Эстонияның 1941-1944 жылдардағы неміс оккупациясы кезеңі

Кіріспе

1941-1944 жылдардағы Эстония тарихының кезеңі

Барбаросса операциясы барысында нацистік Германия 1941 жылдың шілде-желтоқсанында Эстонияға басып кірді және елді 1944 жылға дейін басып алды. Эстония 1918 жылы соғыс жүргізген Германия мен Ресей империясынан тәуелсіздік алды. Алайда, 1939 жылдың тамызындағы нацистік-кеңестік келісімнен кейін Кеңес Одағы 1940 жылдың маусым айында Эстонияға басып кірді және оны басып алды. 1940 жылдың тамызында ел ресми түрде КСРО-ға қосылды. 1941 жылдың жазында көптеген эстондықтар неміс басқыншыларын кеңестік террордан құтқарушылар деп қарады, себебі немістер 1939-1941 жылдар аралығында Эстониядан және басқа да аумақтардан – Шығыс Польша, Латвия, Литва, Бессарабия және Солтүстік Буковинадан – ондаған мың адамды жаппай депортациялаудан кейін бір апта ішінде келді. Эстонияның тәуелсіздігіне үлкен үміт артылғанмен, халық көп ұзамай немістердің де басқа бір оккупант күш екенін түсінді. Нацистік Германия билігі Эстонияны соғыс мұқтаждары үшін пайдаланды және 1941-1944 жылдары ондаған мың адамды өлтірді (оның ішінде эстондықтар, эстондық еврейлер, Эстониядағы ром халқы, орыстар, советтік соғыс тұтқындары, басқа елдерден келген еврейлер және т.б.). Оккупация кезеңінде Эстония Германия Рейхының әкімшілік бөлімшесі – Рейхскомиссариат Остландқа бағынышты болған Генералбецирк Эстланд ретінде қосылды.

Әскери оккупация

1941 жылғы 22 маусымда нацистік Германия Кеңес Одағына шабуыл жасады. Үш күннен кейін, 25 маусымда Финляндия КСРО-ға қарсы соғыс жариялап, жалғасу соғысын бастады. 3 шілдеде Иосиф Сталин радио арқылы тастап кетуге тиісті аумақтарда жерді өртеу саясатын қолдануға шақырды. Балтық елдерінің солтүстік аймақтарына немістер соңғы болып жеткендіктен, кеңестік жойқын батальондары осы жерде ең көп зиян келтірді. Шамамен 50 мың адамнан тұратын эстондық орман бауырлары қалған кеңес әскерлеріне ауыр үлкен шығын келтірді; 4800 адам қаза тауып, 14000 адам тұтқынға алынды. Немістер 7-9 шілдеге дейін Эстонияның оңтүстік шекарасын кесіп өтпесе де, көптеген эстондық дезертирлер 22 маусымда-ақ Кеңес Қызыл Армиясына оқ ашты. Сол күні орман бауырлары Харжу ауданында кеңес машиналарын шабуылға алды. Кеңестік 22-ші атқыштар корпусы көптеген эстондық сарбаздар мен офицерлер қашып кеткендіктен ең көп шығынға ұшырады. Сонымен қатар, кеңестік Эстонияның шекара күзетшілерінің көпшілігі тәуелсіз Эстония үшін күрескен, олар да орманға қашып, ең үздік эстондық жауынгерлеріне айналды. 1941 жылы эстондық жазушы Юхан Яик былай деп жазды: «Бүгінде батпақтар мен орман шаруашылығы мен егістік жерлерінен гөрі көбірек халқы бар. Орман мен батпақ – біздің жеріміз, ал егістік пен шаруашылықтар жау [яғни, кеңестер] тарапынан басылып алынған». Эстонияның туы жақын арада неміс туымен ауыстырылды, ал 29 шілдеде Тартудағы парадқа қатысқан 2000 эстондық сарбаз таратылды. Көптеген эстондықтар немістерді ашық қолмен қарсы алып, тәуелсіздікті қалпына келтіруді үміттенеді. Кеңес үкіметі шегінгеннен кейін және неміс әскерлері келгенге дейін Эстония Юри Улуотс басқаратын әкімшілікті құрды. Бұл үшін Қызыл Армияны Тартудан ығыстырған эстондық партизандар мүмкіндік жасады. Бірақ бәрі бекер болды, өйткені немістер «Ост» жоспары бойынша жоспарларын жасаған, уақытша үкіметті таратып, Эстония аумағын Рейхскомиссариат Остландқа бағынышты Генерал-безирк Эстония ретінде ұйымдастырды, ол нацистік Германияның әкімшілік бөлімшесі болды. Ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Ain Ervin Mere басшылығымен Sicherheitspolizei құрылды. 1941 жылдың сәуір айында, неміс шабуылының алдында, Альфред Розенберг, оккупацияланған шығыс аумақтары жөніндегі Рейх министрі, Балтық немісі, Таллинде (Эстония) туып өскен, Шығыс үшін жоспарларын ұсынды. Розенбергтің сөзіне сүйенсек, болашақ саясат құрылды: «жасы бойынша қолайлы» элементтерді германизациялау (Eindeutschung), германдық халықтың отарлауы, жағымсыз элементтерді жер аудару. Розенберг эстондықтар Балтық аймағында тұратын халықтардың ішінде ең германдық болып табылады, олар дат, швед және неміс әсерінен германизацияның 50 пайызына жеткен деп санады. Жарамсыз эстондықтар Розенберг «Пейпусланд» деп атаған аймаққа неміс отарлаушыларына орын босату үшін көшірілуі керек еді. Эстондықтардың 50 пайызын көшіру нацистік «Ост» жоспарына сәйкес келеді. Совет оккупациясынан азат етуге байланысты бастапқы ынта-күш тез басылды және немістер еріктілерді жалдауға сәттілікке жете алмады. 1942 жылы әскери міндет енгізілді, нәтижесінде 3400 шақты адам немістерге қосылудың орнына Финляндияға қашып, фин армиясында соғысты. Финляндиядағы эстондық еріктілерден құралған Фин пехоталық 200 полкі (эстон тілінде: soomepoisid «Финляндия жігіттері») құрылды. 1944 жылы Германияны жеңуге дайын болған одақтастар үшін Эстонияның тәуелсіздігін сақтаудың жалғыз жолы – Германия капитуляциясына дейін Эстонияға жаңа совет шабуылын тоқтату болды.

