Кіріспе

Португалияда діни немесе халықтық ғұрып – дәстүр

Карето дәстүрі – Португалияның Трас-ос-Монтес және Альто-Дуро аймағындағы діни немесе халықтық ғұрып, оның тамыры ежелгі кельт дәстүрлерінде деп саналады. Ол әсіресе Поденсе (Macedo de Cavaleiros, Bragança District), Вила Боа де Усильхао (Vinhais, Bragança District), Варге (Aveleda, Bragança District) сияқты ауылдарда кездеседі. Қазіргі уақытта ол қыс айларында, әсіресе карнавал кезінде өтіп, Португалияда әлі күнге дейін сақталған ең көне дәстүрлердің бірі болып табылады. Лазарим ауылында (Ламего, Висеу ауданы) да "ғұрыптар" бар, бірақ олардың кельт тегі болмағандықтан, олардың пайда болуы өткен ғасырдың екінші жартысына ғана жатады. Карето – түрлі-түсті жүннен тігілген киімдермен, мыс, былғары немесе ағаштан жасалған маскалармен және белдеріне байланған сыңғырлағыштармен безендірілген жас жігіттер сомдайтын маскалы кейіпкер.

Шығу тегі

Каретос дәстүрінің кельттік тамыры бар деп саналады, ол Римге дейінгі дәуірге дейін жетеді. Бұл Галисия мен Солтүстік Португалияда өмір сүрген галаецтер мен бракари халықтарымен байланысты болуы мүмкін. Маска киген адамдардың пайда болуы ата-бабаларға табынумен байланысты, олар жеке адамның физикалық және рухани жағынан тіршілік етуінің негізгі қағидаларына билік етуге құқылы деп есептелді, егістіктердің құнарлылығын, адамдар мен жануарлардың көбеюін, азаматтық заң мен моральды сақтауды қамтамасыз етті және олармен қалыптасқан бастауды орнатты. Маска киген адам өзін орталық тұлға ретінде қарастырады, оның айналасында барлық мерекелік іс-қимылдар жүзеге асады, әр аймақтың дәстүрі мен салтына байланысты түрлі рөлдерді ойнайды. Маска – уақыт және кеңістікте адам мәдениетінің басқа ешбір материалдық құралымен салыстыруға келмейтін зор бейнелеу мен әмбебапты білетін элемент. Оның арқылы құдайлар мен қайтыс болғандар әлемі уақытша түрде адамдар арасында орнатылады – ол өмір ойынының принципін бейнелейді. Күн тоқырауына арналған рәсімдер – маска киген адамдар он екі күндік цикл ішінде тойлайтын, біріншіден, Рождество және Санто Эстевао – қысқы күн тоқырауы, ал екіншіден, Карнавал, біріншісінен символдық рәсімдер арқылы өте ұқсас жолмен өтеді, күн тоқырауынан көктемгі күн мен түн теңелуіне мерекелерді жылжыту арқылы. Маскарадтық тойлар – уақыттың сынағынан өткен және Солтүстік Трансмонтано аймағының халқының мәдениетінде әлі де тірі, ең терең эзотерика мен символизмге толы дәстүрлер.

Киім

Каретоның киімі, әдетте, үйде тігілген жаймалардан жасалады, олар қызыл жүн тоқымасымен безендіріліп, түрлі-түсті жүннің қалың махраларымен жабылады. Бұл жаймалар капотты жакет пен шалбардан тұрады. Соңғы кезде, олар қызыл, сары және жасыл сияқты жарқын және контрастты түстердегі матадан жасалған жолақты қаптамалармен жабылған комбинезонды қолданады. Каретолар мыс, былғары немесе ағаштан жасалған, қызыл, сары немесе қара түстермен боялған, айқын мұрынға ие маска киеді. Кейбір аймақтарда костюмді иыққа тағылатын қоңыраулары бар малдың мойындықтары және әйелдерді қызықтыру үшін, сәл түсініксіз ұрықтандыру сезімімен дыбыстайтын, қоңыраулар тізбегі бар кең белбеу толықтырады. Лазаримде маска қайын ағашынан жасалады және мүйіздермен және басқа да әшекейлермен безендіріледі.

