Джанлуиджи Гелметти: өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Италиялық композитор және дирижер (1945–2021)

Джанлуижи Гелметти OMRI, (11 қыркүйек 1945 – 11 тамыз 2021) – итальяндық және Монаколық дирижер және композитор.

Ерте өмір

Джанлуиджи Гелметти 1945 жылдың 11 қыркүйегінде Италияның Рим қаласында дүниеге келген. 16 жасында Сержиу Челибидаше оған оркестр дирижерлеуге мүмкіндік беріп, кейін шәкірттікке қабылдады. Одан кейін Франко Феррара мен Ханс Сваровскийден оқыды. 1967 жылы ол "Фиренце" сыйлығына ие болды.

Мансап

Берлин филармониясымен дебют жасаған Гельметти халықаралық опера театрларында, концерт залдарында және фестивальдерде дирижер ретінде үздіксіз өнер көрсетті. 1989 жылдан 1998 жылға дейін Штутгарт радиосының симфониялық оркестрінің және Швецинген фестивалінің бас дирижері болды; ал 2000 жылдан 2009 жылға дейін Рома опера театрының музыкалық және көркемдік директоры қызметін атқарды. 2004 жылдан 2008 жылға дейін Сидней симфониялық оркестрінің бас дирижері және көркемдік жетекшісі болды. 2012 жылы Монте-Карло филармониясының бас дирижері болып тағайындалды, бұл лауазымды 2016 жылға дейін атқарды. Содан кейін өмір бойына құрметті дирижер атағын алды және Монако князі Альбер ІІ-нің жарлығымен Монако азаматтығымен марапатталды. Рим опера театрында ол сирек танымал немесе қайта жаңғыртылған лирикалық туындыларды қойды: Лоренцо Феррероның 1914 жылы жазылған, бірақ ешқашан орындалмаған «Мари Виктория» және 1980 жылғы «Мэрилин» операларының әлемдік премьерасы; Отторино Респигидің 1933 жылғы «La fiamma» операсы; Франко Альфаноның 1921 жылғы «Sakùntala» операсы; Пьетро Масканьидің 1898 жылғы «Ирис» операсы. Ол ерекше атаққа ие болған Моцарттың «Дон Джованни», «Le nozze di Figaro» (осы қойылымы үшін Opernwelt журналынан «Жылдың үздік дирижері» сыйлығын алды), «Così fan tutte» және «Сиырқұйрық флейтасы» операларын қойды. Басқа туындылардың ішінде Монте-Карлода «Франческа да Римини», «Das Rheingold» және «Фальстафф»; Цюрих, Монте-Карло және Парижде «Вильгельм Телл»; Пармада «La forza del destino» және «Аттила»; Неапольде «Сицилиялық кештер»; Токиода «Турандот»; Тулузда «Севильдік шаштараз» және «I due Foscari»; Триесте «Маскерадағы кеш», Лиежде «Ла Фанчиулла дель Вест» және «Тоска»; Сараевода Россинидің «Stabat Mater» операларын қойды. Соңғы жылдары Карло Вердоне режиссерлік еткен «La Cenerentola» операсының бейнежазбасын және Вердидің «Messa da Requiem» операсын Римде қойды. Өткен ғасырдың соңында Италияның Пезаро қаласында Гельметти Россини опера фестивалінде бірнеше қойылымдарды жүргізді: «Танкреди», «La gazza ladra», «Отелло», «Маометто II». Операдан басқа, ол Германияда (Берлин, Бонн, Гамбург, Штутгарт, Мюнхен, Кельн, Дрезден, Лейпциг); Францияда (Париж, Тулуза, Бордо, Лион); Испанияда (Мадрид, Бильбао); Италияда; сондай-ақ Чехия филармониясы, Вена филармониясы, Ұлыбританиядағы Лондон симфониялық оркестрі, Санкт-Петербург филармониясы, Катар филармониясы, Копенгаген және Осло қалаларында симфониялық концерттер берді. Ол Қытай мен Оманда да өнер көрсетті. Жапонияда оның еңбектері жоғары бағаланады, ол NHK симфониялық оркестрін, Йомиури Ниппон симфониялық оркестрін және Жапон филармониялық оркестрін басқарды. Бетховеннің 9-симфониясы үшін Токио сыншыларынан «Жылдың үздік орындаушысы» сыйлығын алды. EMI, Sony, RICORDI, FONIT, DECCA, TELDEC, NAXOS және AGORÀ компанияларымен жасаған дискографиясы кең және күрделі репертуарды қамтиды: Россини, Пуччини және Моцарт опералары; Равельдің оркестрлік музыкасы; Моцарттың симфониялары, Стравинский, Берг, Веберн, Варезе және Нино Ротаның таңдалған шығармалары. Гельметти өзі де музыка жазды. Ол Римде тұсаукесер өткізіліп, кейін Лондон, Мюнхен, Франкфурт, Будапешт, Сидней және Штутгартта орындалған «In Paradisum Deducant Te Angeli» шығармасын жазды; 1997 жылы Мюнхен филармониясымен тұсаукесер өткізілген үлкен оркестрге арналған «Algos» шығармасын және 1999 жылы Серджиу Челибидаченың құрметіне жазылған «Prasanta Atma» шығармасын жазды. Жақында Болонья коммунальдік театры оған хор, виолончель және оркестр үшін «Cantata della Vita» шығармасын тапсырды. Ол Сиенадағы Accademia Musicale Chigiana және Римдегі Accademia Nazionale di Santa Cecilia музыка академияларында дирижерлік өнерге үйретті.

