Классик итальянской дирижёрской школы: Клаудио Аббадо

Кіріспе

Италиялық дирижер (1933–2014)

Клаудио Аббадо (26 маусым 1933 – 20 қаңтар 2014) – өзінің буынындағы ең көрнекті дирижерлердің бірі болған итальян дирижері. Ол Милан қаласындағы Ла Скала опера театрының музыкалық жетекшісі, Берлин филармониясының бас дирижері, Лондон симфониялық оркестрінің бас дирижері, Чикаго симфониялық оркестрінің арнайы дирижері, Вена мемлекеттік операсының музыкалық жетекшісі, Люцерн фестивальдік оркестрінің негізін қалаушысы және директоры, Малер камералық оркестрінің негізін қалаушысы және директоры, «Оркестр Моцарт» көркемдік директоры және Еуропалық Одақ жастар оркестрінің музыкалық жетекшісі қызметтерін атқарды.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Аббадолар бірнеше буын бойы байлыққа және қоғамдағы құрметке ие болды. Аббадоның қарт атасы отбасының абыройын қанағаттандырмай, отбасының байлығын құмар ойындарға ысырап етті. Оның ұлы, Аббадоның әкесі, Турин университетінде профессор болды. Ол отбасының атын қайта жаңартты және сонымен қатар әуесқой музыкант ретінде өнерін көрсетті. 1933 жылдың 26 маусымында Италияның Милан қаласында дүниеге келген Клаудио Аббадо скрипкашы Микеланджело Аббадоның ұлы және музыкант Марчелло Аббадоның (1926 жылы туған) інісі болды. Оның әкесі, кәсіби скрипкашы және Джузеппе Верди консерваториясының профессоры, оның алғашқы фортепиано сабақтарын берді. Оның анасы, Мария Кармела Саваньоне де шебер пианист болған. Марчелло Аббадо кейін Пезаро қаласындағы Россини консерваториясында концерттік пианист, композитор және оқытушы болып жұмыс істеді. Оның қарындасы да музыкаға қабілетті болған, бірақ тұрмысқа шыққаннан кейін музыкалық мансабын жалғастырмады. Оның тағы бір інісі кейін сәтті сәулетші болды. Аббадоның балалық шағы Милан қаласын нацистер басып алған кезеңмен өтті. Осы уақытта Аббадоның анасы еврей баласын жасырғаны үшін түрмеде жазасын өтеді. Осы оқиға оның фашизмге қарсы саяси көзқарасын қалыптастырды. Клаудио өзінің он бір жасында жергілікті қабырғаға "Viva Bartók" деп жазғаны туралы әйгілі оқиғасы бар, бұл Гестапоның назарын аударды және оларды кінәліні іздеуге жіберді. Оның фашизмге деген қарсылығы ересекте де сақталды. Антонио Гарниеридің Клод Дебюссидің "Ноктюрндерін" дирижерлік еткенін естігеннен кейін Аббадо өзі де дирижер болуға бел буды. 15 жасында Аббадо алғаш рет Леонард Бернштейнмен танысты, ол Аббадоның әкесі жеке орындаушы ретінде қатысқан концертті дирижерлік етті. Бернштейн: "Сенде дирижер болуға қабілет бар" деді.

Білім беру және ерте араласу

Аббадо Милан консерваториясында фортепиано, композиция және дирижерлік өнерді оқыды және 1955 жылы фортепиано мамандығы бойынша диплом алды. Аббадо мен Мехта екеуі де Бруно Вальтер және Герберт фон Караян сияқты дирижерлердің репетицияларын тамашалау үшін Академия хорына қосылды, бұл Италияда опералық дирижерлік жұмыстарға жол ашты. 1959 жылы ол Триесте "Үш апельсинге деген махаббат" операсын алғаш рет дирижерлік етті. 1960 жылы Ла Скалада дирижер ретінде дебют жасады. 1963 жылы Димитрий Митропулос атындағы дирижерлер сыйлығын жеңіп алды.

