Маурицио Поллини: Итальяндық пианист және дирижердің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Италиялық пианист және дирижер (1942–2024)

Маурицио Поллини (5 қаңтар 1942 – 23 наурыз 2024) – итальяндық пианист және дирижер. Ол Бетховен, Шопен, Дебюсси және Екінші Вена мектебінің туындыларын орындауымен әйгілі болды. Ол Пьер Булез, Карлхайнц Стокхаузен, Джордж Бенджамин, Роберто Карневале, Джанлука Кассиоли және Бруно Мадерна сияқты заманауи композиторлардың шығармаларын насихаттады. Оған арнап бірнеше шығарма жазылды, соның ішінде Луиджи Нононың «Sofferte onde serene», Джакомо Манцонидің «Masse: omaggio a Edgard Varèse» және Сальваторе Скьярриноның «Бесінші сонатасы». Дирижер ретінде ол 1981 жылы Пезаро қаласындағы Россини опера фестивалінде Россинидің өнерін қайта жаңғыртуға зор үлес қосты, «La donna del lago» операсын жаңа сындық басылым бойынша дирижерлік етті. Ол сонымен қатар клавиштен де дирижерлік еткен. Поллини 1960-1970 жылдары солшыл жақтағы белсенді болды және кейінгі өмірінде де саяси тұрғыдан белсенділік танытты. Ол осы идеалдар мен өнерін біршама дербес сақтап келді.

1942-1960-шы жылдардың басы: тәрбие, оқу және жарыстар

Поллини 1942 жылы Миланда, әуесқой скрипкашы және 1930 жылдары Италияға заманауи архитектураны әкелген рационалист архитектор Джинно Поллини мен оның әйелі Рената Мелоттидің, итальяндық мүсінші Фаусто Мелоттидің қарындасы, пианист және әнші ретінде білім алған әйелдің отбасында дүниеге келді. Жеті жасынан бастап Поллини белгілі жергілікті ұстаз Карло Лонатиден фортепиано сабақтарын алды. Ол Лонатидің өзіне ұнайтын туындыларды орындауға рұқсат бергенін есіне алды. Лонати қайтыс болғаннан кейін, оның шәкірті Карло Видуссо Поллинидің мұғалімі болды. 13 жастан 18 жасқа дейін Поллини Лонатидің шәкірті болды. Видуссо Поллиниді Милан консерваториясында қатаң түрде оқытып, оны конкурстарға дайындады, онда Поллини композиция және дирижерлеуді де зерттеді. Ол 15 жасында Миланда Шопеннің этюдтарының таңдаулы үзінділерін орындап, сахнаға тұңғыш рет шықты. 1957 жылы Женева консерваториясында өткен Халықаралық музыкалық байқауда Марта Аргерихтан кейін екінші орынды иеленді. 1959 жылы Сереньодағы Этторе Поццоли атындағы Халықаралық пианино конкурсында және 1960 жылы Варшавадағы Шопеннің алтыншы Халықаралық пианино конкурсында 18 жасында жеңіске жетті. Ол 89 қатысушының арасында ең жасы болды және бұл конкурстың тарихында славян емес алғашқы жеңімпаз атанды. Ол орындауға ең қиын этюдтердің ішінде "Октава", "Қысқы жел" және "Сарысу" шығармаларын таңдады, олар Поллиниді "ақылдан безген үйге немесе жеңіске" лайық деп бағалады. Қазылар алқасының төрағасы Артур Рубинштейн: "Бұл бала біздің барлығымыздан жақсы пианино ойнай алады" деді. Осы жетістіктерден кейін Поллини бір жыл бойы концерттік өнерден қол үзді. 1960 жылдары концерттік өнерін оқумен шектеп, музыкалық тәжірибесін кеңейтіп, пианино репертуарын молайтты. Бұл оның уақытша өнерден суыққандығы туралы қате ақпараттар таралуына себеп болды. Ол Шопеннің этюдтарын жазып алып, Шопеннің бірінші концертін Пол Клетцкидің жетекшілігімен EMI үшін Филармония оркестрімен жаздырды. Филармония оған концерттік серия ұсынғанда, Питер Андри оның "сенім дағдарысына" тап болғанын айтты. Ол 1960 жылдардың басында алты ай бойы Артуро Бенедетти Микеланджелиден сабақ алды. Микеланджелидің репертуары қатаң жаттығулар арқылы таңдалып, кемелділікке жеткізілді. Поллини "нақты техника мен эмоционалды ұстанымдылықты" меңгерді. Кейбіреулер Микеланджелидің ықпалы Поллинидің стиліне "әдепсіз және салқын" түс беруіне әкелгеніне алаңдады. Джон Роквелл Поллинидің "қатаң және заманауи" стилін "салқындық, қарқындылық және виртуоздық" деп сипаттап, оның тональдық бақылауын және "шеберлігін" атап өтті. 1960 жылдардың ортасынан бастап Поллини Еуропа, АҚШ және Алыс Шығыста концерттер беріп, оркестрлермен бірге өнер көрсетті. Оның американдық дебюті 1968 жылы Нью-Йорктегі Карнеги залында өтті. Ол алғаш рет 1974 жылы Жапонияға гастрольдік сапар жасады. Бұрынғысы сияқты, тек Шопеннің туындыларын орындаушы ретінде танылудан сақтанған Поллини 1970 жылдары "осы [мамандық] белгісінен мүлдем аулақ болды", - деп атап өтті Роквелл, Поллинидің дискографиясын Моцарттан Ноноға дейін қарастырды. Әсіресе 1960-1970 жылдары Поллини солшыл көзқарастас музыкант ретінде белсенділік танытты. Клаудио Аббадо және Луиджи Нономен бірлескен жұмысы олардың ортақ идеалдарымен шартталған. Ол сондай-ақ музыкалық және саяси тұрғыдан Джакомо Манцонимен байланысты болды. Поллини Нономен бірге Чилидегі Революциялық солшыл қозғалысының жетекшісі Лучано Круздың өлімін жоқтаған Como una ola de fuerza y luz (1972) сияқты туындылардың үстінде жұмыс істеді. Ол Миландағы Ла Скалада Аббадомен бірге студенттер мен жұмысшылар үшін концерттер берді, олардың арасында өнерді баршаға арнау рухында жаңа тыңдарман қалыптастыруға тырысты. Ноно 1974-1976 жылдары Поллини үшін sofferte onde serene шығармасын жазды. Бұл - отбасы мен достарынан айырылғандар туралы ой-толғанысқа арналған жеке туынды. 1977 жылы Поллинидің тікелей эфирдегі орындауы магниттік таспаға жазылған өзінің бейнесі арқылы күшейтілді. Осылайша Ноно пианиноның дыбыстық қабығын зерттеді ("Кейде мен шабуылды кесіп тастаймын, сондықтан дыбыс уақытсыз резонанс ретінде көрінеді") және Венецияның дыбыстарын ("бір адам үнемі қоңыраудың дыбысын естиді") бейнеледі. Ноно Поллинидің техникасына ерекше қызығушылық танытты. Ол Поллинидің дыбысының ("оның әсерінің нақты нюанстарын") күшейтуге және көрсетуге тырысты. Олар үш күн бойы радио Миланоның жаздыру студиясында аудио инженері Марино Зукчеримен бірге жұмыс істеді. Бұл шығарма Поллинидің репертуарында сақталды; кейін ол оны Лондонда Саутбанк орталығының "Фрагменттер Венеция" фестивалінде (2007) және Зальцбургте (2019) орындады. Поллини 1970 жылдары Булестің "салмақты" Екінші сонатасын орындады. 1977 жылы ол Булездің жетекшілігімен Нью-Йорк филармониясымен Бартоктың екінші концертін орындады. Гарольд К. Шонберг: "Мен осыдан күшті орындауды естіген емеспін" деп жазды.

