Кіріспе

19 ғасырдың басында Пуэрто-Рикоға неміс иммиграциясы басталды және неміс бизнесмендері көшіп келіп, өз отбасыларымен аралда қоныстанғанда олардың саны арта түсті. Алайда, 19 ғасырдың басында Еуропадағы экономикалық және саяси ахуал, сондай-ақ Испания Корольдік Ынтымақ жарлығын (Real Cédula de Gracias) қайта жариялау, бұл испандық емес еуропалықтарға аралға көшіп келуге мүмкіндік берді, жүздеген неміс отбасыларын Пуэрто-Рикоға жақсы өмір іздеуге итермеледі. Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шартының шарттарына сәйкес Испаниядан АҚШ-қа өткенді, бұл испан-американ соғысын аяқтады, және АҚШ әскери базаларын құрды. Аралға орналасқан неміс-американдық сарбаздар көптеген пуэрторикандықтармен, неміс тегінен шыққандармен кездесіп, олармен әлеуметтік байланыс орнатты. Көптегені аралда қалып, Германиядан келгеннен бері ондаған жылдар бойы қалыптасқан жергілікті отбасыларға үйленді. 1917 жылғы Джонс заңының қабылдануымен Пуэрто-Рико азаматтары АҚШ Қарулы күштеріне шақырылуы мүмкін болды. Осының нәтижесінде пуэрторикандықтар Екінші дүниежүзілік соғыста Германияда соғысты және содан бері сол елдегі АҚШ әскери базаларында қызмет етеді. Көптеген сарбаздар неміс әйелдеріне үйленді, олар өз отбасыларымен аралға көшіп келді. Неміс тегінен шыққан пуэрторикандықтар ғылым, бизнес және әскери салалар сияқты түрлі салаларда өзгелерден ерекшеленді.

Ертедегі неміс иммиграциясы

Профессор Урсула Шмидт Акостаның айтуынша, неміс иммигранттары 19 ғасырдың басында Кюрасао және Австриядан Пуэрто-Рикоға келген. Осы ерте неміс иммигранттарының көптегені Фахардо, Арройо, Понсе, Маягуэс, Кабо-Рохо және Агуадилла жағалау қалаларында қоймалар мен кәсіпорындар ашты. Олардың аралда қоныстануының бір себебі Германияның кофе, қант және темекі сияқты өнімдер үшін көбінесе Ұлыбританияға тәуелді болуы еді. Осы және басқа да тауарларды экспорттау мен импорттауға арналған кәсіпорындарды құру арқылы Германия енді британдықтар қадағалаған жоғары баждарды төлеуге қажеттілік сезінбеді. Барлық иммигранттар да кәсіпкер болған жоқ, олардың кейбіреулері мұғалімдер, фермерлер және білікті жұмысшылар болды.

Экономикалық жағдай

XVIII ғасырдың соңғы жартысы мен XIX ғасырдың басында Еуропада көптеген экономикалық және саяси өзгерістер болды, бұл өзгерістер миллиондаған адамның өміріне әсер етті. Осы өзгерістердің бірі екінші өнеркәсіптік революцияның басталуымен орын алды. Көптеген шаруалар өз үйлерін тастап, жақсы жалақы табу үмітімен үлкен, өнеркәсіптік қалаларға көшіп кетті. Ал ауыл шаруашылығында қалғандар ұзақ құрғақшылықтар мен аурулар, холера эпидемиясы және жалпы экономикалық жағдайдың нашарлауы салдарынан кеңінен егін жойылудан зардап шекті. Аштық пен жұмыссыздық күшейді.

Саяси жағдай

Еуропа 1848 жылғы Еуропа төңкерістері деп аталатын революциялық қозғалыстарға тап болды, олар Сицилияда басталып, 1848 жылғы француз төңкерісімен одан әрі күшейді. 1848 жылғы Германия мемлекеттеріндегі төңкерістер де осыған ұласты, нәтижесінде Франкфурт Парламенті құрылды. Ақырында, көбінесе зорлықсыз болған "төңкерістер" сәтсіз аяқталды. Көңілі толмаған көптеген немістер Америка мен Пуэрто-Рикоға эмиграциялады, олар "Қырқ сегізіншілер" деп аталды. Олардың көп бөлігі Эльзас-Лотарингия, Баден, Гессен, Рейнланд және Вюртемберг аймақтарынан келді.