Nazi Germany invaded the Soviet Union on June 22, 1941. Three days later, on June 25, Finland declared herself to once again be at war with the USSR, starting the Continuation War. On July 3, Joseph Stalin made a public statement over the radio calling for scorched earth policy in areas to be abandoned. Because the northernmost areas of the Baltic states were the last to be reached by the Germans, it was here that the Soviet destruction battalions had their most extreme effects. The Estonian Forest Brothers, numbering about 50,000, inflicted heavy casualties on the remaining Soviets; as many as 4,800 were killed and 14,000 captured. Even though the Germans did not cross the southern Estonian border until July 7–9, many Estonian deserters from Soviet units opened fire on the Red Army as early as June 22. On that day, a group of Forest Brothers attacked Soviet trucks in the district of Harju. The Soviet 22nd Rifle Corps lost the most men, as a large group of Estonian soldiers and officers deserted from it. Furthermore, the border guards of Soviet Estonia mostly had fought for an independent Estonia, and they also escaped to the forests, becoming some of the best Estonian fighters. Estonian writer Juhan Jaik wrote in 1941: "These days bogs and forests are more populated than farms and fields. The forests and bogs are our territory while the fields and farms are occupied by the enemy [i. e., the Soviets]". The Estonian flag was soon replaced with the German one, and the 2,000 Estonian soldiers who took part in the parade in Tartu on July 29, were disbanded. Most Estonians greeted the Germans with relatively open arms and hoped for the restoration of independence. Estonia set up an administration, led by Jüri Uluots as soon as the Soviet regime retreated and before German troops arrived. Estonian partisans that drove the Red Army from Tartu made it possible. That all was for nothing since the Germans had made their plans as set out in Generalplan Ost, they disbanded the provisional government and the territory of Estonia was organized as Generalbezirk Estland, subordinated to the Reichskommissariat Ostland, an administrative subdivision of Nazi Germany. A Sicherheitspolizei was established for internal security under the leadership of Ain Ervin Mere. In April 1941, on the eve on the German invasion, Alfred Rosenberg, Reich minister for the Occupied Eastern territories, a Baltic German, born and raised in Tallinn, Estonia, laid out his plans for the East. According to Rosenberg a future policy was created:

Germanization (Eindeutschung) of the "racially suitable" elements. Colonization by Germanic people. Exile, deportations of undesirable elements. Rosenberg felt that the "Estonians were the most Germanic out of the people living in the Baltic area, having already reached 50 percent of Germanization through Danish, Swedish and German influence". Non suitable Estonians were to be moved to a region that Rosenberg called "Peipusland" to make room for German colonists. The removal of 50% of Estonians was in accordance with the Nazi Generalplan Ost. The initial enthusiasm that accompanied the liberation from Soviet occupation quickly waned as a result and the Germans had limited success in recruiting volunteers. The draft was introduced in 1942, resulting in some 3400 men fleeing to Finland to fight in the Finnish Army rather than join the Germans. Finnish Infantry Regiment 200 (Estonian: soomepoisid 'boys of Finland') was formed out of Estonian volunteers in Finland. With the Allied victory over Germany becoming certain in 1944, the only option to save Estonia's independence was to stave off a new Soviet invasion of Estonia until Germany's capitulation.

