Кіріспе
Аркадия лигасы – ежелгі Грециядағы қала мемлекеттерінің лигасы. Ол Пелопоннес аймағындағы Аркадияның түрлі қалаларын біріктіріп, жалғыз мемлекет құрды. Лига б.з.д. 370 жылы құрылды, бұл Спартаның әлсіреуінен пайдаланды, өйткені Спарта бұрын Аркадияны басып алып, басқарған. Спартаның үстемдігінен зардап шеккен Мантинея қаласы оның құрылуын итермелеуде маңызды рөл атқарды. Лига Мегалополис қаласын құруға жауапты болды. Алғашында Аркадиядағы Спартаның ықпалына қарсы тұруда сәттілікке жеткенімен, лига көп ұзамай Грецияны қамтыған б.з.д. 4 ғасырдағы билік күресінен бөлініп қалды. Лиганың құрылуына көмектескен Фива көп ұзамай Мантинеямен қақтығысқа түсті. Мантинея шайқасында (б.з.д. 362) лига қалалары бір-бірімен соғысты, Мантинея Спарта мен Афинамен бірге, ал Тегея және басқалары Фива жағында болды.
The Arcadian League was a league of city states in ancient Greece. It combined the various cities of Arcadia, in the Peloponnese, into a single state. The league was founded in 370 BC, taking advantage of the decreased power of Sparta, which had previously dominated and controlled Arcadia. Mantinea, a city that had suffered under Spartan dominance, was particularly prominent in pushing for its founding. The league was responsible for the foundation of Megalopolis. Although initially successful in resisting Spartan influence in Arcadia, the league was soon divided in the power struggles that engulfed Greece in the 4th century BC. Thebes, which had been instrumental in the founding of the league, soon came into conflict with Mantinea. At the Battle of Mantinea (362 BC), the cities of the league fought against each other, Mantinea fighting alongside Sparta and Athens, while Tegea and others sided with Thebes.
370 жылға дейінгі Аркадия мен Пелопоннес
Б.з.д. 6 ғасырдан бастап, 5-ші және 4-ші ғасырдың басында Спарта Пелопоннес аймағына үстемдік құрып, көрші мемлекеттерді Пелопоннес лигасына қосылуға және өз соғыстарында күресуге мәжбүр етті. Бұл үстемдік табиғи түрде көршілес мемлекеттердің наразылығын тудырды, ал Спартаның одақтастары бірнеше рет өздерінің билеушісіне қарсы көтерілуге дайын екендерін көрсетті. Б.з.д. 418 жылы Мантинея Пелопоннес демократиялық мемлекеттерінің лигасына қосылды, олар Спартаға қарсы саясатты қысқа мерзімге жүргізді, бірақ Б.з.д. 418 жылы Мантинея шайқасында жеңіліске ұшырады. Б.з.д. 404 жылы Пелопоннес соғысы аяқталғаннан кейін, патша Агесила басқаратын Спарта келесі жылдары бірнеше рет наразы одақтастарын тәртіпке келтіруге мүмкіндік алды. Б.з.д. 385 жылы спарталықтар Мантинеяға шабуыл жасап, қаланы таратып, оны бес жеке ауылға бөліп, әрқайсысын Спарта қолдаған олигархия басқарды. Аркадияның қалған бөлігіндегі олигархиялық үкіметтер де Спартаның қолдауын алды. Аркадия істеріне араласуға мүмкіндік берген Спартаның әскери үстемдігі Б.з.д. 371 жылы Епаминонд пен оның боэтиялық әскері Леуктра шайқасында Спарта әскерін жеңген кезде, элиталық спарталықтардың көп бөлігін өлтірген кезде күрт аяқталды. Бұл оқиға Пелопоннестегі күштер тепе-теңдігін бұзды және Спартаға қарсы фракциялардың әрекет етуіне жаңа мүмкіндіктер ашты.
Лиганың құрылуы
Аркадиядағы көтерілісшіл қозғалыстың алғашқы белгісі б.з.д. 370 жылдың көктемінде Мантинея қаласы демократиялық басшылық астында бұрынғы ауылдық бөліністен қайта құрыла бастағанда орын алды. Одан кейін, Аркадияның бірнеше қауымдастықтары Спартаға қарсы өзара қорғану үшін лига құруға біріге бастады, бұл күш-жігерді мантинеялық Ликомед жетекшілік етті. Тегеядағы олигархиялық үкімет қарсылық көрсетті, бірақ тегейлік демократтар мантинеялық әскерлердің көмегімен осы үкіметті құлатты, содан кейін лиганың құрылысы жалғасты. Агесила басқаратын спарталық әскер олигархтарды қайта орнатуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Спарталықтарды ығыстырғаннан кейін, аркадиялықтар жаңа Мегалополис қаласын салуға кірісті, ол Спартаға қарсы бекініс қызметін атқаратын, мықты қорғалған астана болды. Лиганы бұзуға жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталғанымен, әскери араласу мүмкіндігі аркадиялықтарды Афинаға елшілерді жіберіп, қорғау сұрауға итермеледі. Афиналықтар б.з.д. 371 жылдың соңында жасалған келісімшарт бойынша барлық грек мемлекеттерінің тәуелсіздігін қорғауға міндетті болды, бірақ Тебаның мүдделеріне тежеу ретінде Спартаның күшін сақтауға ұмтылысы оларды аркадиялықтардың өтінішін қабылдамауға мәжбүр етті. Алайда, Тебаға бет бұрған аркадиялықтар көп ұзамай қажетті көмекті алды. Эпаминонд пен Пелопид басқаратын үлкен боэот әскері Пелопоннеске жіберілді. Аркадияға жеткеннен кейін, аргивтік, элевтік және аркадиялық күштердің қосылуымен бұл әскердің саны 50 000-ден 70 000-ға дейін жетті. Спарталықтар үшін мұндай үлкен күшке қарсы тұру дерлік өлімге тең болды; осыған байланысты Эпаминонд келесі бірнеше айда армияны екі рет оңтүстікке қарай спарталық территорияға басты, біріншісі Лаконияны тонады, ал екіншісі Месенияны азат етті. Бұл соңғы әрекет Спартаны көптеген территориясынан айырып, оның шекарасына жаңа, жауынгер мемлекетті орналастырып, аркадиялықтарға кез келген қауіп-қатерді тоқтатты. Теба әскері солтүстікке қайтқаннан кейін, аркадиялықтар спарталықтардың араласуынан сескенбей, өз лигасының құрылысын аяқтауға мүмкіндік алды. Б.з.д. 369 жылға қарай, Аркадия мемлекеттерінің көпшілігі, мүмкін, барлығы да лигаға қосылды.
