Археология мен антропологияны біріктіре зерттеу әдісі

Кіріспе

Археология мен антропологияны үйлестіретін әдіс. Конъюнктивті археология – 1940 жылдары Уолтер Тейлор жасаған, дәстүрлі археология мен оған жақын антропология салаларының элементтерін біріктіретін өткенді зерттеу әдісі. Бұл Тейлордың «Археологияны зерттеу» (1948) еңбегінде жақсы көрінеді. Тейлор археологияны тамақтану, қоныстану үлгілері, құралдар және басқа да элементтерді зерттеу арқылы өткенге толыққанды көзқарас беретін біртұтас ғылым ретінде қарастырды. Тейлордың тәсілдерінің кейбір элементтері қазіргі таңда стандартты практикаға айналған, бірақ Тейлордың өзінің замандастарының белгілі археологтарын ашық түрде сынға алуы көптеген археологтарды алаңдатты. Тейлор археологияда басым болған сипаттамалық, тарихи тәсілдерді сынаған алғашқы ғалымдардың бірі болды. Патти Джо Уотсонның сөзіне сәйкес, Тейлордың мақсаты «жаман ниет туғызу емес, американдық археологтардың мақсаттары мен міндеттерін қарастыруға жетелеу болды».

Археологияны зерттеу

Уолтер Тейлор конъюнктивті археологияның негізін қалаушы болды. Ол Чикагода туып, Йель университетінде оқыған. Ол археологияны көп қырлы ғылым ретінде қарастырды және антропология мен археологияны үйлесімді және толыққанды зерттеуге бағыттауға тырысты. Ол замандастарының типтану, хронологиялық реконструкция және археологияның басқа да формалистік және шектеулі элементтеріне назар аударуына наразы болды. Ол өзінің poleмикалық идеяларын «Археологияны зерттеу» еңбегінде жариялады, ол мәдени-тарихи археологияны сынға алып, конъюнктивті археологияның қағидаларын ұсынды. Тейлор замандастарының артефакттарды мәдениеттердің хронологиясын құру және топтарды анықтау үшін ғана пайдалануын, ал олардың мақсаты ежелгі тарихты қайта құру болғанын көрді. Оған жауап ретінде археологтар сандық деректерге және қазбалар ішіндегі артефакттар мен ерекшеліктердің кеңістіктегі таралуына көбірек назар аударуы керек екенін айтты. Талдау бірлігі ретінде қазбаларға жаңа назар аудару үшін тривиальды сияқты көрінетін деректерді жинау қажет, сондай-ақ палеоэкологиялық деректерге де жақсырақ көңіл бөлу қажет. Мұның бәрі жергілікті және одан әрі салыстырмалы тәсілдерді дамыту мақсатында жасалды. Тейлордың «Археологияны зерттеу» еңбегі көптеген маңызды әсерлерге ие болды. Біріншіден, ол американдық археологияның тарихы еді. В. Гордон Чайльдпен және әсіресе Грэхем Кларкпен бірге ол археологияның негізгі мақсатын тарихқа дейінгі өмір салтын реконструкциялау деп қарастырды, мәдениеттерді «әлеуметтік, саяси және идеологиялық, сондай-ақ экономикалық компоненттерді қамтитын, археологтар іштен тұтастай зерттеуге тырысуы керек жұмыс істейтін құрылымдар» ретінде қарастырды. Конъюнктивті археологияның ең ерекше мұрасы, Боазиандық антропология көзімен археологияны зерттеудің алғашқы қатаң әрекеттерінің бірі болуы мүмкін. Осы көзді пайдаланып, Тейлор Чайльд пен Кларктың көбірек материалистік мақсаттарынан (бұрынғысы марксистік дәстүрде, ал соңғысы палеоэкологиялық тәсілдің алғашқы түрінде жұмыс істеді) бас тарты. Психологиялық антропологияны болжап, Тейлор адам мәдениетінің идеалистік көзқарасын ұстады және материалдық мәдениет арқылы өткен халықтардың сенімдері мен идеологияларын білуге тырысты.

Walter Taylor was the founder of conjunctive archaeology. He was born in Chicago and studied at Yale. He saw archaeology as a discipline that was multifaceted, and tried to focus on Anthropology and Archaeology to form a well balanced and all consuming study. He was frustrated by the focus of his contemporaries on typologies, chronological reconstructions, and other elements of archaeology that he saw as formalist and restricting. He put forward his polemical ideas in A Study of Archaeology, which served as a critique of culture historical archaeology and put forward his prescription of a conjunctive archaeology. Taylor was reacting to what he saw as his contemporaries' limited use of artifacts to produce culture chronologies and identify groups as opposed to their stated goals of reconstructing prehistory. In response, he offered that archaeologists should focus more on quantitative data and spatial distributions of artifacts and features within sites. Part of this new focus on sites as units of analysis would require the collection of what might have appeared as trivial data, as well as paying better attention to things like paleoenvironmental data. All this was done with the aim of developing comparative approaches at the site level and beyond. Taylor's A Study of Archaeology provided a number of early impacts. First, it was a history of Americanist archaeology. Alongside V. Gordon Childe and especially Grahame Clark, he envisaged an archaeology that saw the necessary goal of archaeology as the reconstruction of prehistoric lifeways with a focus on cultures as "functioning entities embracing social, political, and ideological as well as economic components that the archaeologist must try to study holistically from the inside". Perhaps conjunctive archaeology's most unique legacy was being among the first rigorous attempts at examining archaeology through the lens of Boasian anthropology. Utilizing this lens, Taylor departed from Childe's and Clark's more materialist aims (the former working in something of a Marxist tradition and the latter in an early form of a paleoenvironmental approach). Anticipating psychological anthropology, Taylor held an idealist vision of human culture and sought to learn about the beliefs and ideologies of past peoples through material culture.