Дирижерлік мансап

1969 жылы Аббадо Ла Скаланың бас дирижері болды. Кейін 1972 жылы ол компанияның музыкалық директоры қызметін атқарды. 1976 жылы Джорджио Стрехлер мен Карло Мария Бадинимен бірге бірлескен көркемдік директор атағын иеленді. Ол қызмет еткен кезеңде опера маусымын төрт айға дейін ұзартты және жұмысшы табы мен студенттер үшін қолжетімді бағадағы қойылымдарға баса назар аударды. Стандартты опера репертуарынан өзге, ол заманауи операларды, соның ішінде Луиджи Даллапиккола мен Луиджи Нононың шығармаларын, әсіресе Нононың «Al gran sole carico d'amore» операсының әлемдік тұңғыш көрсетілімін ұсынды. 1976 жылы ол Американың екі жүз жылдығына орай Ла Скала труппасын Вашингтон қаласына, АҚШ-қа алғаш рет гастрольдік сапарға алып келді. 1982 жылы ол үй оркестрінің концерттік репертуарын орындау үшін Филармоника делла Скала оркестрін құрды. Аббадо 1986 жылға дейін Ла Скаламен байланыста болды. 1968 жылдың 7 қазанында Аббадо «Дон Карлос» операсымен Метрополитен операсында дебют жасады. 1971 жылдан кейін Вена филармониясымен (ВПО) тығыз жұмыс істей бастады, оның ішінде 1988 және 1991 жылдары оркестрдің Жаңа жылдық концертін дирижерлік етті. Ол Вена филармониясынан Philharmonic Ring және Golden Nicolai медалін алды. 1975 жылдан 1979 жылға дейін Лондон симфониялық оркестрінің (LSO) бас қонақ дирижері, ал 1979 жылы – бас дирижері болды. 1982 жылдан 1985 жылға дейін Чикаго симфониялық оркестрінің (CSO) бас қонақ дирижері қызметін атқарды. 1986 жылы Аббадо Вена қаласының Generalmusikdirector (GMD) атанды және сол кезде 1986 жылдан 1991 жылға дейін Вена мемлекеттік операсының музыкалық директоры болды. Берлиндегі қызметі кезінде Аббадо оркестр репертуарында заманауи музыканың үлесін арттырды, бұл Караджанның кеш романтизм туындыларына бағытталған саясатынан өзгеше болды. 1992 жылы ол «Berlin Encounters» камералық музыка фестивалін бірлесіп құрды. 1998 жылы ол 2002 жылы келісімшарты аяқталғаннан кейін Берлин филармониясынан кететінін хабарлады. Кетуі алдында, 2000 жылы оған асқазан қатерлі ісігі диагнозы қойылды, нәтижесінде оркестрмен бірнеше келісімдері жойылды. Кейінгі медициналық емдеу оның ас қорыту жүйесінің бір бөлігін алып тастауға әкелді.

In 1969, Abbado became the principal conductor at La Scala. Subsequently, he became the company's music director in 1972. He took the title of joint artistic director, along with Giorgio Strehler and Carlo Maria Badini, in 1976. During his tenure, he extended the opera season to four months, and focused on giving inexpensive performances for the working class and students. In addition to the standard opera repertoire, he presented contemporary operas, including works of Luigi Dallapiccola and of Luigi Nono, in particular, the world premiere of Nono's Al gran sole carico d'amore. In 1976, he brought the La Scala company to the US for its American debut in Washington, D. C. for the American Bicentennial. In 1982, he founded the Filarmonica della Scala for the performance of orchestral repertoire by the house orchestra in concert. Abbado remained affiliated with La Scala until 1986. On 7 October 1968, Abbado made his debut with the Metropolitan Opera with Don Carlo. He began to work more extensively with the Vienna Philharmonic (VPO) after 1971, which included two engagements as conductor of the orchestra's New Year's Day concert, in 1988 and 1991. He was a recipient of both the Philharmonic Ring and the Golden Nicolai Medal from the Vienna Philharmonic. He served as Principal Guest Conductor of the London Symphony Orchestra (LSO) from 1975 to 1979 and became its Principal Conductor in 1979, From 1982 to 1985, he was principal guest conductor of the Chicago Symphony Orchestra (CSO). In 1986, Abbado became the Generalmusikdirector (GMD) of the city of Vienna, and in parallel, was music director of the Vienna State Opera from 1986 to 1991. During his Berlin tenure, Abbado oversaw an increased presence of contemporary music in the orchestra's programming, in contrast to Karajan who had focused on late Romantic works. In 1992, he co founded 'Berlin Encounters', a chamber music festival. In 1998, he announced his departure from the Berlin Philharmonic after the expiration of his contract in 2002. Before his departure, he was diagnosed with stomach cancer in 2000, which led to his cancellation of a number of engagements with the orchestra. Subsequent medical treatment led to the removal of a portion of his digestive system,

2004 жылы Аббадо Берлин филармониясының бас дирижері қызметінен кеткеннен кейін алғаш рет Малердің 6-шы симфониясының концерттерін дирижерлік ету үшін оралды, олар коммерциялық мақсатта тікелей эфирде жазылды. Нәтижесінде шыққан CD 2006 жылы Gramophone журналының «Жылдың үздік оркестрлік жазбасы» және «Жылдың альбомы» сыйлықтарын жеңіп алды. Берлин филармониясының оркестр академиясы оның құрметіне Клаудио Аббадо атындағы композициялық сыйлықты (Claudio Abbado Kompositionspreis) құрды, ол 2006, 2010 және 2014 жылдары табысталды.