Following his debut with the Berlin Philharmonic Orchestra, Gelmetti regularly performed as a conductor at international opera houses, concert halls, and festivals. From 1989 to 1998 he was the Principal Conductor of the Stuttgart Radio Symphony Orchestra as well as the Schwetzingen Festival; and from 2000 to 2009, Musical and Artistic Director of Teatro dell'Opera di Roma. From 2004 to 2008 he was the Principal Conductor and Artistic Director of the Sydney Symphony Orchestra. In 2012, he was appointed Principal Conductor of the Orchestre Philharmonique de Monte Carlo, a post that he held until 2016. He was then named Chef Honoraire for life and was awarded the Monaco citizenship by H. S. H. Prince Albert II. While at the Teatro dell'Opera di Roma he led some lesser known or rediscovered lyric works; the world premiere of Marie Victoire (written in 1914 but never performed) and Marilyn (1980) by Lorenzo Ferrero; La fiamma (1933) by Ottorino Respighi; Sakùntala (1921) by Franco Alfano; and Iris (1898) by Pietro Mascagni. He notably conducted Mozart’s Don Giovanni, Le nozze di Figaro (earning him the "Best Conductor of the Year" prize from Opernwelt), Così fan tutte and The Magic Flute. Among other works he conducted: Francesca da Rimini, Das Rheingold and Falstaff in Monte Carlo; William Tell in Zürich, Monte Carlo and Paris; La forza del destino and Attila in Parma; Les vêpres siciliennes in Naples; Turandot in Tokyo; The Barber of Seville and I due Foscari in Toulouse; Un ballo in maschera, La traviata in Trieste; La fanciulla del West and Tosca in Liège; Rossini's Stabat Mater in Sarajevo. Most recently he led a video production of La Cenerentola directed by Carlo Verdone for Rada Film and Verdi's Messa da Requiem in Rome. In Pesaro, Italy, at the end of last century, Gelmetti conducted several productions at the Rossini Opera Festival: Tancredi, La gazza ladra, Otello, Maometto II, He was awarded the Rossini d’Oro for William Tell, a world premiere of the complete opera lasting over five hours. Apart from opera, he regularly conducted symphonic concerts in Germany (Berlin, Bonn, Hamburg, Stuttgart, Munich, Cologne, Dresden, Leipzig); in France (Paris, Toulouse, Bordeaux, Lyon) in Spain (Madrid, Bilbao), in Italy; also the Czech Philharmonic, the Vienna Philharmonic, the London Symphony Orchestra in the UK, the St. Petersburg Philharmonic, the Qatar Philharmonic Orchestra, in Copenhagen, in Oslo. He was also seen performing in China and Oman. He is very much appreciated in Japan, where he conducted the NHK Symphony Orchestra, the Yomiuri Nippon Symphony Orchestra and the Japan Philharmonic Orchestra. He was awarded the Tokyo critics’ prize “Best Performance of the Year” for Symphony No. 9 (Beethoven). His discography with EMI, Sony, RICORDI, FONIT, DECCA, TELDEC, NAXOS and AGORÀ, displays a vast and complex repertory: operas by Rossini, Puccini and Mozart; Ravel orchestral music; symphonies by Mozart, selected works by Stravinsky, Berg, Webern, Varèse and Nino Rota. Gelmetti also composed music. He wrote "In Paradisum Deducant Te Angeli", which premiered in Rome and later performed in London, Munich, Frankfurt, Budapest, Sydney and Stuttgart; "Algos" for a large orchestra, premiered in 1997 by the Münchner Philharmoniker and "Prasanta Atma", commissioned in 1999 to celebrate Sergiu Celibidache. More recently, the Teatro Comunale di Bologna commissioned him the "Cantata della Vita" for choir, cello solo and orchestra. He taught conducting at the Accademia Musicale Chigiana in Siena and at the Accademia Nazionale di Santa Cecilia in Rome.

Жеке өмір

Гелметти Францияның өнер және әдебиет орденінің рыцарі, Монаконың мәдени еңбегі орденінің командирі және Италия Республикасының Еңбегі орденінің Ұлы крестінің рыцарі болды. Ол 2021 жылғы 11 тамызда Монакода 75 жасында қайтыс болды.