Саяси қарсылық

1942 жылдың маусым айында кеңес репрессиясынан аман қалған Эстонияның саяси лидерлері Эстониядағы оккупациялық биліктен жасырын түрде кездесіп, Эстонияның жер асты үкіметін құру және республиканың үзіліссіздігін сақтау мүмкіндіктерін талқылады. 1943 жылдың 6 қаңтарында Стокгольмдегі Эстонияның шетелдік делегациясында кезекті кездесу өтті. Эстония Республикасының заңдық үзіліссіздігін сақтау үшін соңғы конституциялық премьер-министр Юри Улуотс премьер-министр қызметін атқаруын жалғастыруы керек деп шешілді. 1944 жылдың маусым айында Эстония Республикасының сайлаушылар ассамблеясы Таллинде оккупациялық биліктен жасырын түрде жиналып, Юри Улуотсты президенттік міндеттерін қоса премьер-министр етіп тағайындады. 21 маусымда Юри Улуотс Отто Тифті вице-премьер етіп тағайындады. (Тиф) Эстонияның жаңадан сайланған президенті Леннарт Мериге өкілеттілік грамотасын тапсырды. 1989 жылдың 23 ақпанында Пыкк Германнан Эстон КСР-інің туы түсірілді және 1989 жылдың 24 ақпанында Эстония тәуелсіздік күнін белгілеу үшін Эстонияның туымен ауыстырылды.

