Кіріспе

Руандадағы халықаралық әуежай

Кигали халықаралық әуежайы, бұрын Каномбе халықаралық әуежайы деп аталған, Руанданың астанасы Кигалиге қызмет ететін басты халықаралық әуежай. Қазіргі уақытта Шығыс провинциясындағы Бугесера ауданында жаңа, ірі әуежай құрылысы жүргізілуде. Бұл әуежай елдің барлық бағыттары үшін ең ірі және маңызды әуе қақпасы болады, сонымен қатар Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы Гома және Букаву қалалары үшін транзиттік әуежай қызметін атқарады. Кигали әуежайында 4 әуе компаниясы орналасқан: Руанданың ұлттық әуе компаниясы RwandAir; руандалық Akagera Aviation вертолет компаниясы; чартерлік рейстер ұсынатын американдық Tempus Jet әуе компаниясы; және Сауд Арабиясының VIP әуе компаниясы Nexus Aero.

Орналасқан жері

Әуежай Каномбе секторының шетінде, Кигали қаласының шығыс жағында, Кигали қаласының орталық бизнес ауданынан шамамен автомобиль жолымен шығысқа қарай орналасқан.

Тарих

Руанда азамат соғысы кезінде Кигали әуежайы маңызды стратегиялық нүкте болды. Руанда теңізге шығу жолы жоқ ел болғандықтан, бұл елге оңай кіру және шығудың жалғыз жолы еді. Әуежайда екі ұшу-қону жолағы болды, бірақ Аруша келісімдерінен кейін Руандалық Патриоттық Фронттың (РПФ) өтініші бойынша біреуі жабылды. Кейін, 1994 жылдың сәуір айында президент Хабиаримананың ұшағы атып түсірілді. Ұшақты РПФ немесе Руанда Қорғаныс Күштері (FAR) атып түсіргені туралы пікірлер қарама-қайшы. Осы оқиға азамат соғысының жаңаруына және тутсилерге қарсы геноцидтің басталуына әкеп соқты.

Жолаушылар тасымалы

2008 жылы әуежай 145 189 жолаушыға қызмет көрсетті, ал 2010 жылы шамамен 290 000 жолаушы қызмет көрсетті. 2011 жылдың мамырында Руанданың Азаматтық авиация басқармасы (CAA) Кигали әуежайының жоғары сұранысты қанағаттандыру үшін жаңартылатынын хабарлады. Жұмыс 2012 жылдың қазан айында басталды және 2014 жылдың мамырында аяқталуы тиіс. 2012 жылы Руанданың Азаматтық авиация басқармасының деректері бойынша, Кигали халықаралық әуежайы арқылы жолаушылар ағыны 30 пайызға өсіп, өткен жылы 488 903 адамды құрады, бұл 2011 жылғы 377 327-ден жоғары. Әуежай аптасына 300-ден астам рейсті қабылдады. Әуежай жылына 400 000 жолаушыны қабылдауға есептелген. 2013 жылы халықаралық және ішкі рейстер бойынша жолаушылар саны 600 000-ға жуық болды. Бұрын әуе компаниясының бас кеңсесі Кигалидегі Centenary House ғимаратында орналасқан еді. Әуе компаниясы 2010 жылдың 14 мамырында Centenary House ғимаратынан әуежайға көшуді бастады, және көшу 2010 жылдың 17 мамырына жоспарланған болатын.