Дәстүр

Каретос мерекесі – Португалияда Шәует мерекесінде тойланатын ежелгі дәстүрдің бір бөлігі. Trás os Montes аймағында бұл мереке Винхайс, Браганса, Маседу-де-Кавалейрус (әсіресе Поденс) және Вимиосу муниципалитеттеріндегі бірнеше ауылдарда, сондай-ақ Ламегу муниципалитетіндегі Лазаримде, Альто-Дуро аймағында тойланады. Қыс мезгілінде күн батқанда Trás os Montes аймағында карнавалға дейін жалғасатын мерекелік маусым басталады, ол қалалар мен ауылдардың көшелерін қоздыратын көңілді сәттерге толы. Бұл мереке табиғатта да, қоғамдық өмірде де жаңарудың және жаңа циклдің басталуын символдайды. Португалия мен Испанияның шағын қалаларында әлі де сақталған осы мерекелердің көп бөлігі, әсіресе Рождестводан Эпифанияға (Он екінші күнге) дейінгі «12 күндік цикл» кезеңінде ерекше танымал. Бұл мерекелерде жастар, ежелгі өркениеттерде болғандай, қоғамның өміріне белсенді қатыса алатындарын көрсетуге тиіс, өйткені олар қарттар мен балалар арасындағы ең күшті элемент болып табылады. Осылайша, бұл мерекелер әлеуметтік ынтымақтың да көрінісі болып табылады. Ұлдар мерекесі, сондай-ақ Санту-Эштеван мерекесі деп те аталады, ең маңыздысы болып саналады. Бұл дәстүр жасөспірімдік шақтан ересек өмірге өтудің ежелгі ритуалдарынан бастау алады. Ертеңгі сағаттарда ұлдар көшелерде әдемі түсті костюмдермен және Каретостармен жүріп, халықты қызықтырып, шаң-тозаң көтеріп, тойға қатыстырады. Иса Мәсіхтің тууымен байланысты болғанымен, көптеген ауылдарда Патшалар мерекесі (немесе Эпифания) осы маскарадты ұлдардың қатысуымен тойланады. Шокалхейру мерекесі – бұл уақытта рұқсат етілген ғана емес, сонымен қатар қызығушылық тудыратын және жаңалықтарға арқау болатын ұятсыз көріністердің шыңы. Аймақтың кейбір бөліктерінде осы күні Өлім, Шайтан және Цензура кейіпкерлері көшеге шығып, түрлі бұзақылықтар жасайды. Қайырлы сейсенбі және оған дейінгі жексенбі күндері Каретостар ең белсенді болады. Олар ауылдың әр бұрышынан топ-топ болып келіп, қатты шулап, айқайлап, халықты қорқытып, барлық шарап қоймаларын «тонайды». Бұл маскарад топтарының басты нысаны – бойдақ жас қыздар, олар оларды қабырғалар мен балконға көтерілуге мәжбүр етеді. Trás os Montes және Альто-Дуро аймағында бұл мереке сазгерлердің әуенімен жарияланады, шерулер, лоалар, қоғамдық тамақтар мен жинаулар өткізіледі. Ғалымдар Карето дәстүрін аграрлық құнарлылыққа байланысты сиқырлы тәжірибелердің естеліктерімен байланыстырады.

Факенито

Факанито – өзін "Careto" ретінде жасыратын, олардың қуанышпен тойтастыруын еліктеуге тырысып, өз бастауыш рәсімін орындап, дәстүрдің жалғасуын қамтамасыз ететін бала. Мартим Мартинс – факанито. Орта ғасырларда Трас-ос-Монтес аймағында оны "жердегі темірмен қоректенетін кішкентай шайтан" деп атаған. Миранда-ду-Дурода бұл – кішкентай бойлы, сұрлы мінезді ер адам, сондай-ақ өте кішкентай және тынышсыз мифологиялық жан.