Эстониялықтар неміс әскери бөлімдерінде

1940 жылы Эстонияны КСРО-ға қосып алу толық аяқталды, бірақ Шығыс блогы елдері ғана оны халықаралық жағынан мойындамады. Қосылып алудан кейін эстондықтар Қызыл Армияға шақырылды, егер Эстония КСРО құрамына кірмесе, халықаралық құқық бойынша бұл заңсыз еді. Кеңес әскері Эстониядан шегінгенде және Германия 1941 жылдың жазында оны толық басып алғанда, немістер эстондықтарды әскери қызметке мәжбүрлеп алуды жалғастырды, бірақ көпшілігі КСРО-ға қарсы күресу ниетімен неміс армиясына ерікті түрде қосылды, себебі олардың марксистік экономикалық жүйесін енгізгеннен кейін Эстонияның көптеген топтарымен жауласып кеткен еді. 1942 жылдың наурызына дейін эстондықтар көбінесе Солтүстік армия тобының тылында қызмет етті. 1942 жылдың 28 тамызында неміс билігі Вафен СС құрамында «Эстон легионы» деп аталатын құраманы құруды жариялады. Оберфюрер Франц Аугсбергер легионның қолбасшысы болып тағайындалды. 1942 жылдың соңына дейін шамамен 1280 ер адам оқу лагеріне ерікті түрде келді. «Нарва» батальоны 1943 жылдың сәуір айында Украинадағы «Викинг» дивизиясына жіберілген, Хайдельгердегі дайындығын аяқтаған Легионның алғашқы 800 адамынан құрылды. Олар саяси себептермен Финляндияға қайтарылған фин еріктілер батальонын алмастырды. 1943 жылдың наурыз айында Эстонияда 12 000 ер адам СС-ге шақырылды. 1943 жылдың 5 мамырында 3-ші Вафен СС бригадасы (эстон), тағы бір толыққанды эстондық бөлімше құрылып, Невель маңындағы майданға жіберілді. 1944 жылдың қаңтарына қарай Қызыл Армия майданды бұрынғы Эстония шекарасына дейін дерлік кері тартты. 7 ақпанда Эстония Республикасының соңғы конституциялық премьер-министрі, Эстонияның жер асты үкіметінің басшысы Юри Улуотс радио арқылы сөйлеген сөзінде, Финляндияға ерікті түрде қосылған бірнеше мың эстондықтар Фин шығанағы арқылы жаңадан құрылған Аумақтық қорғаныс күштеріне қосылу үшін қайтарылды. Неміс әскери бөлімдеріне жазылған эстондықтардың ең көп саны 70 000 адамды құрады. 1942 жылы құрылған ерікті Эстон легионының бастапқы құрамы 1944 жылы Вафен СС-тің толыққанды әскери бөлімшесі, яғни Вафен СС-тің 20-шы гренадер дивизиясы (1-ші эстон) болып кеңейтілді. Көбінесе неміс офицерлерінің басшылығымен, негізінен эстондықтардан тұратын бөлімдер 1944 жылы Нарва желісінде қатысты. Көптеген эстондықтар өз елінің кеңестік қайта басып алуына қарсы тұру арқылы одақтастардың қолдауын күтіп, соғыстар аралық тәуелсіздіктерін қайта жаңартуды үміттенеді. Бірақ одақтастардан әскери қолдау келмеді. 2-ші шок армиясының алғы шептік бөлімдері 1944 жылдың 1 ақпанында басталған Кингсепп-Гдов шабуылының бір бөлігі ретінде Эстония шекарасына жетті. Фельдмаршал Вальтер Модель Солтүстік Германия армия тобының басшысы болып тағайындалды. Ленинград майданының қолбасшысы, совет генералы Леонид А. Говоров басқарған Кеңес Одағының Нарва шабуылы (15-28 ақпан 1944) басталды. 24 ақпанда, Эстонияның тәуелсіздік күні, совет көпірлерін бұзу үшін Эстония дивизиясының қарсы шабуылы басталды. Рудольф Брюс басқарған эстон батальоны совет көпір басын жойды. Айн Эрвин Мере басқарған эстондықтардың тағы бір батальоны Вааса Сииверци Вепсакуладағы басқа көпір басына қарсы жеңіске жетті. 6 наурызда бұл жұмыс аяқталды. Ленинград майданы Нарвада 7 дивизия мен бір бригадаға қарсы 9 корпусты шоғырландырды. 1 наурызда Аувере бағытында Кеңес Одағының Нарва шабуылы (1-4 наурыз 1944) басталды. Альфонс Ребайн басқарған 658-ші Шығыс батальоны мен Георг Суден басқарған 659-шы Шығыс батальоны операцияны жеңуге қатысты. 17 наурызда жиырма совет дивизиясы Аувердегі үш дивизияға қайтадан сәтсіз шабуыл жасады. 7 сәуірде Қызыл Армияның басшылығы қорғанысқа шығуға бұйрық берді. Наурыз айында Кеңес әскері Эстония қалаларын бомбалауға кірісті, соның ішінде 9 наурызда Таллин қаласын бомбалады. 24 шілдеде Кеңес әскері Аувере бағытында жаңа Нарва шабуылын (1944 жылдың шілдесі) бастады. 45-ші полктің 1-ші батальоны (Штубаф Пол Майтла) Харальд Рипалудың басшылығымен және Хатуф Хандо Руустың басшылығымен фюзилерлер (бұрынғы «Нарва») шабуылды теріске шығарды. Соңында Нарва эвакуацияланды және Синимед тауларындағы Танненберг желісінде жаңа майдан құрылды. 1944 жылдың 1 тамызында Финляндия үкіметі мен президент Ристо Рити отставкаға кетуге тиіс болды. Келесі күні Финляндиядағы Эстония елшісі (1939-1940 (1944)) Александр Варма Эстония Республикасының Ұлттық комитеті Эстониялық ерікті полкінің толық жабдықталған күйінде Эстонияға қайтарылуы туралы телеграмма жібергенін хабарлады. Келесі күні Финляндия үкіметі Эстониялықтардан хат алды. Бұл хат «Эстонияның барлық ұлттық ұйымдары» атынан Александр Варма, Карл Талпак және басқалармен қол қойылды, бұл сұранысты қолдады. Содан кейін полк таратылатыны және еріктілерге үйлеріне оралуға рұқсат берілетіні жарияланды. Немістермен келісімге келді, және еріктілер оралып СС-де шайқасқа қатысса, оларға кешірім берілетіні уәде етілді. Олар келген бойда полк советтің 3-ші Балтық майданына қарсы шабуылға жіберілді, ол Тарту майданында өтімділікке қол жеткізіп, астана Таллин қаласына қауіп төндірген еді. Танненберг желісін бұзуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, күрес көбінесе Пыыпси көлінің оңтүстігіне көшті, онда 11 тамызда Петсери және 13 тамызда Выру алынды. Тарту маңында 3-ші Балтық майданы Альфонс Ребайн мен Пол Венттің басшылығымен Нарвадан жіберілген әскери топтар мен Леон Дегрель басқарған 5-ші Вафен ерікті Штурм бригадасы «Валлония» қатысқан «Вагнер» тобымен тоқтатылды. 19 тамызда 1944 жылы Юри Улуотс радио хабарламасында Қызыл Армияны тоқтатуға және бейбіт келісімге қол жеткізуге шақырды. Неміс тарапынан алынған өз деректерінде 30 000 қаза болғаны көрсетілген, бірақ кейбір деректер бұл көрсеткіштің азайтылғанын айтады, кемінде 45 000 адам қаза тапқанын жақтайды.

