Милан Кангрга: Хорват философы және «Праксис» мектебінің қайта жаңғыртушысы

Кіріспе

Хорват философы (1923–2008)

Милан Канграга (1 мамыр 1923 – 25 сәуір 2008) – хорват және югослав философы, 1960 жылдары Югославия Социалистік Федеративтік Республикасында туған «Праксис» мектебінің басқарушы ойшылдарының бірі.

Өмірбаян

Кангрга Загребте дүниеге келді, онда бастауыш мектеп пен гимназияны бітірді. 1950 жылы Загребтегі философия факультетін аяқтап, сол жерде этика және эстетика салаларында оқытушы-ассистент болып жұмыс істей бастады. 1962-1964 жылдары Германияның Гейдельберг қаласында білім алды. 1972 жылы профессорлық қызметке тағайындалып, 1993 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда қалды. Кангрга Югославияның коммунистік басшылығымен күресін 1948 жылдың ақпанында, Жозеф Броз Тито мен Иосиф Сталин арасындағы қақтығысқа дейін бастады. Ол «Студенттік тізімде» (Загреб) жарияланған «Этика туралы» атты алғашқы философиялық мақаласын жариялады, ол Югославия Коммунистер лигасының бюрократтарын наразылыққа толы қылды. 1953 жылы Кангрга ЛКЖ мүшесі болды, бірақ 1954 жылы партиядан қуылды, себебі ол коммунист болуға Мирослав Крлежаның еңбектерінің ықпалы тигенін, ал Крлежа режимімен толыққанды оңалтылмаған еді деп мәлімдеді. 1964 жылы Кангрга «Праксис» журналын құрушылардың бірі болды. Руди Супекпен бірге ол 1964-1974 жылдар аралығында Шығыс және Батыс философтарының кездесу орны болған Корчула жазғы мектебін ұйымдастырды. «Праксис» мектебі осы екі институттың айналасында қалыптасты. Мектептің ерекшеліктері: 1) жас Маркс еңбектеріне баса назар аудару; және 2) Маркстің барлық нәрсені аяусыз сынға салу туралы талабына негізделген Шығыс пен Батыста сөз бостандығын талап ету. Милан Кангра шығармашылықты да, сонымен қатар адамдарды табиғатты адамиландыратын өндірушілер ретінде түсінуді де баса атап өтті. Югославия Коммунистік партиясын, әсіресе өзін-өзі басқару социализмін іске асырмағаны үшін сынға алғанмен, ол Югославияның СФР-ға қарсы социалистік емес реакцияларын, оның ең көрнектісі Хорватия көктемі болды, қабылдамады. Милан Кангра Бонн, Мюнхен, Прага, Будапешт, Мәскеу және Киев қалаларында лекция оқыды. Оның мақалалары Германияда, Италияда, АҚШ-та, Францияда, Испанияда, Венгрияда, Чехословакияда, Австрияда және Мексикада жарияланды.

Kangrga was born in Zagreb, where he attended elementary and grammar school. In 1950, he graduated from the Faculty of Philosophy in Zagreb, where he commenced his work as a teaching assistant working in the fields of ethics and aesthetics. Between 1962 and 1964, he studied in Heidelberg, Germany. He became a tenured professor in 1972 and he held this position until his retirement in 1993. Kangrga started his confrontation with the Yugoslav communist leadership during his undergraduate studies in February 1948, before the clash of Joseph Broz Tito with Joseph Stalin. Then, he published his first philosophical article entitled On Ethics in Studentski list (Zagreb), which the League of Communists of Yugoslavia bureaucrats found provoking. In 1953, Kangrga became a member of the LCY but in 1954 he was expelled from the party because he announced that he was inspired to become a communist by the works of Miroslav Krleža, who still wasn't wholly rehabilitated by the regime. In 1964, Kangrga was one of the founders of the journal Praxis. Together with Rudi Supek, he has established the Korčula Summer School, which was a unique meeting place for philosophers from the East and the West between 1964 and 1974. It is around these two institutions that the Praxis school took shape. The defining features of the school were: 1) emphasis on the writings of young Marx; and 2) call for freedom of speech in both East and West based upon Marx's insistence on ruthless critique of everything existent. Milan Kangrga emphasized creativity as well, but also the understanding of human beings as producers humanizing nature. While he was critical of the Communist party in Yugoslavia, mainly for not implementing self management socialism, he rejected non Socialist reactions against SFR Yugoslavia, the most notable one being the Croatian Spring. Milan Kangrga has lectured in Bonn, Munich, Prague, Budapest, Moscow, and Kyiv among other cities. His articles have been published in Germany, Italy, the United States, France, Spain, Hungary, Czechoslovakia, Austria and Mexico.