Басқа оркестрлер мен Берлиннен кейінгі жұмыс

Ол ұзақ жылдар бойы қалыптасқан ансамбльдермен жұмыс істегеннен бөлек, жас музыканттарды негіз етіп бірнеше жаңа оркестрлер құрды. Олардың ішінде 1978 жылы құрылған Еуропалық қауымдастық жастар оркестрі (кейін Еуропалық одақ жастар оркестрі (EUYO)) және 1988 жылы Густав Малер жастар оркестрі (GMJO; Густав Малер жастар оркестрі) бар. Екі жағдайда да, аталған жастар оркестрлерінің музыканттары Еуропа камералық оркестрін (COE) және Малер камералық оркестрін құрды. Аббадо осы екі ансамбльмен де үнемі жұмыс істеді, сонымен қатар COE-нің көркемдік кеңесшісі болды, бірақ Малер камералық оркестрінде ресми лауазым атқармады. Кезекте, Малер камералық оркестрі 2000 жылдардың басында Аббадо мен Люцерн фестивалінің өкілі Майкл Хефлигер құрған Люцерн фестивалі оркестрінің жаңа құрамының ядросын құрады, және онда Аббадо ұзақ жылдар бойы өнерлік байланыста болған түрлі оркестрлердің музыканттары болды. 2004 жылдан өмірінің соңына дейін Аббадо Италияның Болонья қаласындағы Моцарт оркестрінің музыкалық және көркемдік жетекшісі болды. EUYO және GMJO-мен жұмыс істеуден басқа, Аббадо Венесуэланың Simón Bolívar Sinfónica оркестрімен де жұмыс істеді.

Өлім

Абадо 2014 жылғы 20 қаңтарда 80 жасында Болоньяда асқазан қатерлі ісігінен қайтыс болды. Бір апта өткен соң, оған құрмет ретінде Даниэль Баренбойм басқарған "Filarmonica della Scala" оркестрі Бетховеннің 3-ші симфониясының баяу бөлігін (Marcia funebre: Adagio assai до минор тонында) көрермені жоқ театрға орындады. Көрсетілім опера үйі алдындағы алаңда жиналған халыққа жеткізілді және La Scala веб-сайты арқылы тікелей эфирде таратылды. Ол Швейцариядағы Валь-Фекс аймағында жерленген. Оның музыкалық мұрасы Берлин мемлекеттік кітапханасына тапсырылды, онда ол каталогталып, цифрлық форматқа көшірілуде.

Жеке өмір

1956 жылы әнші Джованна Каваццонимен алғашқы некесінен Аббадоның екі баласы болды: 1958 жылы туған Даниеле Аббадо, опера режиссері, және 1959 жылы туған Алессандра. Оның алғашқы некесі ажырасып кетті. Екінші некесінен Габриелла Канталупимен Аббадоның Себастьяно деген ұлы болды. Виктория Мулловамен төрт жылдық қарым-қатынасынан Муллованың алғашқы баласы, джаз басышысы Миша Муллов Аббадо дүниеге келді. Аббадоның ағасы Марчеллоның ұлы, оның жүрегі туған туысы, дирижер Роберто Аббадо.

Репертуар

Романтикалық шығармалардың кең ауқымы ішінде Аббадо Густав Малер музыкасына ерекше жақын болды, оның симфонияларын бірнеше рет жазды. Осыған қарамастан, ол бір оркестрмен циклді аяқтауға ешқашан қол жеткізе алмады: студиялық және концерттік жазбалардың аралас-құрамында ол Чикагода 1-ші, 2-ші және 5-ші – 7-ші симфонияларын, Венада 2-ші – 4-ші, 9-шы симфонияларын және 10-шы симфониясынан ададжио, Берлинде 1-ші және 3-ші – 9-шы симфонияларын, ал Люцернде 1-ші – 7-ші және 9-шы симфонияларын жазды. Люцернде жоспарланған 8-ші симфония (ондағы симфонияларды орындаудың мақсатты нүктесі) денсаулығының нашарлауына байланысты тоқтатылуға мәжбүр болды. Симфония ақыры 2016 жылы Риккардо Чайли жетекшілігімен Аббадоға құрмет ретінде орындалды және жазылды. 2011 жылы Берлинде тікелей жазылған тағы бір 10-шы симфонияның ададжиосы 2020 жылы Берлин филармониясының Малер жинағының бөлігі ретінде жарық көрді. Ол сондай-ақ Арнольд Шенберг, Карлхайнц Стокхаузен, Джакомо Манцони, Луиджи Ноно, Бруно Мадерна, Дьердь Лигети, Джованни Соллима, Роберто Карневале, Франко Донатони және Джордж Бенджамин сияқты композиторлардың заманауи шығармаларын орындауымен де белгілі болды.

Музыкалық стиль

Аббадо репетиция кезінде өте аз сөйлейтін, кейде оркестрлерге "Тыңдаңыз" деген қарапайым өтініш айтатын. Ол өзінің сөзінде: "Нота тілімен толыққанды таныс болу және композитордың өмірімен, туындыларымен, сондай-ақ оның заманымен жақсырақ танысу қажет. Мен нотасыз көбірек сенімдімін. Оркестрмен байланыс жасау оңайырақ." деді. 1968 жылы ол Deutscher Schallplattenpreis сыйлығымен және голландтық Edison сыйлығымен марапатталды. 1973 жылы Вена Моцарт қоғамы оған Моцарт медалін табыс етті.