Кіріспе
Тай саясаткері, тарихшы және жазушы генерал-майор Луанг Вичитватакан (сонымен қатар Вичит Вичитватакан) (หลวงวิจิตรวาทการ, วิจิตร วิจิตรวาทการ; 金良) (11 тамыз 1898 – 31 наурыз 1962) – тай саясаткері, дипломат, тарихшы, романист және драматург. Ол Сиамның атын Таиландқа өзгертуге атсалысқан деп есептеледі. Луанг Вичитватакан Тайланд саясаты мен жаңғыруына белсенді қатысты және өз кезінде тай ұлтшылдығы мен тайлық ұлттық сананың қалыптасуындағы ең маңызды тұлға болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін фельдмаршал Плейк Пибульсонгграмның әскери үкімділігі кезіндегі мәдени науқандардың бас идеологы және құрушысы болды.
Major General Luang Wichitwathakan (also known as just Wichit Wichitwathakan) (หลวงวิจิตรวาทการ, วิจิตร วิจิตรวาทการ; 金良) (11 August 189831 March 1962) was a Thai politician, diplomat, historian, novelist, and playwright. He is credited with changing the name of the country from Siam to Thailand. Luang Wichitwathakan was prominently engaged in politics and the modernization of Thailand and was in his time the most important figure in the establishment of Thai nationalism and Thai identity. He was the chief ideologue and creator of cultural campaigns during the pre World War II military rule of Field Marshal Plaek Pibulsonggram.
Ерте өмір
Уичитватакан Ким Лян (қытайша: 金良) есімді, Утай Тани провинциясындағы саудагердің ұлы болып дүниеге келді. Туысының айтуынша, Уичитватаканның әкесінің әкесі – қытай. Ол бастауыш білімін Утай Танидегі буддалық храм-мектепте алды, ал буддалық білімін Бангкоктағы Ват Махататта жалғастырды, онда буддатану саласында өте жақсы оқып, елде бірінші болып бітірді. Осының нәтижесінде ол Ваджирабуд патшадан сертификат алды. Ват Махататта монах болып жүргенде, Уичитватаканның көптеген жазбалары монахтар арасында таралды. Бұл жазбалар ағылшын, француз немесе неміс тілдерінде жазылған, кейде храм ережелері мен тәртібіне қатысты наразылық тудыратын болды. Храмның басшысы батыс тілдерін қолдануға тыйым салып, осы мәселеге нүкте қойды. 20 жасында Уичитватакан монахтықтан бас тартып, 1918 жылы Сыртқы істер министрлігіне кіші кызметкер болып орналасты.
Францияда қызмет ету
1921 жылы Вичитватакан Париждегі Сиам Корольдік өкілдігіне (қазіргі елшілікке баламасы) үшінші хатшы болып тағайындалды. Еуропадағы бес жыл бойы Вичитватакан Женевадағы Ұлттар Лигасының отырыстарына қатысқан Сиам делегациясының мүшесі ретінде қызмет етті. Ол сонымен қатар Париж университетінде құқық және саясаттануды оқыды. Парижде ол болашақ революционерлер – Приди Фаномьонгпен, ол да Сорбоннада құқық білімін алған, және Францияда артиллерияны оқыған әскери шенеунік Плэк Пибульсонгкраммен жақын достық қарым-қатынас орнатты.
Некелер
Парижде Уичитвакакан Лусиен Лаффиттен (туған аты Гийом) француз тілін оқыды, ол өте білімді және музыкаға бейім француз әйелі болған. Кейін олар үйленіп, 1927 жылы Сиамға оралды. Уичитвакакан Сыртқы істер министрлігінде жұмысын жалғастырғанда, Лусиенна ханым оның бірнеше маңызды тарихи жарияланымдарында, әсіресе «Правацарт Сакон» (Жалпы тарих) кітабында оған көмектесті. Осы шығармашылық серіктестікке және ұл мен қыздың дүниеге келуіне қарамастан, алты жылдан кейін олар ажырасып, Лусиенна ханым екі баласымен Францияға қайтып кетті. Луанг Уичитвакакан кейіннен тарих пәнінің мұғалімі Прапапан Рафифанға үйленді, ол Солтүстік Сиамда білім беру ісін басқарған Хун Ворасарандарункиттің қызы болған.