Жаңа Кигали (Бюгесера) халықаралық әуежайы

Қазіргі әуежайдың орнына Бугесера ауданындағы Ньябаронго өзенінің оңтүстік жағында, Кигалиден оңтүстікке қарай жаңа әуежай салу жоспарлануда. Жаңа әуежай қажет, өйткені қазіргі әуежайда қосымша ұшу-қону жолақтары және басқа да жабдықтар сияқты жаңартулар жасауға мүмкіндік жоқ. Жаңа әуежайда бастапқыда бір ұшу-қону жолағы болады, ал кейін екіншісі салынуы мүмкін. Бұл әуежайдың құрылыс жұмыстары 2017 жылы басталды және 2022 жылы аяқталуы күтілуде. 2016 жылдың қыркүйек айында Руанда үкіметі мен португалиялық Mota Engil Engenharia e Construção África, S. A. компаниясы арасында келісім-шартқа қол қойылды. Компания әуежайды екі кезеңде салады, ал бірінші кезеңнің жұмыстары 2017 жылдың маусым айында басталуы жоспарланған. Бірінші кезең 2018 жылдың желтоқсанына дейін аяқталғаннан кейін, Mota Engil Engenharia e Construção África, S. A. әуежайды 25 жыл бойы басқарады. Әуежайдың жылдық сыйымдылығы 1,7 миллион жолаушыға жетеді. Одан кейін салынатын екінші кезең әуежайдың сыйымдылығын жылына 4,5 миллион жолаушыға дейін арттыруы тиіс. Mota Engil Engenharia e Construção África, S. A. бірінші кезеңге 418 миллион АҚШ доллары, ал екінші кезеңге 400 миллион АҚШ доллары инвестициялайды, бұл жалпы инвестицияның сомасы 818 миллион АҚШ долларын құрайды. Өтеу ретінде компания әуежайды пайдаланудан түскен табысты өзінде қалдыруға құқылы. Келісімге сәйкес, Руанда үкіметі құрылыс және пайдалану шығындарына қаржы жұмсамайды. 2019 жылдың наурыз айында үкімет кейбір жұмыстарды уақытша тоқтатып, қайта жобалау жұмыстарын жүргізіп жатқанын растады. Қайта жобалау әуежайдың халықаралық стандарттарға сай болуын қамтамасыз етеді. 2019 жылдың желтоқсанында Катардың мемлекеттік әуе компаниясы Qatar Airways Руанданың даму кеңесімен бірлесіп, Бугесера халықаралық әуежайының 60% үлесін сатып алды. Инфрақұрылым министрі Клауер Гатете: "Бізге үлкен әуежай қажет. Сондықтан біз үлкен инвестор іздеп жатырмыз" деді.

Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар

1994 жылдың 6 сәуірінде Руанда президенті Ювеналь Хабиариманаға тиесілі және оны алып бара жатқан "Фалькон 50" ұшағы әуежайға жақындаған кезде атып түсірілді. Апат салдарынан Хабиаримана мен Бурунди президенті Сиприан Нтарямираны қоса алған барлық 12 адам қаза тапты. Олар Руанда азамат соғысын аяқтау мақсатында өткен кездесуден оралған жолдары еді. Ұшақ қирандылары президенттік сарайдың алдына құлады. Шабуылға тутси көтерілісшілері кінәлі деп айыпталды, нәтижесінде апаттан бір сағат өткен соң Интерхамве жасақтары Руанда геноцидін бастады. Ұшаққа шабуыл жасауға кімнің бұйрық бергені әлі де даулы. 2004 жылдың 1 маусымында Sun Air (9XR SN) компаниясына тиесілі Антонов 32 ұшағы Конго Демократиялық Республикасының Бени қаласынан ұшып шыққаннан кейін сол жақ негізгі шассиде ақаулар пайда болды. Ұшақ Гомаға бағытталған, бірақ төтенше жағдайға байланысты Кигалиге ауыстырылды. Қону кезінде ұшақ апатқа ұшырап, ресейлік ұшқыштар мен конголық жолаушылар ауыр жарақат алды. Апатқа ұшыраған An 32 ұшағы 2003 жылдың шілде айының ортасында Гома қаласында тоқтатылды, себебі ол Конгоның Касаи аймағындағы Руанда қолдаған әскерлік топқа қару-жарақ тасымалдаған. 2009 жылдың 12 қарашасында RwandAir рейсі 205, Bombardier CRJ 100 ұшағы төтенше қонудан кейін бірден VIP терминалына құлады. 10 жолаушы мен 5 экипаж мүшесінің арасында 1 жолаушы қаза тапты.