Жапон әдебиетіндегі кана-шоші: алғашқы басылған кітаптар мен қала тұрғындарының әдебиеті
Kanazōshi
Жапон әдебиетінен: Каназоси – 1600-1680 жылдарығы Киотода жарылған, кана жазуындағы кітаптар. Ортағасыр романдары мен Эдо дәуірі әдебиеті арасындағы көпір.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадзоши (仮名草子) – 1600 және 1680 жылдар аралығында негізінен Киотода шығарылған жапон кітаптарының бір түрі. Бұл термин сөзбе-сөз "канамен жазылған кітаптар" дегенді білдіреді (кана – япон тіліндегі дыбыстық буын жазу, ол канжи немесе қытай иероглифтерінен қарағанда оқуға және жазуға оңай). Осылай аталуының себебі – осы кітаптардың мәтіні толығымен канамен немесе кана мен канжидің қосылған түрінде жазылған. Канадзоши ортағасырлық романдар мен Эдо дәуірі әдебиетінің (1600-1868) алғашқы өркендеу кезегі арасындағы көпір болып табылатын, Ыхара Саикаку (1642-93) жазған укиёдзоши жанрының ауысу кезеңі саналады. Бұл жанр эсселер, әңгімелер, танымал орындарға саяхат жолдары, әскери жылнамалар, діни жазбалар және сын мақалалары сияқты алуан түрлі шығармаларды қамтиды. Мазмұны біркелкі болмаса да, канадзоши Жапонияда алғаш басылып, кеңінен тараған әдеби туындылар екендігіне байланысты жеке жанр ретінде жіктеледі. Ғалымдар канадзошидің ортағасырлық формалардан, мысалы, отогозизоши сияқты алдыңғы туындылардан гөрі әдеби сапасы жоғары және шындыққа жақын деп санайды.
Kanazōshi (仮名草子) describes a type of printed Japanese book that was produced primarily in Kyoto between 1600 and 1680. The term literally means “books written in kana” (kana being the phonetic Japanese syllabary that is simpler to read and write than kanji, or Chinese characters). The designation thus derives from the fact that the text of these books was written either entirely in kana or in a mixture of kana and kanji. Kanazōshi are considered to be a transitional genre, bridging the gap between medieval romances and the first high point of Edo period (1600 1868) literature, the ukiyozōshi composed by Ihara Saikaku (1642–93). The genre comprises an unlikely assortment of essays, stories, travel guides for famous places, military chronicles, religious writings, and critical pieces. Despite the lack of uniformity in content, kanazōshi are classified as a distinct genre primarily based on the fact that they were the first literary works to be printed and widely circulated in Japan. Scholars also maintain that kanazōshi are generally of higher literary quality and more realistic than medieval forms, such as the otogizōshi, that preceded them.
Канадзошидің ерекшеліктері
1620 жылдарға дейін Жапонияда тек қолмен жазылған кітаптар ғана болды. Басылған каназошилер бұл бұрынғы қолжазбаларға қарағанда арзан әрі кеңінен таралды. Осылайша, олар Жапонияда шығарылған коммерциялық әдебиеттің алғашқы үлгісі саналады. Дегенмен, олардың танымалдылығы салыстырмалы түрде шектеулі екенін естен шығармау керек. Бір томның құны әлі де жоғары болды, ол шамамен екі-үш күндік еңбекақысына тең болатын (жапон валютасымен 4000). Сонымен қатар, кітаптардың басылымдары аз болғандықтан (көбінесе бірнеше жүз дана ғана), Киото, Осака және Эдодан тыс жерлерде таралмады – бұл Жапонияның ежелгі қалаларындағы баспа орталықтары еді. Осы шектеулерге қарамастан, осы кітаптардың пайда болуы әдеби өндірістегі маңызды жаңа үрдіс болды. Жапонияның қалалық орталықтарының өсуімен, чонин (қалалық қарапайым халық) сыныбының экономикалық күшінің артуымен, сауаттылық деңгейінің жоғарылауымен және ағаштан жасалған баспа технологиясының енгізілуімен тығыз байланысты, каназоши әдебиеттің жаңа, ерекше халықтық түрі ретінде пайда болды. Оның авторлары білімді халықтың қатарынан шықты, олардың ішінде ғалымдар, будда дінінің қызметкерлері, сарайлықтар, самурайлар және рониндер болды. Бірақ оның оқырмандары негізінен Жапонияның өсіп келе жатқан қалаларының аристократиялық емес тұрғындарынан құралды. Отогидзоши және ортағасырлық жапон ертегілерінің басқа түрлеріне қарағанда, каназоши көбірек реалистік болды, сонымен қатар мистикалық немесе фантастикалық элементтері аз болды. Олар көңіл көтеру немесе ақпарат беру мақсатымен жазылған болса да, каназоши әңгімелері кейіпкерлер мен олардың ортасы туралы толыққанды мәліметтер берді, табиғи диалогтарды қамтыды және өмірдің