Кіріспе

Карл Стивенсонның 1938 жылғы "Лейненгенге қарсы құмырсқалар" атты қысқа әңгімесі – Esquire журналының 1938 жылғы желтоқсан нөмірінде жарияланған классикалық туынды. Бұл, Стивенсоннің өзі жасаған аударма болуы мүмкін, ал түпнұсқасы "Лейннингтің құмырсқалармен күресі" деген атпен 1937 жылы неміс тілінде жарық көрген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бразилияның жаңбырлы ормандарындағы плантация иесі Лейнгенді аудандық комиссар қауіпті және ұйымдасқан солдат құмырсқаларының тобы жақындап келе жатқаны туралы ескертеді және ол қашуы керек дейді. Қоршағандарынан өзгеше, Лейнген жылдар бойы жасаған ауыр еңбегі мен жоспарларын "Құдайдың әрекеті" деп қарастырып, бекерге бергісі келмейді, себебі ол адам миының күшіне сенеді және дайындық шараларын қабылдаған. Ол жұмысшыларын қалып, өзімен бірге күресуге көндіреді. Құмырсқалар плантациясына жеткенде, Лейнген оны төрт жағынан қоршап тұрған ормен жабады, төртінші жағы – өзен. Құмырсқалар суды жапырақтармен жауып өтуге тырысады, бірақ ол оларды қайта-қайта тоқтатып, орды сумен толтырып, жолын кеседі. Ақырында, құмырсқалар қорғаныс шебін бұзады, ал адамдар екінші ордың артына шегінеді, бұл жолы бензинмен толтырылған. Лейнген шабуылдың бірнеше толқынын өртеп жібереді, бірақ сорғылар істен шыққанда бензин бітіп қалады. Көп күндік қақтығыстан кейін құмырсқалар соңғы қорғанысты бұзады, және барлығы жоғалғандай көрінеді. Бірақ Лейнген өзінің бастапқы каналдар мен бөгеттер жасау принципін пайдалануға болатынын түсінеді: егер ол негізгі өзенді бөгеттеп тастаса, бүкіл плантация суға кетеді және барлық құмырсқалар мерт болады. Ол және оның адамдары төбедегі үйдің биіктігінде жасырына алады. Дегенмен, бұл жоспар құмырсқалар көп бұрын басып алған бөгетке жетуді талап етеді. Лейнген жедел жасалған қорғаныш костюмін киіп, өзін бензинмен бүркеп, екі баллонша бензин алып, құмырсқалардың арасынан бөгетке қарай жүгіреді. Ол бөгетті басқару пунктына жетеді және плантацияны су басады; бұл оның бір жылдық егінінің қырылуына әкеледі, бірақ ол адамдарын құтқарады, астық қоймаларындағысын сақтайды және құмырсқалардың қаупін жояды. Оқиғаның кульминациялық нүктесі кері жолда болады, құмырсқалар оны құлатып, жеп қоя жаздайды. Ол құмырсқалардың сүйек қалдырмай жеген қарақұйрығын еске түсіріп, өзін көтеруге мәжбүр болады. Мұрынның ішінен және көздерінің астынан құмырсқа шаққан қорқынышты жарақаттарға қарамастан, Лейнген жүгіруді жалғастырады, жалындаған бензинмен бетон арнаға жетеді және аман қалады. Оқиғаның соңында Лейнген жарақаттанғаннан кейін оянады; ұйықтамас бұрын айтқан соңғы сөздері: "Мен қайта оралатынымды айтқанмын, тіпті мен сәл ұсақталған болсам да".

Тарих

Оригиналдық әңгіме 1937 жылы Die Neue Linie өмір салты журналында "Leiningens Kampf mit den Ameisen" деген атпен жарияланды. 1938 жылы ағылшын тіліне аударылып басылғанда, Esquire журналының оқырмандарына бұл аударма екені және Карл Стивенсонның неміс екені айтылмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Стивенсон әңгімені Auf Leben und Tod, Sendboten der Hölle және Marabunta аттарымен жарық көрген үлкен романға кеңейтті. Бұл қайта қарастырылған нұсқаларда түпнұсқаның нацистік саяси ой-пікірлерге ұшырағанын көрсететін көптеген өзгерістер болды. Осы кезеңде неміс энтомологы Вильгельм Гёч Die Staaten der Ameisen (1937) еңбегін жариялады және Стивенсон оны оқыған болуы мүмкін. Гёч Marabunta романында кейіпкер ретінде пайда болды. Гёч 1937 жылғы басылымында кітабын құмырсқалардың адамдарға үлгі болуы керектігін көрсететін сөздермен аяқтады. Ол Гитлердің "Менің күресімнен" алынған "in dem der eine schweigend verzichtet, der andere freudig opfert und gibt" ("біреулер тынышталған күйде бас тартады, ал екіншілері қуанышпен құрбандыққа барады және береді") деген сөйлеммен аяқталды. 1953 жылы Гёч бұл сөйлемсіз екінші басылымын шығарды, ол ағылшын тіліне аударылды. Джеффри Уинтроп Янг Лейнинген және Гёч еңбектерін талдап, "1937 жылы адамның ойлау қабілеті құмырсқалар үшін "өздігінен түсінікті" құрбандық пен бағынудың маңыздылығын әлі түсінбеді, бірақ 1953 жылы "жоғары зиялы қабілеті" адамдарға ешбір құмырсқа ешқашан түсінбейтін нәрсені – бейбітшілік пен келісімнің маңыздылығын ұғынуға мүмкіндік берді" деп жазды. Стивенсон нацистік партияның мүшесі болды (NSDAP нөмірі 6,127,698).

Бейімделулер

1948 жылы бұл оқиға CBS радиосының "Қашқындар" (Escape) сериясының бір бөлігі ретінде радиоспектакльге бейімделді, ал Уильям Конрад 14 қаңтардағы тұңғыш эфирде Лейнингеннің дауысын берді. "Қашқындар" (Escape) оқиғаны екі рет қайта қойды: 1948 жылдың 23 мамырында (қайтадан Конрад Лейнинген рөлінде) және 1949 жылдың 4 тамызында (Тюдор Оуэн Лейнинген рөлінде). 1954 жылы Рональд Макдугалл мен Бен Мэддоу оны "Жылаңаш ормандар" (The Naked Jungle) фильміне бейімдеді, онда Чарльтон Хестон Лейнинген рөлін, ал Элеонора Паркер поштамен келген әйелі Джоанна рөлін сомдады, комиссар рөлінде Уильям Конрад ойнады. Оқиға тағы да CBS радиосының "Кернеу" (Suspense) сериясының бір бөлігі ретінде радиоспектакльге бейімделді. Уильям Конрад 1957 жылдың 25 тамызындағы эпизодта Лейнингеннің дауысын қайта берді, ал Луис ван Рутен 1959 жылдың 29 қарашасындағы эпизодта Лейнинген рөлін ойнады.