Кіріспе

Аун Әл-Шәриф Қасым (عون الشريف قاسم) (16 маусым 1933 - 19 қаңтар 2006) – көрнекті судандық жазушы, энциклопедияшы, ғалым, қоғам қайраткері және араб тілі мен әдебиеті саласындағы Суданның жетекші сарапшыларының бірі. Ол араб/ислам мәдениетін және оның судандық мәдениетпен өрілісін ынталы түрде қолдады. Қасым ислам тарихы мен өркениеті, араб әдебиеті, судандық диалект тілдерін зерттеу саласында 70-тен астам кітап жазған. Профессор Абдулла Елтайеб және профессор Әбу Сәліммен бірге Қасым 20 ғасырдың соңғы үш онжылдығында судандық ғылыми ортаны қалыптастырған ғалымдардың бірі саналды.

Ерте өмір және білім

Қасым 1933 жылы Суданның ежелгі Халфаят Альмилок қаласында дүниеге келді. Оның әкесі 1925 жылы Йеменнен Суданға көшіп келіп, Хартумның солтүстігіндегі Халфаят Альмилок қаласына қоныс аударды және аймақта ислам ғылымдарын оқыту арқылы белгілі діни қайраткер болды. Осы себепті Қасым өте ерте жасынан-ақ ислам және араб мәдениетінің біліміне қанықты, бұл кейін оның өмірін қалыптастырды. Ол 1957 жылы Хартум университетінің Гуманитарлық ғылымдар факультетін бітірді. 1960 жылы Лондон университетінің Шығыс және Африка зерттеулер мектебінде араб және исламтану мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. 1967 жылы Шотландиядағы Эдинбург университетінде докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

Қасым 10 жыл (1971-1981) дін істері министрі қызметін атқарды, бұл Суданның барлық үкіметтерінде министр болып қызмет еткен ең ұзақ мерзім. Осы кезеңде ол көшбасшы және саяси-діни қайраткер ретінде ерекше қасиеттерін көрсетті және көп ұзамай қатаң еңбек этикасы, қарапайымдылығы мен адалдығы үшін Суданның 1970-ші жылдардағы үкіметіндегі ең танымал және сүйікті министрлердің біріне айналды. Ол түрлі діни топтармен байланыс орнатып, олардың арасында бейбітшілік пен үйлесім идеяларын таратуға ұмтылды. Қасым осы жылдары да жазуын жалғастырып, көпшілікке арналған ондаған кітап жариялады. Омер әл-Башир жасаған әскери төңкерістен кейін Нимеири үкіметінің басқа министрлерімен бірге тұтқындалды.

Жазбалар

1990 жылдардың ортасында ол Судан тайпалары мен шежірелерінің энциклопедиясын жазды, бұл Суданның әртүрлі тайпалары, олардың тамырлары мен шығу тегі туралы кітаптардың инновациялық және заманауи сериясының авторы болды. Бұл жобасы үшін ол Судан үкіметінің ең беделді сыйлығы – «Аз Зубайр» инновация және ғылыми жетістіктер сыйлығына ие болды. 1992 жылы Египет президенті Мұхаммед Хусни Мубарак оған ғылыми жетістіктері үшін Египеттің жоғары дәрежелі бірінші класс алтын медалін табыс етті. Қасым Судан диалектісінің сөздігін де жазды, ол Судан мәдениеті туралы маңызды деректердің тағы бір құнды көзі. Оның сөздігі бүкіл әлемдегі ғалымдар тарапынан Судан диалекттерін зерттеуде маңызды анықтама ретінде пайдаланылады.

Ерекше ескертулер

Профессор Қасым бастапқыда медицинаны оқымақшы болған, алайда Хаффайат Әлмилуктің автобусы сол күні кешігіп келгендіктен, медициналық мектептің физикалық емтиханына қалып қойды. Содан кейін ол өз арманы мен мансабын араб тілі мен әдебиетін зерттеуге бұрды.