Испанияның патшалық кешірім жарлығы

Испания королінің Америкадағы иеліктерінің көп бөлігін жоғалтқан еді. Оның қалған екі отарлауы Куба мен Пуэрто-Рико болды, олар көбірек тәуелсіздік талап етіп, тәуелсіздік қозғалыстарына ие болды. Испания королі 10 тамыз 1815 жылы испандық емес еуропалық қоныс аударушыларды аралдарға тарту мақсатымен "Рахмет жарлығы" (Real Cédula de Gracias) жариялады. Испания үкіметі тәуелсіздік қозғалыстарының қолдауы азайады деп сеніп, испан короліне адалдық серт берген және Рим-католик шіркеуіне бағынышты болған неміс, корсикалық, ирланд және француз қоныс аударушыларына жер берді және "Тұруға рұқсат хаттарын" (Letters of Domicile) ұсынды. Бес жылдық мерзімнен кейін қоныс аударушыларға "Табиғилану хаты" (Letter of Naturalization) берілді, олар испан азаматына айналды.

Діннің ықпалы

XIX ғасырдың басында неміс иммигранттары Америкаға "Рождество ағашын" әкелді. Пуэрто-Рикода Рождество ағаштарын безендіру салты 1866 жылы доктор Агустин Шталь өзінің ауласында Рождество ағашын безендірген кезде Баямон қаласында басталды. Баямон тұрғындары оның ағашына "El Árbol de Navidad del Doctor Stahl" (Др. Сталдың Рождестволық ағашы) деген ат қойды. 1870 жылы Испания соттары "Acta de Culto Condicionado" ("Діни құлшылық туралы акт") заңын қабылдады, ол басқа діндерді қалаушыларға діни бостандық құқығын берді. 1872 жылы Понседе неміс және ағылшын иммигранттары Англикан шіркеуін, Iglesia de la Santísima Trinidad-ты құрды. Бастапқы негізін қалаушылардың бірі Г. В. Вихер болды, ол Антигуаның англикан епископі В. В. Джексонға хат жазып, өз шіркеуіне испан тілінде сөйлейтін діни қызметкерді сұрады. Calle Marina (Марина көшесі) көшесінде орналасқан шіркеу испан колонияларындағы алғашқы Рим-католик емес шіркеу болды және қазіргі уақытта жұмыс істейтін приход, сондай-ақ туристік орын болып табылады. Альберт пен Бетти Остром 1905 жылдан 1931 жылға дейін Пуэрто-Рикодағы лютеран шіркеуінде пуэрто-рикалықтарды пасторлық қызметке дайындауды бастады. 16 ғасырда Орталық Еуропаның неміс және голланд тілдерінде сөйлейтін аймақтарында анабаптистерден бастау алған меннониттер шіркеуі де Пуэрто-Рикода қауым құрды. Пуэрто-Рикодағы алғашқы меннониттік қауым 1946 жылы Пуэрто-Риконың Коамо қаласында Бетани меннониттік шіркеуі деп аталды. Алғашқы жиналыс үйі 1946 жылы салынған және Пауль Лаувер пасторлық қызмет атқарған киелі шатыр үлгісіндегі шіркеу болды. 1949 жылы жаңасымен ауыстырылды, ал 1958 жылы 111 мүшесі болды. 1957 жылы Пуэрто-Рикодағы Кайе қаласында Гуавате меннониттік шіркеуі салынды. Ол 1954 жылы құрылған және 1956 жылы қиратылған Гуавате меннониттік шіркеуінің кішігірім ғимаратын алмастырды. Саммит Хилл қаласында меннониттер мектебі және Сан-Хуан қаласында меннониттер шіркеуі бар. Аибонито қаласында пуэрто-рикалық меннониттер алғашқы аурухана мен конференц-орталықты құрды. 1986 жылы конференцияда Понсе мен Баямондағы шіркеулері бар 16 қауымда 893 мүше болды. Пуэрто-Рикодағы екі коммерциялық мекеме Пуэрто-Рикодағы неміс қауымының жиналатын орындарына айналды: Сан-Хуандағы жарты ғасырдан астам тарихы бар Zipperle's мейрамханасы және 2009 жылы президент Билл Клинтон барып қайтқан Моровис қаласындағы орталық тау жотасында (Cordillera Central) орналасқан Casa Bavaria мейрамханасы. Пуэрто-Риконың неміс тағамдарын Рио-Гранде мен Каролинадағы Heidelberg Haus неміс мейрамханасында және Ринкон қаласындағы Das Alpen Cafe-де табуға болады.