The annexation of Estonia by the USSR in 1940 was complete, but never recognized internationally except by Eastern Bloc countries. After the annexation, Estonians were subject to conscription into the Red Army, which by international law is illegal if Estonia is not considered to have been a part of the USSR. When the Soviets retreated from Estonia and Germany fully occupied it, in the summer of 1941, the Germans continued the practice of dragooning Estonian men, although the majority joined the German Army voluntarily, often out of the desire to fight the USSR, which had made strong enemies with many groups of society in Estonia after introducing their Marxist economic system. Up to March 1942 drafted Estonians mostly served in the rear of the Army Group North security. On August 28, 1942 the German powers announced the legal compilation of the so called "Estonian Legion" within the Waffen SS. Oberführer Franz Augsberger was nominated the commander of the legion. Up to the end of 1942 about 1,280 men volunteered into the training camp. Bataillon Narwa was formed from the first 800 men of the Legion to have finished their training at Heidelager, being sent in April 1943 to join the Division Wiking in Ukraine. They replaced the Finnish Volunteer Battalion, recalled to Finland for political reasons. In March 1943, a partial mobilization was carried out in Estonia during which 12,000 men were conscripted into the SS. On May 5, 1943 the 3rd Waffen SS Brigade (Estonian), another fully Estonian unit, was formed and sent to the front near Nevel. By January 1944, the front was pushed back by the Red Army almost all the way to the former Estonian border. Jüri Uluots, the last constitutional Prime Minister of the Republic of Estonia, the leader of Estonian underground government delivered a radio address on February 7 Several thousand Estonians who had volunteered to join the Finnish army were transferred back across the Gulf of Finland to join the newly formed Territorial Defense Force, assigned to defend Estonia against the Soviet advance. The maximum number of Estonians enrolled in German military units was 70,000. The initial formation of the volunteer Estonian Legion created in 1942 was eventually expanded to become a full sized conscript division of the Waffen SS in 1944, the 20th Waffen Grenadier Division of the SS (1st Estonian). Units consisting largely of Estonians – often under German officers – saw action on the Narva line throughout 1944. Many Estonians hoped that they would attract support from the Allies, and ultimately a restoration of their interwar independence, by resisting the Soviet reoccupation of their country. In the end, there was no Allied military support

The advance guard units of the 2nd Shock Army reached the border of Estonia as a part of the Kingisepp–Gdov Offensive which began on 1 February 1944. Field Marshal Walter Model was nominated the leader of the German Army Group North. The Soviet Narva Offensive (15–28 February 1944) led by Soviet General Leonid A. Govorov, the commander of the Leningrad Front, commenced. On February 24, Estonian Independence Day, the counterattack of the so called Estonian Division to break the Soviet bridgeheads began. A battalion of Estonians led by Rudolf Bruus destroyed a Soviet bridgehead. Another battalion of Estonians led by Ain Ervin Mere was successful against another bridgehead, at Vaasa Siivertsi Vepsaküla. On March 6, this work was complete. The Leningrad Front concentrated 9 corps at Narva against 7 divisions and one brigade. On March 1, the Soviet Narva Offensive (1–4 March 1944) began in the direction of Auvere. The 658th Eastern Battalion led by Alfons Rebane and the 659th Eastern Battalion commanded by Georg Sooden were involved in defeating the operation. On March 17, twenty Soviet divisions again unsuccessfully attacked the three divisions in Auvere. On April 7, the leadership of the Red Army ordered to go on the defensive. In March the Soviets committed bombing attacks towards the towns of Estonia, including the bombing of Tallinn on March 9. On July 24 the Soviets began the new Narva Offensive (July 1944) in the direction of Auvere. The 1st battalion (Stubaf Paul Maitla) of the 45th Regiment led by Harald Riipalu and the fusiliers (previously "Narva"), under the leadership of Hatuf Hando Ruus, were involved in repelling the attack. Finally, Narva was evacuated and a new front was settled on the Tannenberg Line in the Sinimäed Hills. On 1 August 1944, the Finnish government and President Risto Ryti were to resign. On the next day, Aleksander Warma, the Estonian Ambassador to Finland (1939–1940 (1944)) announced that the National Committee of the Estonian Republic had sent a telegram, which requested the Estonian volunteer regiment to be returned to Estonia fully equipped. On the following day, the Finnish Government received a letter from the Estonians. It had been signed in the name of "all national organizations of Estonia" by Aleksander Warma, Karl Talpak and several others, seconding the request. It was then announced that the regiment would be disbanded and that the volunteers were free to return home. An agreement had been reached with the Germans, and the Estonians were promised amnesty if they chose to return and fight in the SS. As soon as they landed, the regiment was sent to perform a counter attack against the Soviet 3rd Baltic Front, which had managed a breakthrough on the Tartu front, and was threatening the capital Tallinn. After an attempt to break through the Tannenberg Line failed, the main struggle was carried to the south of Lake Peipus, where on August 11, Petseri was taken and Võru on August 13. Near Tartu, the 3rd Baltic Front was stopped by the Kampfgruppe "Wagner" which involved military groups sent from Narva under the command of Alfons Rebane and Paul Vent and the 5th SS Volunteer Sturmbrigade Wallonien led by Léon Degrelle. On August 19, 1944 Jüri Uluots, in a radio broadcast, called for the Red Army to hold back and a peace agreement to be reached. On the German side, their own data shows 30,000 dead, which some have similarly seen as underrated, preferring at the minimum 45,000.