Pollini was born in Milan in 1942 to Gino Pollini, an amateur violinist and perhaps the first architect—a rationalist—to bring modern architecture to Italy in the 1930s, and his wife Renata Melotti, a sister of the Italian sculptor Fausto Melotti who had trained as a pianist and singer. From age seven, Pollini studied piano with notable local teacher Carlo Lonati. He remembered that Lonati allowed him to play what he loved. When Lonati died, his student Carlo Vidusso became Pollini's teacher. From age 13 to 18, Pollini was Lonati's student. Vidusso trained Pollini strictly at the Milan Conservatory, preparing him for competition, where Pollini also studied composition and conducting. He made his debut in Milan at the age of 15, performing a selection of Chopin Etudes. In 1957 he took second prize, after Martha Argerich, in the Geneva International Music Competition at the Conservatoire de Musique de Genève. He won both the 1959 International Ettore Pozzoli Piano Competition in Seregno and the 1960 sixth International Chopin Piano Competition in Warsaw at the age of 18. He was the youngest of 89 entrants and the first non Slav to win in the history of the competition. He selected among the most formidable of the possible etudes the "Octave", "Winter Wind", and "Waterfall", which it assessed as qualifying Pollini for "the madhouse or victory". Arthur Rubinstein, leading the jury, declared "that boy can play the piano better than any of us". After these successes, Pollini did not perform for one year. He limited his concertizing in the 1960s to study, broadening his musical experience and expanding his pianistic repertoire. This led to erroneous rumors that he had become a recluse. He taped performances of Chopin's etudes and recorded Chopin's First Concerto with the Philharmonia Orchestra under Paul Kletzki for EMI. He had a "crisis of confidence", Peter Andry described, when the Philharmonia offered him a concert series. He studied with Arturo Benedetti Michelangeli for six months in the early 1960s. Michelangeli's repertoire was select and polished by rigorous practice. Pollini obtained "a precise technique and emotional restraint". Some expressed concern that Michelangeli's influence led to Pollini's style becoming "mannered and cold" John Rockwell summarized Pollini's "hard‐edged and modern" style as one of "coolness, intensity and virtuosity", noting his tonal control and "sheer dexterity". Beginning in the mid 1960s, Pollini gave recitals and appeared with orchestras in Europe, the United States, and the Far East. His American debut was in 1968 at Carnegie Hall in New York. He first toured Japan in 1974. Once wary of becoming pigeonholed as a specialist, especially of Chopin, he had "clearly avoided that [specialist] tag" by the 1970s, Rockwell noted, surveying Pollini's discography in its then range from Mozart to Nono. Especially in the 1960s and 1970s, Pollini was active as a left wing musician. His collaborative work with Claudio Abbado and Luigi Nono was informed by their shared ideals. He was also musically and politically associated with Giacomo Manzoni and it. Pollini worked with Nono in such works as Como una ola de fuerza y luz (1972), which mourned the death of Luciano Cruz, a leader of the Revolutionary Left Movement in Chile. He performed with Abbado at La Scala in Milan in concerts for students and workers, aiming to build a public among them in the spirit that art should be for everybody. Nono wrote sofferte onde serene for Pollini in 1974–1976. It was a meditative soloistic piece on recent losses among their family and friends. Pollini's 1977 live performance was amplified against a magnetic tape recording of himself. Nono thereby explored pianistic envelope ("Sometimes I cut off the attack, so that the sound manifests as a resonance without time") and the sounds of Venice (where "one constantly hears the sound of bells"). Nono cited an attraction to Pollini's technique in particular. He sought to amplify and project details of Pollini's sound ("certain nuances of his touch"). They worked together for three days in the recording studio at Radio Milano with audio engineer Marino Zuccheri. The work remained in Pollini's repertoire; he later played it in London at the Southbank Centre's "Fragments of Venice" festival (2007) and in Salzburg (2019). Pollini took up Boulez's "weighty" Second Sonata in the 1970s. In 1977, he played Bartok's Second Concerto under Boulez with the New York Philharmonic. Harold C. Schonberg wrote that he "had not heard a stronger account".