Революциялық рөлі
Приди Фаномьонг Khana Ratsadon (Халық партиясы) деп аталатын құпия партияны құрғанда, ол Париждегі тай достарымен, атап айтқанда фельдмаршал Пибулсонгкрам, Вичитватакэн, Прайон Паморнмонтри және Тассанай Митрафакдимен кеңесті. Приди Вичитватакеннен осы құпия бірлестікке қосылуын сұрады, оның мақсаты абсолюттік монархияны құлату еді. Вичитватакен бұл кезде патша Праджадипокқа адалдығын сақтап, монархиямен келісімге келуді жақтады. Придидің социалистік және коммунистік идеологиясынан алаңдаған Вичитватакен «Кана Чарт» (Ұлттық партия) деп аталатын роялистік және еркін кәсіпкерлік партиясын құрды, сонымен қатар «Хана Ратсадон» партиясының құпия жиналыстарына қатысуын жалғастырды. Сиамға оралғаннан кейін Вичитватакен Приди мен Пибульсонгкраммен қайта кездесті, бірақ 1932 жылы Праджадипок патшаға қарсы төңкеріске қатыспады. Праджадипок патша қарулы роялистердің Халық партиясына қарсы күресін қолдауға дайын екенін білдіріп, 1933 жылы принц Бовораджейге әскерін жинап, Бангкокқа шабуыл жасауға рұхсат бергенде, Вичитватакен патшаға деген адалдығын тастап, ұлттық жиналыстың мүшесі ретінде өкілдік үкіметке қосылды. Вичитватакен 1939 жылы Сиамның атын Таиландқа өзгертуді ұсынған комитеттің төрағасы болды. Ол Сиам, Бірма және Оңтүстік Қытай аймақтарында тай ұлтының қоныстанған жерлерін көрсеткен Ecole Française d'Extrême-Orient мектебінің картасын алғаннан кейін, территориялық талаптарды қолдайтын науқанға жетекшілік етті. Вичитватакен осы карта бойынша Қытайдың оңтүстігінде және Оңтүстік-Шығыс Азияда шамамен 60 миллион тай тұрғанын есептеді және тарихшы және саясаткер ретіндегі жеке күресі арқылы, сондай-ақ ел атауын өзгертуге жауапты парламенттік комитеттің төрағасы ретінде, 1939 жылы мемлекеттік конвенция комитеттің ұсынысын бекіткен кезде елдің атын Сиамнан Таиландқа өзгертуге қол жеткізді.
Соғыс уақытындағы қызмет
1942 жылы Вичитватакан премьер-министр фельдмаршал Пибульсонгкрам басшылығымен Сыртқы істер министрі болды және Таиландтың егемендігі мен тәуелсіздігін сақтау үшін басып кірген жапон әскеріне еркін өтуді келіссөздер арқылы қамтамасыз етуге жауапты болды. Одан кейін ол Тайландтың Жапониядағы елшісі міндетін атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Жапония одақтастарға толық капитуляциялаған кезде Вичитватаканды АҚШ оккупациялық күштері неміс елшісі, итальян елшісі және бүкіл жапон кабинетімен бірге тұтқындады. Оның әйелі, Кхунинг Вичитватакан генерал Дуглас МакАртурмен жеке кездесу өткізуді сұрап, оған күйеуінің сыртқы істер министрі ретінде Таиландтың тәуелсіздігін сақтау үшін еркін өту туралы келісімге келуден басқа амалы болмағанын түсіндірді. МакАртур Вичитватаканды босатып, оған американдық ұшақпен Таиландқа оралуға рұқсат берді. Вичитватакан келгеннен кейін тұтқындалып, Хуанг Апайвонгтың жаңа соғыстан кейінгі үкіметімен түрмеге қамалды. Ол бұрынғы премьер-министр Пибульсонгкраммен бірге түрмеге қамалып, Тайланд сотында соғыс қылмыскерлері ретінде сотталуға тиіс болды. Басты одақтас күштердің ішіндегі британдықтар мен француздықтар Пибульсонгкрам мен Вичитватаканды атуға бергісі келді, ал АҚШ ғана сот отырысын талап етті. Оларға қарсы барлық айыптар дәлелдердің жетіспеуіне байланысты ақырында алынып тасталды. Фильдмаршал Пибульсонгкрам мен Луанг Вичитватакан барлық саяси айыптардан ақталды және босатылды.
Соғыстан кейінгі қызмет
Еркіндік алғаннан кейін Вичитватакан уақытша саясаттан қол үзді және ұлттық деңгейде танымал драматург, автор және тарихшы ретінде көзге түсті. Оның пьесалары, әндері, көркем әдебиеттері, сондай-ақ тарих және діни кітаптарының көп бөлігі түрмеден босатылғаннан кейінгі үш жылда жазылды. 1947 жылы Вичитватакан фельдмаршал Пибульсонгкрамға төңкерілген үкіметті құлатуға көмектесті. Вичитватакан жаңа үкіметте Қаржы министрі және Экономикалық істер министрі болып қызмет етті, содан кейін 1952 жылы Үндістанға, ал 1953 жылы Швейцария, Австрия және Югославия елшілері болып тағайындалды. Ол сонымен қатар тай халқының бірігуі мен ұлттық сезімін арттыру үшін ұлттық театрда қойылған «Анупап» сериясы деп аталатын ұлттық-патриоттық пьесалар сериясын жазды. «Анупап Поркуон Рамкамхаенг» (Рамкамхаенг патшаның күші), «Анупап Хенг Куам Сеасала» (Құрбандықтың күші), «Анупап Хенг Куам Рак» (Махаббат күші) атты осы пьесалар сериясы Пибульсонгкрамның тікелей тапсырысымен тай халқының бірлігі мен ынтымағын нығайту мақсатында жазылды. 1958 жылы Луанг Вичитватакан фельдмаршал Сарит Танараттың Пибульсонгкрамды биліктен ығыстырған төңкерілісіне қатысты. Вичитватакан Премьер-Министр кеңсесінің Паладбунчагарн (ปลัดบัญชาการ) лауазымын алды, бұл лауазым Премьер-Министрдің көмекшісіне баламалы. Ол фельдмаршал Сариттің ең жақын сенімді адамы және кеңесшісі болды және тай ұлтшылдығын насихаттауда белсенді рөл атқарды. Вичитватакан 1962 жылы 64 жасында ұзаққа созылған жүрек ауруынан қайтыс болды.