Кіріспе

Махамуни Будда ғибадатханасы (Махамуни Пагодасы) – Будда ғибадатханасы және Мьянманың (Бірма) Мадалай қаласының оңтүстік-батысында орналасқан маңызды қажырлы саяхат орны. Махамуни бейнесі осы ғибадатханада сақталған, ол бастапқыда Араканнан келген. Бұл Будданың өмірін бейнелейтін көрініс ретінде қарастырылатындықтан, ол Мьянмада өте құрметке ие және көптеген адамдардың өмірінде маңызды орын алады. Ежелгі дәстүр Будданың өмірінде жасалған тек бес бейнесі бар дейді; екеуі Үндістанда, екеуі жұмақта, ал бесіншісі – Мьянмадағы Махамуни бейнесі. Әңгіме бойынша, Будданың өзі б.з.д. 554 жылы Араканның Днявади қаласына келген. Сол кездегі патшаның 26 жылдығында, шын ниетті буддист Буддамен бірге Шин Ананда және 500 шәкірті, Аракан королі, оның бас ханышасы Сандра Мала (оның қасында 1600 әйел күтіп тұрды) және министрлер, генералдар мен лауазымды тұлғалар Буддаға құрмет көрсетті. Будда оған риза болып, бейнеге «өзінің рухани мәнін сіңірді» немесе «жандырып, киелі етіп», оны «Кандасара» деп атады. Тарихшы Джулиан Шобер бұл аңызды және Махамуни Будданың «тірі» екі бейнесінің айналасында қалыптасқан құлшылықты өте қысқаша түсіндірді: Аракан жылнамасында баяндалған тағы бір аңыз бейне ғибадатханада қасиетті саналған кезде болған тоғыз құбылысқа қатысты және Будда кеткеннен кейін де жалғасты. Бұл тоғыз құбылыс: бейнені жууға қолданылған киелі су жиналған ыдыстардан асып төгілмейтін; Будданың басын жууға қолданылған су резервуары жыл бойы сапасын сақтайтын; ғибадат етушілер кешкі уақытта бейнеге табынғанда алты түрлі-түсті сәуле пайда болар еді; сенбеушілердің қатысуымен сәулелер солғын теңесер еді; ғибадатханадағы кеңістік кез келген мөлшердегі ғибадат етушілерді қабылдайтын; ағаштардың жапырақтары Будда бейнесінің бағытына қарай иілді; құстар ғибадатхананың үстінен ұшпайтын; және кіреберістегі тас күзетшілер зұлымдардың барлығын сезіп, ғибадатханаға кірулеріне жол бермейтін.

