Римдік әскери лагерь Vindobona (Вена) тарихы: құрылуы, географиясы, император Марк Аврелийдің өлімі. Рим империясының шекарасы және ежелгі Вена туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Римдік әскери лагерь қазіргі Венада
Roman military camp in modern Vienna
Виндобона (; галл тілінен windo "ақ" және bona "негіз/төмен") – Паннония провинциясындағы римдік әскери лагерь (немесе кастра), Австриядағы қазіргі Вена қаласы орналасқан жерде. 13 ғасырда осы қоныс жаңа атау алды – Бергхоф, қазір ол Alter Бергхоф (Ескі Бергхоф) деп белгілі. Шамамен біздің заманымыздың 1 жылында Норикум патшалығы Рим империясының құрамына енді. Содан бері Дунай өзені империяның шекарасын белгіледі, сондықтан римдіктер Дунайдың жағасында бекіністер мен елді мекендер салды, олардың ішінде 15 000-нан 20 000-ға дейін халқы бар Виндобона да болды.
Vindobona (; from Gaulish windo "white" and bona "base/bottom") was a Roman military camp (or castra) in the province of Pannonia, located on the site of the modern city of Vienna in Austria. The settlement area took on a new name in the 13th century, being changed to Berghof, or now simply known as Alter Berghof (the Old Berghof). Around 1 AD the kingdom of Noricum was included in the Roman Empire. Henceforth, the Danube marked the border of the empire, and the Romans built fortifications and settlements on the banks of the Danube, including Vindobona with an estimated population of 15,000 to 20,000.
Тарих
Виндобона туралы алғашқы деректерді географ Птолемей өзінің «Географиясында» және тарихшы Аврелий Виктор келтіреді. Аврелий Виктор 180 жылдың 17 наурызында император Марк Аврелийдің герман тайпаларына қарсы әскери жорық кезінде белгісіз аурудан қайтыс болғанын хабарлайды. Бүгінде Венадағы Хоер-Маркт маңында Марк Аурельштрассе (ағылш. Marcus Aurelius street) көшесі бар. Виндобона легионерлік бекініс ретінде шамамен 100 жылы салынған болуы мүмкін, себебі археологиялық жазбаларда 103 жылдан бұрынғы құрылыс жазулары табылмады. Виндобона Рим провинциясы Паннонияның бір бөлігі болды, ал аймақтық әкімшілік орталығы Карнутум қаласы еді. Виндобона – әскери лагерь және оған іргелес азаматтық қала (Канаба) болған. Әскери кешеннің ауданы шамамен 20 гектарды құрады, онда 6000 сарбаз орналасқан, қазіргі Венаның бірінші округінің орнында. Дунай Рим империясының шекарасын белгіледі, ал Виндобона Карнутум, Бригитио және Аквинкум лагерлерін қамтитын қорғаныс жүйесінің бір бөлігі болды. Император Коммод тұсында Паннонияда төрт легион (X Gemina, XIV Gemina Martia Victrix, I Adiutrix және II Adiutrix) орналастырылған. Виндобонаны айналасындағы римдік шаруашылықтар (Villae rusticae)мен қамтамасыз еткен. Виндобонаның маңында дамыған сауда орталығы, жақсы инфрақұрылымы, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы өркендеген. Лагерьтен тыс (canabae legionis) азаматтық қауымдастықтар қалыптасты, сондай-ақ бүгінгі үшінші округтегі әскери биліктен тәуелсіз тағы бір қауымдастық пайда болды. Сонымен қатар, Дунайдың қарсы жағында 2 ғасырдан бастап үлкен сауда алаңы бар германдық қоныс болғандығы дәлелденді. Әскери лагерьдің ерекше, асимметриялық орналасуы, римдік лагерьлер үшін ерекше еді, Венаның көше жоспарында көрініс тапқан: Грабен, Наглергассе, Тифер Грабен, Зальцгрис, Рабенштейг, Роттентурмштрассе. Қазіргі Сальцгрис көшесі бойындағы лагерьдің көлбеу шекарасы, III ғасырда болған Дунай өзенінің күшті су тасқынынан туындаған болуы мүмкін, ол лагерьтің маңызды бөлігін қиратқан. «Graben» (ағылш. ditch) атауының әскери лагерьдің қорғаныс орларымен байланысты екеніне сенімді. Орта ғасырларда осы көшелер салынған кезде қамалдардың кем дегенде бір бөлігі әлі де тұрған, сондықтан олардың бағытын анықтаған деп есептеледі. Кейіннен Бергхоф лагерьдің бір бұрышына салынды. II ғасырда германдықтардың шабуылынан кейін қайта салынған қала III және IV ғасырларда Рим үкіметінің орталығы болып қалды. 430 жылдары ғұндар Паннонияға шабуыл жасағаннан кейін халық қашып кетті, ал қоныс бірнеше ғасыр бойы тасталып қалды.