Пуэрто-Риконың және танымал мәдениеттің неміс ықпалы

Аграрлық және әскери салаларда ерекше мансаптарға ие болғаннан басқа, неміс тегінен таралған пуэрторикалықтар Пуэрто-Риконың өмір салтына көптеген басқа да үлес қосты. Олардың еңбектерін білім, сауда, саясат, ғылым және ойын-сауық салаларында кездестіруге болады, бірақ олармен ғана шектелмейді. Федерико Дегетау, Эрвин Кисс, Генри Нейман, Кимберли "Кимми" Рашке, Ларри Сейлхамер Родригес және Пуэрто-Рико Сенатының Президенті Томас Ривера Шац сияқты саясаткерлердің еңбегі Пуэрто-Рико саясатына әсер етті. Пуэрто-Рико Олимпиада комитетінің президенті, марқұм Герман Рикехоффтың туысы Карлос Велес Рикехофф 1930 жылдары Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының Нью-Йорк бөлімшесінің президенті болды. Пуэрто-Рико ғалымы доктор Агустин Шталь этнология, ботаника және зоология салаларында жұмыс істеді. Доктор Сиксто Гонсалес Эдик әлемдегі ең ірі радиотелескоп болып табылатын Аресибо обсерваториясының директоры болып тағайындалды. Рифколь отбасынан шыққан екі бауыр әскери мансаптарымен көзге түсті. Олар – Фредерик Лоис және Рудольф В. Рифколь. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің контр-адмиралы Фредерик Лоис Рифколь АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірген алғашқы пуэрторикалық және Бірінші дүниежүзілік соғыста Әскери-теңіз кресімен марапатталған алғашқы пуэрторикалық атанды. Оның інісі, АҚШ армиясының полковнигі Рудольф В. Рифколь 1919 жылғы тиф эпидемиясын жеңуге Польша халқына көмектесуде маңызды рөл атқарды. 1915 жылы АҚШ Әскери академиясын бітірген алғашқы пуэрторикалық және испаноязықты генерал-майор Луис Р. Эстевес Вёлкерс болды. Эстевес Вёлкерс Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясын құрды. АҚШ армиясының полковнигі Вирджил Р. Миллер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Нисей" (жапондық тегінен таралған екінші буын американдықтар) құрамындағы 442-ші полк жауынгерлік тобының (RCT) командирі болды. Ол 442-ші бөлімді Францияның солтүстік-шығысындағы Вожеж тауларындағы ормандарда жоғалған 36-шы жаяу әскер дивизиясының Техас батальонына құтқару операциясын жүргізді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің контр-адмиралы Джордж Э. Майер Теңіз қауіпсіздігі орталығының алғашқы испаноязықты қолбасшысы болды. Ол өзінің флагманы USS Vella Gulf (CG 72) кемесінен 2003 жылғы Балтық операциялары (BALTOPS) деп аталатын халықаралық теңіз жаттығуын басқарды. Бұл жаттығуда Ресей, Польша, Дания және АҚШ-тың құрлық әскерлері алғаш рет бірлесіп қатысты.

Пуэрто-Рикодағы Германия консулдығы

Германия Федеративтік Республикасы Пуэрто-Рикодағы ресми өкілдігін Құрметті консул тағайындау арқылы сақтайды, ол Майамидегі Германия Бас консулының қарауында болады. Қазіргі Құрметті консул, 2010 жылы Пуэрто-Рико Мемлекеттік хатшысы Кеннет МакКлинток пен Бас консул қатысқан салтанатты шарада тағайындалған Эрик Стуббе.

Пуэрто-Рикодағы алғашқы неміс отбасыларының тегі

Пуэрто-Рикода неміс элементі өте бай және Гергер, Рикехофф сияқты неміс тегі аралда жиі кездеседі. Пуэрто-Рикоға қоныстанған алғашқы неміс отбасыларының тегі:
Альбрехт, Ауэрбах, Бальтманн, Беккер, Бен, Бейдермайер, Бей, Бозе, Брюкманн, Бругманн, Бультманн, Кристенсен, Дегенер, Дюрер, фон Айкен, Эстронц, Эльверс, Фейрбах, Фридрих, Фритце, Фромм, Гансландт, Хаазе, Хансен (Янсеға бейімделген), Хартманн, Хау, Гергер, Хоффманн, Холь, Хольбайн, Кауфманн, Клейбринг, Кифенховер, Коппель, Коппиш, Корбер, Краммер, Краус, Кюхлер, фон Купфершайн (Кофресиге бейімделген), Кустер, Ламейер, Ландау, Ланге, Лассен, Лундт, Майер, Миллер, Миранде, Мюлленхофф, Мюллер, Нойманн, Нимайер, Ницше, Оберг, Оппенгейм, Оппенхаймер, Оверманн/Оберманн, Питерсон, Поттарст, Рашке, Раушенплар, Рейхард, Рейнхарт, Рикехофф, Риефколь, Роэрс, Роде, Роллер, Сандерс, Шиффер, Шимк, Шинк, Шмидт, Шнабель, Шомбург, Шрёдер, Шульце, Шумахер, Шпикер, Шталь, Стеффенс, Штеге, Штайнахер, Штраусманн, Штроэлинг, Штуббе, Тишер, Фойгт, Велькерс, Вольмар, Фолькерманн, Ведштейн, Вейдеманн, Вихерс, Вильгельм, Вилленк, Виршинг, Вольф, Зайтер, Цвингер.