Сурет тарихы

Араканның ежелгі тарихында Паган патшасы Анаврата (1044–1077) мүсінді Бағанға көшіруге тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1784 жылы Конбаунг әулетінің тәж мұрагері Тадо Минсаудың әскери басшылығымен бірмалықтар Мраук У патшалығын жаулап алды. Патшалықтың діни мүліктері, соның ішінде Махамуни Будда мүсіні тәркіленіп, Амарапурадағы Махамуни ғибадатханасына немесе пагодасына орнатылды. Қазіргі Мандалай ауданында орналасқан Амарапура, екі жыл бұрын жаңа патшалық астанасы болған еді. Махамуни мүсінінің үлкендігіне байланысты, оны тұтас көшіру мүмкін болмағандықтан, ол бөліктерге бөлініп, кейін қайта жиналып, жаңа ғибадатханаға орналастырылды. Мандалай патша Мидонның (1853–1878) тұсында астана болды. Ол сондай-ақ оның ұлы Тибаудың (1878–1885) Конбаунг әулетінің (1752–1885) тұсында да астана болды. 1885 жылы британдықтар француздардың үстемдігіне жол бермеу үшін Жоғарғы Бірманы аннексиялағанда, монархиялық билік аяқталды. Дегенмен, Махамуни мүсініне құрмет көрсету жалғасып келеді және оған көптеген қажылар, негізінен ракхине, мон және бірмалықтар келіп ғибадат етеді. Ғибадатхана ауласын көркейтін бірнеше ескі қола мүсіндердің тарихы соғыс олжасы ретінде ұзаққа созылады. Олар бастапқыда Камбоджадағы Ангкор-Ваттан табылған кхмер мүсіндері болды және 1431 жылы сиамдықтар оларды Аюттаяға әкелді. 1564 жылы бірмалық патша Байнаунг Аюттаяны басып алып, Багоға отыз мүсінді алып келді. 1599 жылы Мраук У патшасы Разагри Багоға шабуыл жасап, мүсіндерді Мраук Уға әкелді. Сенушілер мүсіндерге дененің белгілі бір бөлігін тигізу арқылы түрлі аурулардан айығуға көмектесетін емдік қасиеттері бар деп санайды. Тибау патшаның тұсында болған өртте кірпіштен салынған ғибадатхананың жеті қабатты мұнарасы, ғибадат залдары, жолдар және басқа да құрылыстар өртеніп кетті, бірақ Ұлы мүсін сақталып қалды. Өрттен кейін табылған алтыннан мүсінді әшекейлейтін киім тігілді. 1887 жылы министр Кинвун Мингйи У Каунг бұл жерге жауапкершілікті алды және 1896 жылы Бодавайя патша салған алғашқы ғибадатхананың орнына қазіргі ғибадатхананы тұрғызды. Мүсіннің ішінде асыл тастар жасырылған деген болжаммен, ұрылар оны бұрғылаған деген әңгіме бар. Төбесінде әсем мозаика жабын бар. Аркадалар 252 алтынмен қапталған, әсем фрескалармен безендірілген бағаналармен сүйеніп тұр. 1884 жылы пагода өртенген кезде, одан алтын табылды, бұл Махамуни культіне деген тарихи құрметтің жалғасуын көрсетеді.

Басқа ерекшеліктері

Ғибадатхана ауласының оңтүстік-шығыс бұрышындағы ұзын галереяда патша Бодавайя жинаған көптеген "жазу тастары" көрініс тапқан. Бұл жазулардың кейбіреулері алтын жалатылған мәрмәр мен құмтастан жасалған, олар елдің әртүрлі аймақтарынан әкелінген. Будда ғибадатханасына жақын орналасқан Махамуни мұражайында Азия бойынша буддизмнің экспонаттары қойылған.

Күнделікті рәсімдер

1988 жылғы 17 ақпанда Хтилин монастыры мен Питака Кяунгтың қазіргі Саядау Бхадданта Панььявамссасы таңертең құдайдың бетін күнделікті жуу рәсімін бастады. Бұл рәсім әр күні таңертеңгі сағат 4-те немесе 4:30-да басталады, онда монахтар Будда бейнесінің бетін жуып, тістерін тазартады. Зияратшылардың көп тобы рәсімдерге куә болады; кейбір ерлер алдыңғы бөлікте, ал әйелдер мен балалардың ішінде басқалары фойенің ортасы мен артқы жағында отырады. Зияратшылар өздері әкелген тамақ және басқа да сыйлықтарды тәрелкеге салып құдайға ұсынады және рәсімдер орындалған кезде дұға оқиды. Бұл кітап – Будданың Таватимса көктегі уағызында анасына айтқан философиялық мәтіні және пали тіліндегі қасиетті кітап. Патана оқуы – ерекше ерекшелік, ол бірнеше күнге созылады. Монахтар екі-үш адамнан топтасып, кітаптардан оқиды. Мерекелік шараларға би, музыка, театр сияқты түрлі ойын-сауық бағдарламалары да кіреді, сондай-ақ отбасылар мен достардың кездесіп, амандасуына мүмкіндік беретін әлеуметтік іс-шаралар да ұйымдастырылады. Мерекелік маусымда көптеген қажылар келетінін ескере отырып, Ұлы мүсіннің жанына күзетшілер қойылады және оны қорғау үшін ғибадатхана аумағының көптеген жерлеріне бейнекамералар орналастырылады.