Early references to Vindobona are made by the geographer Ptolemy in his Geographica and the historian Aurelius Victor, who recounts that emperor Marcus Aurelius died in Vindobona on 17 March 180 from an unknown illness while on a military campaign against invading Germanic tribes. Today, there is a Marc Aurelstraße (English: Marcus Aurelius street) near the Hoher Markt in Vienna. It is possible that Vindobona as a legionary fortress was built around the year of 100, because from the archeological records there are no building inscriptions dating earlier than the year of 103. Vindobona was part of the Roman province Pannonia, of which the regional administrative centre was Carnuntum. Vindobona was a military camp with an attached civilian city (Canabae). The military complex covered an area of some 20 hectares, housing about 6000 men where Vienna's first district now stands. The Danube marked the border of the Roman Empire, and Vindobona was part of a defensive network including the camps of Carnuntum, Brigetio and Aquincum. By the time of Emperor Commodus, four legions (X Gemina, XIV Gemina Martia Victrix, I Adiutrix and II Adiutrix) were stationed in Pannonia. Vindobona was provisioned by the surrounding Roman country estates (Villae rusticae). A centre of trade with a developed infrastructure as well as agriculture and forestry developed around Vindobona. Civic communities developed outside the fortifications (canabae legionis), as well another community that was independent of the military authorities in today's third district. It has also been proven that a Germanic settlement with a large marketplace existed on the far side of the Danube from the second century onwards. The asymmetrical layout of the military camp, which was unusual for the otherwise standardised Roman encampments, is still recognisable in Vienna's street plan: Graben, Naglergasse, Tiefer Graben, Salzgries, Rabensteig, Rotenturmstraße. The oblique camp border along today's street Salzgries was probably caused by a tremendous flood of the River Danube that occurred during the 3rd century and eroded a considerable part of the camp. The name “Graben” (English: ditch) is believed to hark back to the defensive ditches of the military camp. It is thought that at least parts of the walls still stood in the Middle Ages, when these streets were laid out, and thus determined their routes. The Berghof was later erected in one corner of the camp. Rebuilt after Germanic invasions in the second century, the town remained a seat of Roman government through the third and fourth centuries. The population fled after the Huns invaded Pannonia in the 430s and the settlement was abandoned for several centuries.
Археологиялық қалдықтар
Венаның орталығында римдік әскери лагердің қалдықтары көптеген жерлерде табылды. Михаэлерплац алаңының ортасы археологтар тарапынан жан-жақты зерттелді. Мұнда рим легиондық бекінісінің (canabae legionis) және жол торабының іздері анықталды. Алаңның қазіргі дизайнының басты ерекшелігі – археологиялық қазбаларды еске түсіретін және әртүрлі дәуірлерден сақталған қабырға қалдықтарын көрсететін тіктөртбұрышты ашық кеңістік. Ортөзек станциясының астында римдік канал жүйесінің бір бөлігі орналасқан. Hoher Markt алаңының тікелей астында 1948-1949 жылдарғы канал жұмыстары кезінде табылған және жұртшылыққа ашылған екі ғимараттың қалдықтары сақталған. 1961 жылы қосымша қазба жұмыстарынан кейін көрме залы ашылды. Осы мақсатта, бастапқы қабырғалардың бір бөлігі бұзылды; едендегі ақ белгілер осы жерлерді көрсетеді. Бір-бірінен жолмен бөлінген ғимараттарда бір офицер мен оның отбасы тұрған. 2008 жылы бұл римдік қираған үйлер көрмесі Рим мұражайына айналдырылды. Бүгінде оның аз ғана бөлігін көруге болады, себебі қалдықтардың көп бөлігі әлі де алаңның астында және оңтүстігінде жатыр. Қабырғалардың қалдықтары біздің заманымыздың 1-ші – 5-ші ғасырларына дейінгі әртүрлі кезеңдерге жатады. Үйлер әдеттегі римдік виллалар болған, олар тұрғын бөлмелермен және орталық аулаға орналасқан жұмыс орындарымен, сондай-ақ бағаналы залдармен жабдықталған. U5 метро желісін қазу кезінде ежелгі римдік елді мекеннің шеткі аудандарынан кірпіш пештері мен металл қорыту орындары табылды.
Remains of the Roman military camp have been found at many sites in the centre of Vienna. The centre of the Michaelerplatz has been widely investigated by archaeologists. Here, traces of a Roman legionary outpost (canabae legionis) and of a crossroad have been found. The centrepiece of the current design of the square is a rectangular opening that evokes the archaeological excavations at the site and shows wall remains that have been preserved from different epochs. Part of a Roman canal system is underneath the fire station am Hof. Directly under the Hoher Markt are the remains of two buildings unearthed during the canalisation works of 1948/49 and made accessible to the public. After further excavation, a showroom was opened in 1961. For this purpose some of the original walls had to be removed; white marks on the floor show the spots where. The buildings, which are separated from one another by a road, housed an officer and his family. In 2008 this Roman ruins exhibit was expanded into the Museum of the Romans. Only a small portion can today be seen, for the majority of the remains are still located underneath the square and south of it. The remains of the walls date from different phases from the 1st to the 5th century AD. The houses were typical Roman villas, with living quarters and space for working set around a middle courtyard with columned halls. During drillings for the U5 underground line, new brick kiln and metal smelting sites were discovered that revealed further reaching suburbs of the ancient roman settlement.