Неміс әкімшілері

1941 жылы Эстония неміс әскерлерімен басылып алынды, және қысқа мерзімді әскери басқарудан кейін, Солтүстік армия тобының (басылып алынған КСРО-да) командирлері неміс азаматтық басқаруын құрды. 1941 жылдың 5 желтоқсанында Эстония территориясы Рейхскомиссариат Остландқа бағынышты Генералбецирк Эстланд ретінде ұйымдастырылды.

Эстонияның өзін-өзі басқаруы

Эстондық өзін-өзі басқару, сондай-ақ Директорат деп аталатын, Эстонияны нацистік Германия басып алған кезде Эстонияда құрылған марионеттік үкімет болды. Адамзатқа қарсы қылмыстарды тергеу жөніндегі эстондық халықаралық комиссияның мәліметінше, Директорат толыққанды әрекет ету еркіндігіне ие болмаса да, Германияның саяси, нәсілдік және экономикалық саясаты шеңберінде маңызды дербестікпен жұмыс істеді. Мысалы, директорлар өз өкілеттіктерін Эстония Республикасының заңдары мен ережелеріне сәйкес жүзеге асырды, бірақ бұл заңдар неміс әскери басшылығымен күштен жойылған немесе өзгертілмеген жағдайда ғана мүмкін болды.