шынайы көрінісін көрсетті. Отогидзошиге қарағанда жақсы жазылған болғанымен, каназоши Саикаку жазған кейінгі укиёдзошилерге қарағанда құрылымы мен сөз ойындары жағынан кем деңгейде саналады. Олардың салыстырмалы түрде қарапайым көрермендерінің талғамын ескере отырып, каназоши көбінесе әзіл-қалжың жасау үшін қарапайым сөз тіркестерін пайдаланды. Мысалы, «ханатаре» сөзі, мұрынның ағуы немесе гүлдің салбырауы деген мағынаны білдіретін, Фудзивара (вистерия алабы) тегі бар жас баланың сипаттамасы ретінде қолданылды. Бұл сөз тіркесі каназошиде кездесетін әзіл-қалжың деңгейін көрсетеді. Әр каназоши кітабы жиырмадан отыз беттен тұратын бірден он екіге дейін жұқа томнан тұрады, ал кеңістіктің шамамен бес бөлігі суреттерге арналған. Кітаптардың бағасы негізінен томдардың санына байланысты болды.
Before the 1620s, the only books available in Japan were handwritten manuscripts. The printed kanazōshi were less expensive and more widely available than these earlier manuscripts. They are thus considered the first example of commercial literature produced in Japan. One should keep in mind, however, the comparatively limited nature of their popularity. The cost of a single volume was still prohibitive, costing roughly the equivalent of what a laborer could earn for two or three days of work (4000 of Japanese currency). Moreover, the books, because of their small print runs (often only a few hundred copies), rarely circulated beyond Kyoto, Osaka, and Edo, the publishing centers in premodern Japan. Despite these limitations, the appearance of these books amounted to an important new trend in literary production. Closely tied to the rise of Japan's urban centers, the growing economic power of the chōnin (urban commoner) class, the improvement of literacy rates, and the advent of woodblock print technology, kanazōshi emerged as a new, distinctly plebeian form of literature. Its authors arose from the educated portion of the population, including scholars, Buddhist priests, courtiers, samurai and rōnin. But its readership consisted mostly of non aristocratic residents of Japan's growing cities. In contrast to otogizōshi and other forms of medieval Japanese tales, kanazōshi tended to be more realistic, with fewer supernatural or fantastic elements. Whether meant to entertain or inform, kanazōshi narratives conveyed more details about the characters and their setting, contained more natural dialogue, and showcased a more representative slice of life. Although more skillfully written than otogizōshi, kanazōshi are considered less advanced in terms of structure and wordplay than the subsequent ukiyozōshi composed by Saikaku. Reflecting the tastes of their comparatively less sophisticated audience, kanazōshi often relied upon simple puns to generate humor. For instance, the term “hanatare”, which can mean both a runny nose or a drooping flower, is used to describe a young child with the family name of Fujiwara (wisteria field). This type of pun typifies the level of humor found in kanazōshi. Each kanazōshi book consisted of between one and twelve slim volumes of twenty to thirty leaves each, with roughly one fifth of the space devoted to illustrations. Book prices were principally determined by the number of volumes.
Ертедегі канадзоши
Алғашқы канадзошиді негізінен білімді топтар жазған, олардың ішінде кішігірім самурайлар, сарайдағылар, будда дінінің қызметкерлері және ғалымдар болды. Осы туындылардың авторлары жоғары білімді болғандықтан, олар көбінесе нұсқаулық сипатта болып, бұрынғы буынның моральдық көзқарастарына негізделген ізгілікке шақыратын жазбалар еді. Алғашқы канадзоши үш санатқа бөлінеді: көңіл көтеруге арналған, интеллектуалды түрғыдан дамытуға арналған және халықты тұрмыстық мәселелермен таныстыруға арналған туындылар. Көңіл көтеру үшін жазылған канадзошиге соғыс жырлары, махаббат романдары және «Исе моногатари» сияқты ертерек классикалық шығармалардың пародиялары кіреді. Интеллектуалды өсімді ынталандыруға бағытталғандары негізінен буддизм, синтоизм және конфуциандық идеяларды үйлестірумен айналысады. Ал ең тұрмыстық канадзошиге саяхат жол көрсеткіштері, әдемі жазылған махаббат хаттарының үлгілері және танымал куртизандар мен кабуки актерлері туралы сын-пікірлер кіреді.