Ықпал

Конъюнктивті археологияның осы саладағы ықпалы біршама даулы. Тейлор өмірінің соңына дейін оның идеялары "Жаңа археологияға" тікелей үлес қосып, оны болжаған маңызды теориялық жетістік екенін айтты. Конъюнктивті археологияның кейінгі археологтарға тигізген ықпалы туралы ең көп талқыланған және орталық мәселе – Тейлор мен маңызды процессуалдық теоретик Льюис Бинфорд арасындағы басылымдардағы ұзақ пікірталас болды. Тейлор оның идеялары процессуалдық археологиядан ондаған жыл бұрын гипотезаларды тексеру және жүйелік тәсілді қамтиды деп мәлімдеді. Тейлордың талаптарын бағалау қиын. Ол кейінгі процессуалистермен бірқатар мақсаттарды бөліскенімен, теориялық тұрғыдан олардан айқын ерекшеленді. Басты айырмашылық – Боасқа деген сенімі. Тейлор Боас арқылы алға тартқан мәдениеттің идеалистік түсінігі процессуалистердің көбірек материалистік мақсаттарына қайшы келеді. Мүмкін, процессуалистер мен Уолтер Тейлордың арасындағы негізгі айырмашылық – соңғысының материалдық мәдениет идеясын қабылдамауы, тіпті оған күмәнді қарауы. Тейлор барлық мәдениетті идеялық деп есептеді және артефакттар оны ғана көрсетеді деп ойлады. Кейбір ғалымдар Тейлордың әсерін екіұшты түрде қарастыратын жинаққа үлес қосты. Бұл кітапта Тейлордың еңбегі процессуалдық емес, постпроцессуалдық археологияға ықпал еткен болуы мүмкін деген пікір ішінара жазылған, себебі ол мәдениеттің идеялық элементтеріне, сондай-ақ тарихи және тарихнамалық тәсілдің маңыздылығына терең сенді (процессуалистердің объективтілікке ұмтылуымен салыстырғанда). Тейлордың ғылымға тигізген ықпалын түсіндірудің ең қиын бөлігі, мүмкін, оның өзі де, ешкім де конъюнктивті археология шеңберінде маңызды еңбек жасамады. Оның теориялық мақсаттары анық болғанымен, Тейлордың әдістемесі біршама тұманды қалды. Тейлордың жұмысының көп қырлылығы және оның еңбегі қазіргі кезде бір-біріне қайшы келетін археологияның көптеген бағыттарын біріктіргендіктен, Тейлордың осы саладағы мұрасы әрқашан кем дегенде біршама даулы болады.

The influence of conjunctive archaeology on the field is somewhat controversial. Taylor claimed until he died that his ideas were a major theoretical contribution that anticipated and directly contributed to The New Archaeology. Perhaps the most public and central debate on the topic of conjunctive archaeology's influence on later archaeologists was the extended debate in publications between Taylor and the major processual theorist Lewis Binford. Taylor claimed that his ideas included testing of hypotheses and a systems approach decades before processual archaeology. Taylor's claims are difficult to assess. While he clearly shared some goals with the later processualists, he also very evidently diverged from them in crucial theoretical ways. The core difference was his reliance on Boas. The idealist conception of culture that Taylor put forward via Boas is at odds with the more materialist aims of the processualists. Perhaps the core separation between processualists and Walter Taylor is the latter's ambivalence if not rejection of the idea of Material culture. Taylor instead believed that all culture was ideational and that artifacts merely reflected it. Some scholars have contributed to an edited volume reflecting on Taylor's impact in an ambivalent way. In this book, the argument is partially laid out that Taylor's work might have had influence on Post processual archaeology rather than processual, given his focus on ideational elements of culture as well as his deep conviction of the importance of a historical and historiographic approach (as compared to the processualists' aims for objectivity). Perhaps the most difficult part of interpreting Taylor's influence on the discipline as a whole is that neither he nor anyone else ever produced a substantive work within the framework of conjunctive archaeology. While his theoretical goals were clear, Taylor's methodology was left somewhat vague. Because of the multifaceted nature of Taylor's work and the fact that his work unites many strains of archaeology that are today seen as being at odds, Taylor's legacy in the field will likely always be at least somewhat controversial.