Холокост

Еврейлердің Эстонияға қоныстану процесі 19 ғасырда, 1865 жылы Ресейдің Александр II оларға аймаққа кіру құқығын бергенде басталды. 1918 жылы Эстония Республикасының құрылуы еврейлер үшін жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Эстония Республикасының құрылуы үшін шамамен 200 еврей соғысты, олардың 70-і еріктілер болды. Мемлекет ретінде пайда болған алғашқы күндерінен бастап Эстония өз аумағында тұратын барлық халықтарға төзімділік танытты. 1925 жылы 12 ақпанда Эстония үкіметі азшылық халықтардың мәдени автономиясына қатысты заң қабылдады. Еврей қауымы мәдени автономияға өтінішін тез дайындады. Еврей азаматтары туралы статистика жинақталды. Олардың саны 3045-ті құрады, бұл мәдени автономия үшін 3000-ның ең төменгі талабын қанағаттандырады. 1926 жылы маусымда еврей мәдени кеңесі сайланды және еврей мәдени автономиясы жарияланды. Еврейлердің мәдени дербестігі бүкіл әлемдік еврей қауымдастығына үлкен қызығушылық туғызды. Еврей ұлттық қоры Эстония үкіметін осы жетістік үшін алғыс білдірді. 1940 жылы Кеңес Одағының басып алуы кезінде Эстонияда шамамен 4000 еврей болды. Еврейлердің мәдени автономиясы бірден жойылды. Еврей мәдениет орталықтары жабылды. Көптеген еврейлерді басқа эстондықтармен бірге Кеңес Одағы Сибирьге жер аударып жіберді. Бұл оқиғаға 350-500 еврей ұшырады. Бұл кезеңде эстондық еврейлердің төрттен үш бөлігі елден қашып кетуге үлгерді. Соғысқа дейін Эстонияда шамамен 4300 еврей болған, олардың 1000-ға жуығы нацистермен тұтқындалды. 1941 жылы алғашқы неміс әскерлері келгеннен кейін еврейлерді ұстап алу және өлтіру басталды, олардың артынан Мартин Сандбергер басқаратын Sonderkommando 1a құрту отряды, Вальтер Стахлекер басқаратын Einsatzgruppe A құрамында келді. Неміс әскері жергілікті әріптестерінің көмегімен Эстония арқылы жылжуда. Неміс күштерінен айырмашылығы, жергілікті әріптестердің белгілі бір бөлігі еврейлерге қарсы әрекеттерді қолдады. Тазалау операцияларында қолданылатын стандартты айыптау "коммунистік қызметпен айналысқандығы" болды. Еврейлерді коммунистермен теңестіру кейбір эстондықтардың арасында жағымды жауап тудырды. Эстониялықтар жиі еврей әріптестері мен достарының коммунистер емес екенін дәлелдеп, оларды босату үшін эстондықтардың адалдығын көрсетуге тырысты. Эстонияда қалған еврейлер (921 – Мартин Сандбергердің мәліметі бойынша, 929 – Евгения Горин Лоувтың мәліметі бойынша және 963 – Уолтер Стахлекердің мәліметі бойынша) өлтірілді. Эстонияда соғыстан аман қалған еврейлердің саны оннан да аз болды. Нацистік режим сондай-ақ басып алынған Эстония аумағында шетелдік еврейлер үшін 22 концлагерь мен еңбек лагерін құрды. Ең ірісі – Вайварадағы концлагерьде бір уақытта 1300 тұтқын болды. Бұл тұтқындардың көпшілігі еврейлер, сондай-ақ орыстар, голландтар және эстондықтардың шағын топтары болды. Калеви Лива лагерінде бірнеше мың шетелдік еврей қаза тапты. "Халықтардың Адалдары" атағымен үш эстондық марапатталды: Уку Масинг және оның әйелі Эха Масинг, сондай-ақ Полина Ленцман.

The process of Jewish settlement in Estonia began in the 19th century, when in 1865 Alexander II of Russia granted them the right to enter the region. The creation of the Republic of Estonia in 1918 marked the beginning of a new era for the Jews. Approximately 200 Jews fought in combat for the creation of the Republic of Estonia and 70 of these men were volunteers. From the very first days of her existence as a state, Estonia showed her tolerance towards all the peoples inhabiting her territories. On 12 February 1925 the Estonian government passed a law pertaining to the cultural autonomy of minority peoples. The Jewish community quickly prepared its application for cultural autonomy. Statistics on Jewish citizens were compiled. They totaled 3,045, fulfilling the minimum requirement of 3000 for cultural autonomy. In June 1926 the Jewish Cultural Council was elected and Jewish cultural autonomy was declared. Jewish cultural autonomy was of great interest to the global Jewish community. The Jewish National Endowment presented the Estonian government with a certificate of gratitude for this achievement. There were, at the time of Soviet occupation in 1940, approximately 4000 Estonian Jews. The Jewish Cultural Autonomy was immediately abolished. Jewish cultural institutions were closed down. Many of Jewish people were deported to Siberia along with other Estonians by the Soviets. It is estimated that 350–500 Jews suffered this fate. About three fourths of Estonian Jewry managed to leave the country during this period. Out the approximately 4,300 Jews in Estonia prior to the war, almost 1000 were entrapped by the Nazis. Round ups and killings of Jews began immediately following the arrival of the first German troops in 1941, who were closely followed by the extermination squad Sonderkommando 1a under Martin Sandberger, part of Einsatzgruppe A led by Walter Stahlecker. Arrests and executions continued as the Germans, with the assistance of local collaborators, advanced through Estonia. Unlike German forces, some support apparently existed among an undefined segment of the local collaborators for anti Jewish actions. The standard form used for the cleansing operations was arrest 'because of communist activity'. The equation between Jews and communists evoked a positive response among some Estonians. Estonians often argued that their Jewish colleagues and friends were not communists and submitted proofs of pro Estonian conduct in hope to get them released. Jews that had remained in Estonia (921 according to Martin Sandberger, 929 according to Evgenia Goorin Loov and 963 according to Walter Stahlecker) were killed. Fewer than a dozen Estonian Jews are known to have survived the war in Estonia. The Nazi regime also established 22 concentration and labor camps on occupied Estonian territory for foreign Jews. The largest, Vaivara concentration camp housed 1,300 prisoners at a time. These prisoners were mainly Jews, with smaller groups of Russians, Dutch, and Estonians. Several thousand foreign Jews were killed at the Kalevi Liiva camp. There are three Estonians who have been honoured with The Righteous Among the Nations: Uku Masing and his wife Eha Masing and Polina Lentsman.

