Кіріспе

Жавадағы қысқа өмір сүрген мұсылман мемлекеті Пажанг патшалығы немесе Пажанг сұлтанаты (كسلطانن ڤاجڠ; 1568–1586) – Жавадағы қысқа өмір сүрген мұсылман мемлекеті. Ол Бойолалидің ханы Хадивиджая немесе Джака Тинкир азаматтық соғыстан кейін құрған және Демак сұлтанатының мұрагері болды. Хадивиджая Маджапахит империясының соңғы патшасы Браувиджая V және Демак сұлтаны Тренггананың ұрпағы екенін мәлімдеді. Пажанг Орталық Явада Демак сұлтанатының жалғасы ретінде орналасқан. Бұл кезде сарай кешені тек Пажанг, Лавеян, Суракарта, Макамхажи, Картасура, Сукохаржо шекарасындағы негіздерінің шекаралары түрінде сақталған. Демақтың соңғы талапкері, қатыгез Ария Пенангсангқа қарсы соңғы шайқаста Джака Тинкир өзінің ең үлкен вассалы Ки Агенг Паманаханға және оның ұлы Сутавиджаяға Ария Пенангсангтың әскерін жоюды тапсырды. Екеуі Ария Пенангсангты жеңіп, өлтіріп, осыған байланысты Алас Менток (қазіргі Котагеде) деген орманда феод алды. Онда олар болашақ Матарам патшалығының астанасы үшін базасын құрды. Аңыз бойынша, Хадивиджая патша Сутавиджаяны қатты ұнатып, оны өзінің мұрагері, ханзада Банаваның серігі ретінде қабылдады. Хадивиджаяның билігін осы әлсіз мұрагер жалғастыруға тиіс еді, бірақ Арио Пангири есімді вассалдың көтерілісі ханзаданы балалық шағындағы досы Сутавиджаядан пана іздеуге мәжбүр етті. Көмекке уәде берген Сутавиджая әскерін жинап, Арио Пангириді жеңіп, Пажанг сарайын басып алды. Ханзада Банава содан кейін тәжін Сутавиджаяға тапсырды, осылайша 1586 жылы Сутавиджая Явадағы ең үлкен ислам патшалығын – Матарам сұлтанатын құрғанда Пажанг патшалығы аяқталды.

Шығу тегі

Пажанг жерінің атауы Маджапахит империясы тұсында белгілі болған. 1365 жылы жазылған Нагаракретагамаға сәйкес, сол кезде Хайам Вуркук (сол кездегі Маджапахит патшасы) кіші әпкесі, шын аты Дья Нертаджа, Пажангты биледі, Батара и Пажанг атағын алды, немесе Бхре Пажанг деп қысқартылды. Дья Нертаджа – Викрамавардананың (сол кездегі Маджапахит мұрагері) анасы. Бабад жазуларында Пэнгинг елі Пажангтың алдастыры деп есептеледі. Аңыз бойынша, Пэнгинг – ежелгі мемлекет, оны бір кезде Прамбанан патшасы Прабу Баканың қас жауы Прабу Англиндрия басқарған. Бұл оқиға Прамбанан ғибадатханасының құрылуы туралы аңызбен байланысты. Маджапахитке Браувиджая V (бабад мәтіндерінде жазылған соңғы патша) басшылық еткен кезде Пэнгинг атауы қайта пайда болды. Браувиджая V-нің қызы Ретно Аю Пембаюнды Менак Джинганың ұлы, Бламбаян патшасы Менак Далипутих ұрлап кеткені айтылады. Содан кейін Жака Сенгара есімді батыр пайда болып, ханшайымды құтқарып, ұрлаушыны өлтіреді. Осы қызметі үшін Браувиджая V Жака Сенгараны Пэнгинг регенті (бупати) етіп тағайындап, Ретно Аю Пембаюнға үйлендірді. Оған содан кейін Андаянинграт атағы берілді.

Ерте тарих

Панжанг патшалығы Яваның ішкі аймағында мұсылман патшалығының құлдырауынан кейін пайда болған алғашқы патшалық ретінде қарастырылады. Бабад жазуларына сәйкес, Андаянинграт Маджапахит империясы мен Демак сұлтандығы арасындағы соғыста Сунан Нгудунның қолынан қаза тапты. Кейіннен оның орнын ұлы Раден Кебо Кэнанга, Ки Аген Пэнггиң атағымен басқарды. Осыдан бері Пэнгиң Демак патшалығының бағынышты аймағы болып табылады. Бірнеше жыл өткен соң Ки Аген Пэнггиң Демак сұлтандығына қарсы көтеріліс ұйымдастыруға тырысқаны үшін өлім жазасына кесілді. Оның ұлы, Жака Тинкир атағымен белгілі болған ол ересек болған кезде Демакқа қызмет етті. Жака Тинкирдің әскердегі көрнекті жетістіктері оны Тренггананың күйеу баласы етіп тағайындады және Пажангтың билеушісі (бупати) Хадивиджая титулымен қызмет етті. Пажанг аймағы сол кезде Пэнгинг аймағын (қазіргі Бойолали мен Клатенді), Тинкирді (Салатига аймағы), Бутухты және оның төңірегін қамтыды. 1546 жылы Тренггана қайтыс болғаннан кейін, Суннан Правата таққа отырды. Алайда, Сұлтан Правата 1547 жылы өзінің туысы, Джипанг билеушісі (бупати) Ария Пенангсангтың қолынан қаза тапты. Содан кейін Ария Пенангсанг Хадивиджаяны өлтіруге тырысты, бірақ оған қол жеткізе алмады. Рату Калнияматтың (Жепара билеушісі (бупати) және Тренггананың қызы) қолдауымен Хадивиджая мен оның жақтастары Ария Пенангсангты жеңіп шықты. Содан кейін Хадивиджая Демак тағына отырып, Пажанг патшалығын құрды.