1980 жыл 2024: Кейінгі мансап және дирижерлық

Поллини Моцарттың фортепиано концерттері сияқты концерттерде де дирижерлік етті. 1985 жылы Бахтың үш жүз жылдығын тойлау үшін ол «Жақсы темперленген клавир» атты бірінші кітабын орындады. Ол 2009 жылы жазба жасады. 1987 жылы Нью-Йоркте Бетховеннің фортепиано концерттерін орындағанда Вена филармониясының Құрмет сақинасын алды, ал дирижерлік еткені – Аббадо. 1993–1994 жылдары ол Берлин мен Мюнхенде өзінің алғашқы толық Бетховен сонаталар циклын орындады. Ол Нью-Йоркте, Ла Скалада, Лондонда, Парижде және Венада осы циклді жалғастырды. Бұл жобаларды ол Эрнст фон Сименс музыкалық сыйлығының жүлдесімен қаржыландырды. 2012 жылдың наурыз айында Поллини денсаулығына байланысты АҚШ-тағы өнер көрсетулерін тоқтатты. 2014 жылы Орталық Еуропаға гастрольдік сапармен шығып, Зальцбург фестивалінде өнер көрсетті және Рейнгау музыка фестивалінде Висбадендегі Курхауста Шопеннің прелюдияларын және Дебюссидің «Прелюдиялар», Бірінші кітабын орындап дебют жасады. 2022 жылы оның 80 жылдық мерейтойына арналған концерті The Times газетінен төрт жұлдызды баға алды.

Жеке өмір

1968 жылы Поллини Миландық отбасынан шыққан пианист Мария Элизабетта Марцотттоға үйленді, оны Марилиса деп білді. Маурицио Поллини 2024 жылғы 23 наурызда 82 жасында дүние салды. Оның ұлы, пианист және дирижер әлі тірі.

Жазбалар

Поллинидің 1971 жылы Deutsche Grammophon (DG) үшін жасаған алғашқы жазбаларына Стравинскийдің «Trois mouvements de Petrouchka» және Прокофьевтің жетінші сонатасы кірді. Олар ХХ ғасырдың фортепиано дискографиясындағы маңызды туындылар саналады. 1972 жылы ол Шопеннің Op. 10 және Op. 25 этюдтарын жазды. 2014 жылы Бетховеннің фортепиано сонаталарының толық циклын жазды. DG 2002 жылы Поллинидің 60 жылдығын 13 дискілік естелік жинақпен, ал 2017 жылы 75 жылдығын 58 дискілік толық жинақпен атап өтті.

Марапаттар мен мойындау

1996 жылы Поллини Эрнст фон Сименстің музыкалық сыйлығын алды. 2001 жылы оның Бетховеннің «Диабелли вариациялары» жазбасы «Диапазон д’Ор» сыйлығын жеңіп алды. 2007 жылы Поллини «Deutsche Grammophon» лейбеліндегі Шопеннің ноктюрндерін жазғаны үшін «үздік аспаптық солистік орындау (оркестрсіз)» номинациясында «Грэмми» сыйлығын алды және 2012 жылы «Gramophone» атақ-даңқ залына енді.