бар. Университет студенттерінің қоғамы әлемдегі шіркеулерді салу және ғибадат етудің мәнін өзгерте алмайды деп күтуге болмаса да, Кембридж Камден қоғамы оған өте жақын болды. Архитектуралық бірлестіктерде, орта ғасырлық романтикалық идеялар мен Оксфорд реформа қозғалысында қалыптасқан қоғам Англияны ортағасырлық кезеңге қайтаруға тырысты және осы ізденісінде готикалық сәулеттің әсемдігін қайта ашты және Англия шіркеуін жаңартуға көмектесті. 1868 жылы "Екклезиолог" журналының соңғы санында "Біз жеңіспен саланы тастап, зейнеткерлікке шығуға қанағаттандық" делінген сөздер шындыққа жақын болды.