Үкімет пен құрылым
Аркадия лигасына қосылған қалалар өздерінің тәуелсіздігінің үлкен бөлігін федералдық үкіметке бергендей көрінеді. Лига тұрақты армия ұстады, ал Мегаполистегі жаңа астананың бір бөлігі федералдық ғимараттармен және сол армияға арналған казармалармен толтырылды. Лига бірыңғай сыртқы саясат жүргізді, оны "стратег" атағы бар бас атқарушы немесе атқарушылар басқарды – кім екені нақты емес. Лига демократиялық конституцияға ие болды, бірақ сайлау құқығы қаншалықты кеңінен тарағаны белгісіз. Дауыс беретін азаматтар қауымы "мириой", яғни "он мың" деп аталды. Егер бұл сан қауымның нақты мөлшерінің шамамен бағасы ретінде қарастырылса, онда қауым тек гоплиттер сыныбынан немесе одан жоғары – жоғарғы орта таптан және одан да жоғары азаматтардан тұрған болар. Ал егер бұл сөз "өте көп" деген мағынада түсіндірілсе, онда қауым әлдеқайда ірі болуы мүмкін, тіпті барлық еркін еркектерді қамтуы да мүмкін.
370-жылдан кейінгі тарих
370 жылы құрылғаннан кейін Аркадия лигасы Пелопоннес саясатында белсенді рөл атқарды. Аркадиялық сарбаздар 369 жылы Пелопоннеске екінші рет шабуыл жасаған Эпаминондас кезінде Теба әскерімен бірге күресті және 368 жылы да шабуылдауын жалғастырды, афиналық және коринфтік күштерді жеңіп, содан кейін Спарта аумағына сәтті шабуыл жасады. Бірақ 368 жылдың жазында Спарта әскері Аркадияға шабуыл жасап, Аркадия әскерін бірде-бір адам қаза болмастан талқандады, бұл оқиға "жасырын соғыс" деп танылды. Ксенофонт Аркадияның одақтастары – Теба мен Элеандықтардың "Аркадиялықтардың бақытсыздығына лакедемондықтардай қуанғанын, олардың мақтандығына ашуланғанын" айтады. Бұл жеңілістен кейін аркадиялықтар Спарталықтардың одан әрі шабуылдауына жол бермеу үшін Мегалополистегі бекіністерді аяқтауды жеделдетті. Дегенмен, келесі бірнеше жылда лиганың әскери қуаты қайта жанданды, және 365 жылы лига Элиспен соғысып жеңіске жетті. 364 жылы аркадиялық стратег Эней Стимпалостың Сиционға араласып, сол қаланың тиранын қуды. 366 жылы Теба әскері Пелопоннеске басып кірді, бірақ бұл жорықтың мақсаты Ахеяны Аркадияның ықпалына қарсы салмақ ретінде құру еді. Бұл күш-жігер көбінесе сәтсіздікке ұшыраса да, ол жетекші Аркадиялықтарды ашуландырды. Сәйкесінше, сол жылы Ликомед мириойларды Афинамен одақтасуға көндірді. Афиналықтар өздерінің одақтастары – Спарталықтардың жауларымен одақтасуға құштар болмаса да, Тебаның ықпалын әлсірету мүмкіндігінен бас тартпады. 362 жылы Табынмен одақтастығын жалғастыру мәселесі Аркадия лигасының арасындағы келіспеушілікке себеп болды. Мантинея Спарта мен Афина тарапына қосылды, ал Тегея мен Мегалополис Тебаға адал қалды. Осылайша, лиганың қалалары сол жылы Мантинея шайқасында қарама-қарсы жақтарда күресті. Бұл шайқаста Теба жеңіске жетті, содан кейін аймаққа біраз уақытқа тыныштық әкелген Жалпы бейбітшілік келісімі бекітілді. 360-шы жылдардағы беделін толығымен қайта қалпына келтірмегенмен, Аркадия лигасы қандай да бір нысанда – бастапқы лиганың жалғасы ма, әлде қайта құрылғаны ма, белгісіз – Мантинея шайқасынан кейін де өмір сүре берді. Әртүрлі деректерге сүйенсек, лига кем дегенде б.з.д. III ғасырға дейін сақталған. Паузанияның түсініксіз үзіндісіне сәйкес, Аркадия лигасы Мегалополисті тираниядан азат еткеннен кейін 250 және 245 жылдар аралығында қысқа уақытқа қайта жандануы мүмкін. Оның толық жоғалу күні белгісіз, бірақ ең кеш дегенде ол б.з.д. 230-шы жылдары жоғалып кетті, өйткені Аркадия қалалары Ахея лигасына қосылды.