Early kanazōshi were written mainly by the educated classes, including lesser samurai, courtiers, Buddhist priests, and scholars. Because these works were written by highly educated authors, they were often didactic, promoting moral behavior based on the previous generation’s sense of morality. The early kanazōshi are broken down into three categories: works meant to entertain, works meant to intellectually enlighten, and works written to educate people about practical matters. Kanazōshi which were written to entertain include war tales, romances and parodies of earlier classics such as Ise monogatari. Those written to promote intellectual growth mainly deal with reconciling the ideas of Buddhism, Shintoism and Confucianism. The more practical kanazōshi include travel guides, samples of well written love letters, and critiques of famous courtesans and kabuki actors.
Кейінгі канадзоши
Кейінгі канадзоши – 17 ғасырдың екінші жартысында жазылған туындылар. Ертедегі канадзошиден өзгеше, кейінгі канадзоши көбінесе қарапайым халық үшін, қарапайым халықтың өзі жазған. Авторлардың әлеуметтік жағдайының өзгеруі кейінірек жазылған шығармалардағы басты кейіпкерлердің көбінесе қарапайым адамдар болуында көрінеді. Бұған қоса, кейінгі канадзошиде қолданылған тіл көбірек шындыққа жақын, ал ер және әйел кейіпкерлер өз жынысына тән тілдік ерекшеліктерді пайдаланады. Көптеген ғалымдар осы шындыққа бет бұру укиёзоши жанрының пайда болуына жағдай жасады деп есептейді, бұл жанр өзінің күшті реализмімен ерекшеленеді.
The late kanazōshi are those works which were written in the latter half of the 17th century. Unlike the early kanazōshi, the late kanazōshi were written mostly by commoners for a commoner readership. This shift in the social class of the authors is reflected in the fact that the protagonists in the later works are usually commoners. In addition, the language used in the later kanazōshi is more realistic, and male and female characters speak using structures that are specific to their gender. Many scholars believe that this shift towards realism paved the way for ukiyozōshi, a later genre which is partially defined by its intense realism.
Өкіл авторлар
Атақты канадзоши жазушылары Асай Рёи (1691 ж. қайтыс болған) және Судзуки Шосан (1579–1655) болып табылады. Басты туындылары: «Нисе Моногатари» (Жалған әңгімелер: Исе әңгімелерінің пародиасы), «Шимидзу моногатари» (Шимидзу әңгімесі) және «Токайдо мейшоки» (Токайдо тас жолындағы танымал жерлер). Бұл жанрдың ең танымал үлгісі – Рёидің «Укио моногатари» (Айналмалы әлем әңгімелері, 1661) туындысы. Бұл Хётаро есімді жас жігіт туралы комедиялық әңгіме, ол құмар ойындарға, әйелдерге және басқа да түрлі қиындықтарға қабылады, содан кейін қаланың ақсақалдарынан өмірді дұрыс қалай сүру керектігі туралы маңызды сабақтар алады. Еуропадан аударылған туындылардың бірі 1593 жылы «Исопо Моногатари» (Эзоп) деген атпен үш томдық басылым түрінде таратылды. Бұл Жапониядан шет елдіктер қуылғаннан кейін жарық көрген жалғыз батыстық еңбек болды.
Famous kanazōshi writers include Asai Ryōi (d. 1691) and Suzuki Shōsan (1579 1655). Main works include: Nise Monogatari (Tale of Falsehoods: A Parody of Tales of Ise), Shimizu monogatari (Tale of Shimizu), and Tōkaidō meishoki (Famous Sites on the Tokaido Highway). The most celebrated example of the genre is Ryōi’s Ukiyo monogatari (Tales of the Floating World, 1661), a comedic tale about a young man named Hyōtarō who gets himself into all kinds of trouble with gambling, prostitutes, and the like, and then learns valuable lessons about the proper way to live one’s life from town elders. One translation from Europe was distributed as kanazōshi – a three volume edition of Aesop's Fables, from 1593, entitled Isopo Monogatari ([[Aesop). This was the sole Western work to survive in later publication after the expulsion of Westerners from Japan.