Римдік әскердің бар екендігіне дәлел
3000-нан астам мөр басылған кірпіштер, бірнеше тас ескерткіштер және жазба деректер Виндобонада бірнеше легион, кавалерия бөлімдері мен теңізшілердің дислокацияланғанын көрсетеді. 97 жыл шамасында XIII Гемина легионы легионерлік лагерьлерді салуға жауапты болды. Дакиядағы соғыстарға байланысты, олар 101 жылы кері тартылып, қайта орналастырылды. Он жыл өткен соң XIIII Гемина Мартиа Викторикс легионы келді. 114 жылы Аквинкумнан X Гемина легионы келді және 5 ғасырға дейін Виндобонада қалды. Рим лагерінде шамамен 6000 әскер орналасқан. Олардың көпшілігі бейбіт кезеңде активтік қызметтен босатылып, басқа жұмыстармен айналысты. Осылайша, "иммун" аталғандар тауарлармен қамтамасыз етуге, қару-жарақ пен тұтыну тауарларын өндіруге және күтіп ұстауға қажет болды. Олар тас карьерлерінен тас, орманнан ағаш өндіріп, кірпіш жасап, көшелерді, көпірлерді және су жүйесін күтіп ұстады. Лагерьті басқару және оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қосымша еңбек күші қажет болды.
Over 3,000 stamped bricks, several stone monuments and written sources prove that several legions, cavalry units and marines were stationed in Vindobona. Around 97 AD, Legio XIII Gemina was responsible for construction of the legionary camps. Because of the wars in Dacia, they were pulled out and redeployed in 101 AD. A decade later, Legio XIIII Gemina Martia Victrix followed. Legio X Gemina from Aquincum arrived in 114 AD and remained in Vindobona until the 5th century. About 6,000 soldiers were stationed in the Roman camp. Many of them were free from active duty during peaceful times and had other jobs. These so called immunes were needed for the supply of goods and for the production and maintenance of weapons and commodities. They also extracted stone from quarries and wood from forests, produced bricks, and maintained the streets, bridges and the water system. Administrating the camp and ensuring its security required additional manpower.
Қазіргі көшелердегі мұралар
Римдік лагерьдің (кастра) орналасуы әдетте стандартталған. Бұл археологтарға Вена қаласында ғасырлар бойы жасалған ауқымды қайта құруларға қарамастан, лагерьдің қалай болғанын анықтауға көмектесті. Мұнаралары мен үш су жолымен (бүгінгі Тифер Грабен, Наглергассе, Грабен және Роттентурмстрассе) қоршалған лагерьдің негізгі сызбасы көрініс тапқан. Осы бағыттар бойында, қақпаларды байланыстыратын басты жолдар салынған. Басты ғимараттар – қолбасшы штабы, легат сарайы, штаб офицерлерінің үйлері және термалар болды. Оларға перпендикуляр орналасқан жерде әскерилердің қамалы, аурухана, шеберханалар және ат қоралары салынды.
The layout of a Roman camp (castra) was normally standardised. This has helped archaeologists to reconstruct what the camp must have looked like, despite the heavy rebuilding that has taken place in Vienna throughout the centuries. The basic contours of the camp, which was surrounded by a mighty wall with towers and three moats (today the Tiefer Graben, Naglergasse, Graben, and Rotenturmstraße) are identifiable. Along these axes, main roads connected the gates with one other. The main buildings were the commander's headquarters, the Palace of the Legate, the houses of the staff officers, and the thermae. At right angles to these, the soldiers' accommodation, a hospital, workshops, and mews (stables) were constructed.
Танымал мәдениетте
Американдық "Гладиатор" (2000) фильмінде Максим (Рассел Кроу) Маркус Аврелийдің (Ричард Харрис) бұйрығымен Виндобона шайқасында күреседі. Сондай-ақ, Виндобонаға сілтеме жасайтын екі тұс бар. Біреуінде басты кейіпкердің құлы, Цицерон, Луцилланың назарын аударуға тырысып: "Мен Виндобонада сіздің әкеңізге қызмет еттім!" дейді. Екіншісінде, басты кейіпкер өз гладиаторлар тобындағы біреудің әскерде қызмет еткенін сұрайды, ал аты-жөні белгісіз жауынгер: "Мен сізбен Виндобонада бірге қызмет еттім" деп жауап береді. Уэльстік жазушы Джон Джеймстің тарихи романы "Вотан" "Виндабонумнан" басталып, онда 2-ші ғасырдағы өмір суреттеледі.
In the American film Gladiator (2000), Maximus (Russell Crowe) fights in the battle of Vindobona under the order of Marcus Aurelius (Richard Harris). There are also two lines that make reference to Vindobona. In one, the lead character's servant, Cicero, trying to get the attention of Lucilla, states, "I served your father at Vindobona!" In the other, the lead character asks if anyone in his group of gladiators has served in the army, to which an anonymous fighter responds, "I served with you at Vindobona." The historical novel Votan by Welsh writer John James begins in "Vindabonum" and imagines 2nd century C. E. life there.