Эстондық әскери бөлімдердің адамгершілікке қарсы қылмыстарға қатысы

Эстонияның адамзатқа қарсы қылмыстарды тергеу жөніндегі халықаралық комиссиясы Эстонияның әскери бөлімдері мен полиция батальондарының рөлін зерттеді, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстағы адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысуын анықтау мақсатында. Эстонияның адамзатқа қарсы қылмыстарды тергеу жөніндегі халықаралық комиссиясының қорытындылары онлайн режимінде қолжетімді. Еуропалық парламенттегі Эстония өкілдері тіпті 48 жылдық оккупацияны факт ретінде мойындау туралы резолюция ұсынды. Алайда, Еуропалық парламенттің түпкі нұсқасындағы резолюцияда 1940 жылдан 1991 жылға дейінгі Эстонияның тәуелсіздігін жоғалтуы ғана мойындалды, ал Эстонияның Кеңес Одағына аннексиясы Батыс демократиясы тарапынан заңсыз деп танылды. Ресей үкіметінің позициясы: Ресей 1940 жылы Кеңес Одағының Балтық елдерін – Латвияны, Литваны және Эстонияны заңсыз аннексиялағанын жоққа шығарды. Кремльдің Еуропалық істер жөніндегі басшысы Сергей Ястржембский: «Оккупация болған жоқ». Ресейдің мемлекеттік қызметкерлері Эстониядағы оқиғаларды Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Кеңес Одағының фашизмнен азат етуі ретінде қарастырады. Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері, эстондық Ильмар Хаависттің пікірі: «Екі режим де бірдей зұлым болды – екеуінің арасында Сталиннің зор ептілігінен басқа ешқандай айырмашылық болған жоқ». Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері, эстондық Арнольд Мери Кеңес жағында соғысқан: «Эстонияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы қажет болды. Әр эстондық үшін бір ғана шешім болды: осы қанды шайқаста кімнің жағында болу керек – нацистердің немесе Гитлерге қарсы коалицияның». Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері, Эстонияда Кеңес жағында соғысқан ресейлік, «Сізді «оккупант» деп атағанда қандай сезімде боласыз?» деген сұраққа жауап берді. Виктор Андреев: «Жартысы біреуге сенеді, жартысы екіншісіне. Міне, өмір осылай». 2004 жылы Эстониядағы Екінші дүниежүзілік соғыс оқиғаларына байланысты дау-дамай Лихула ескерткішіне байланысты туды. 2007 жылдың сәуір айында Эстониядағы Екінші дүниежүзілік соғыстың тарихына қатысты әртүрлі пікірлер Таллин қола сарбазының айналасында шоғырланды.

The Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity has reviewed the role of Estonian military units and police battalions in an effort to identify the role of Estonian military units and police battalions participation during World War II in crimes against humanity. The conclusions of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity are available online. Estonian representatives at the European Parliament even made a motion for a resolution acknowledging the 48 years of occupation as a fact. The final version of the resolution of European parliament, however, only acknowledged Estonia's loss of independence lasting from 1940 to 1991 and that annexation of Estonia by Soviet Union was considered illegal by Western democracies. The position of the Russian Government: Russia has denied that Soviet Union illegally annexed the Baltic republics of Latvia, Lithuania and Estonia in 1940. The Kremlin's European affairs chief Sergey Yastrzhembsky: "There was no occupation." Russian State officials look at the events in Estonia in the end of World War II as the liberation from fascism by the Soviet Union. Views of World War II veteran, an Estonian Ilmar Haaviste fought on the German side: "Both regimes were equally evil – there was no difference between the two except that Stalin was more cunning". Views of World War II veteran, an Estonian Arnold Meri fought on the Soviet side: "Estonia's participation in World War II was inevitable. Every Estonian had only one decision to make: whose side to take in that bloody fight – the Nazis' or the anti Hitler coalition's." Views of World War II veteran, a Russian fought on the Soviet side in Estonia answering a question: How do you feel being called an "occupier"? " Viktor Andreyev: "Half believe one thing half believe another. That's in the run of things." In 2004 controversy regarding the events of World War II in Estonia surrounded the Monument of Lihula. In April 2007 the divergent views on history of World War II in Estonia centered around the Bronze Soldier of Tallinn.