Кіріспе

Финикстегі жер бедері – Пистева шыңы (/p//aɪ/'/ɛ//s//t//ə//w//ɑː/ pyEStəwah; бұрын Сквау шыңы), 2610 фут (796 м) биіктігімен Финикс тауларының екінші ең биік нүктесі, Камелбек тауынан кейін, ал Финикс қаласы бойынша үшінші ең биік нүкте. Ол Финикс тау қорығындағы Пистева таудың демалыс аймағында, Пистева тас жолының (Аризона штатының 51-ші тас жолы) жанында орналасқан. Пистева шыңы АҚШ армиясының қатарындағы Лори Энн Пистеваның құрметіне аталған, ол – АҚШ әскеріндегі жауынгерлік қимылдарда қаза тапқан алғашқы американдық үнді қызы және 2003 жылғы Ирак соғысында қаза тапқан алғашқы әйел-сарбаз.

Атауы

Кем дегенде 1910 жылдан бері бұл тау Сквау Пик деп аталып келді. Басқа тарихи атаулары: Сквау Тит тауы, Феникс тауы және Вайном До’аг – таудың пима тіліндегі аты. Көптеген адамдар «сквоу» сөзін қарапайымдыққа толы сөз деп санайды, сондықтан жылдар бойы таудың атын өзгертуге көптеген әрекеттер жасалды. Мемлекеттік депутат Джек Джексон, өзі навахо тайпасынан, 1992 жылдан бастап жыл сайын таудың атын өзгерту туралы заң жобасын ұсынды, бұл Аризона штатында қайта-қайта және көбінесе қызу пікірталастарға әкелді. 1997 жылы Америкалық үнділер қозғалысының жергілікті жастар тобы штаттың географиялық және тарихи атаулар жөніндегі кеңесіне таудың атын Темір тауына өзгерту туралы өтініш тапсырды, бұл таудың пима тіліндегі түпкі атауының ағылшын тіліне аудармасы. Кеңес бұл мәселеніге жуық бір жыл бойы зерттеді, содан кейін 1998 жылдың шілдесінде Вайном До’аг атының сұранысқа алынған тауды немесе жақын маңдағы басқа шыңды білдіретініне күмән болғандықтан өтінішті қабылдамады. Бірақ кеңес басқа атауларды қарастыру мүмкіндігін де есіктен шығармады. АҚШ-тың географиялық атаулар жөніндегі кеңесінің саясаты бойынша, егер жергілікті билік органдары мақұлдаса, «сквоу» сөзін қолданатын географиялық есімдерді өзгерту қарастырылады, бірақ өтініш берушілерді американдық үнді әйелдері мен/немесе мәдениетіне қатысты жаңа атауларды таңдауға ынталандырады. Штат кеңесі, директоры болмаған күйде, Пистева қаза болғаннан кейін бір ай ішінде, 2003 жылдың 17 сәуірінде таудың атын Пистева шыңы деп өзгертуге келісім берді. Алайда, АҚШ-тың географиялық атаулар жөніндегі кеңесі сол кездегі ұқсас өтінішті қабылдаудан бас тартты, өйткені бес жылдық күту мерзімі ережені келтірді. Бес жыл өткен соң кеңес күту мерзімі аяқталғандықтан өтінішті қайта қарауға келісті. Кеңес сондай-ақ аймақтық пионер Джек Суиллингтің құрметіне Суиллинг шыңы сияқты басқа да мүмкін баламаларды қарастырды. Нәтижесінде, ұлттық кеңес 11–2 дауыспен Пистева шыңы деп атауды өзгертуге келісті, сонымен бірге Squaw Peak бастапқы атын басылымдарда екіншілік сілтеме ретінде қолдануға болады екенін көрсетті.

Табиғат тарихы

Пиестева шыңы салыстырмалы түрде жас, шамамен 14 миллион жыл бұрын пайда болған. Дегенмен, ол көбінесе шиферден тұратын әлдеқайда ескі жыныстардан құралған. Бұл аймақтағы флора Төменгі Сонора шөліне тән және сагуаро, баррел, есекқұйрық, шына, секіріп жатқан хола және тікенді алмұрт сияқты Аризона кактустарының дерлік барлық түрлерін қамтиды. Ағаштар мен түрлі-түсті бұталардың ішінде пало-верде, мескит, темір ағаш, креозот (басым), окотилло, сынық бұта, шөлдік лаванда және алып сальвия бұталары бар. Бұл қорықта көптеген бауырымен жорғалаушылар тіршілік етеді, олардың ішінде гила монстры, мүйізді кекірек, чуквалла және батыс алмазды діңгек жыланы бар. Сүтқоректілерге койот, мысық, қоян, құсқоян, жер қасқыр және қасқыр түлкі жатады. Қорықта көптеген құстар мекендейді, олардың ішінде күйкентай бүркіт, мазақшыл құс, кактусқұс, Гамбелдің кегі және әртүрлі соқа мен сұңқар түрлері бар. Бірақ, көптеген туристер шыңға жетпейді, себебі бұл жол көрінетіннен қиын, әсіресе жазда температура өте жоғары болғанда. Жол бойында су жоқ, ал дайындықсыз келген туристердің сусыздануы жиі кездесетін және қауіпті мәселе. Су тек жол басында және Скуо Пик жолының бойындағы бірнеше рамадаларда, шыңға дейінгі тұрақтан жоғары орналасқан. Ашық ауа райында шыңнан Пиннакл шыңы, Макдауэлл таулары, Төрт шың, Суперстиция таулары, Стол тауы, Сьерра Эстрелла, Вулси шыңы, Ақ Танк таулары, Харквахала таулары, Папаго таулары, Иероглиф таулары және Брэдшоу тауларын көруге болады. Сауатты ауа райында саяхат 25-тен 60 минутқа дейін созылуы мүмкін, әр туристің қабілетіне байланысты (жоғары температура мен күннің ыстығы туристі екі есе көп уақыт жұмсауға мәжбүрлеуі мүмкін). Жаңадан бастаған туристтер көтерілуге 60 минут, ал түсуге 40 минут уақыт беруі керек. Жол көбінесе жақсы белгіленген. Жолды білмейтін туристерді шатырландыратын 4 нүкте бар, олар белгіленген бағытты іздеуге мәжбүр болады. Кейбір учаскелер тік болғандықтан және қоршаулар болмағандықтан техникалық тұрғыдан қиын. Қорықта оңайдан қиынға дейін жететін, бір-бірімен байланысқан 15 шақырымдық жолдар бар. Пиестева шыңына дейінгі жол мен Феникс тау қорығының қалған өзара байланысқан жол жүйесі арасында ережелерде бірнеше айырмашылықтар бар. Жол жүйесі атпен, велосипедпен және жаяу жүруге, соның ішінде иттерге рұқсат береді. Пиестева шыңына дейінгі жолға тек жаяу жүруге рұқсат етіледі: велосипедтерге, иттерге немесе жылқыларға жол жоқ. Жол жүйесі әдетте күн шығудан күн батуға дейін ашық. Пиестева шыңы (тек шың жолағы) күн шығудан кешкі 11:00-ге дейін ашық. Бұл ерекше кешкі қолжетімділік, қала жарықтарына жақындығы және ақ түсті тастар түнгі саяхаттар үшін танымал орынға айналуына себеп болады.