Австралиялық серб жазушысының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Серб австралиялық жазушы (1932 жылы туған)

Б. Вонгар (1932 жылы Sreten Božić болып туған) – серб австралиялық жазушы. Оның әдеби мансабының көп бөлігінде оның шығармаларының негізгі тақырыбы Австралиядағы аборигендердің жағдайы болды. Оның 1978 жылғы "Бралгуға жол" атты әңгімелер жинағы шетелдік баспасөз тарапынан жоғары бағаланды, ал "Little Brown" баспасы Вонгардың абориген тегінен екеніне сендірді.

Әдеби мансап

Божич 1960 жылы Австралияға келді. Жұмыс іздеуде (құрылысшы немесе кенші болып), Танами шөлін кесіп өту үшін түйе сатып алды. Ол жолдан адасып, өлімге жуықтап қалғанда, бір тайпалық адам құтқарып қалды. Божич он жыл бойы аборигендермен бірге өмір сүрді. Оның тайпалық әйелі Думала және оның туыстары берген «Банумбир Вонгар» деген есім, «таңғы жұлдыз» және «рух әлемінен келген елші» деген мағынаны білдіреді. Бірақ кейін берген сұхбатында ол «Б» әрпінің өзінің серб тегін еске түсіретінін айтты. Думаладан ол абориген поэзиясымен және олардың бұтақтағы дәстүрлі өмір салтымен танысты. Осылайша ол ғасырлар бойы британдық отаршылдық билік тарапынан басып-жабылып, заңдылығы жойылған абориген мәдениетімен танысты. Оның «Бралгуға жол» кітабы – Австралияның солтүстігіндегі Арнем Лэнд аймағындағы Йолнгу тайпасының дәстүрлі әңгімелеріне негізделген әңгімелер жинағы. Кітап 1977 жылы Сартр мен де Бовуар редакциялаған «Les Temps Modernes» журналында француз тіліне («Le Chemin du Bralgu») аударылып жарияланды. Бір жылдан кейін ағылшын тілінде жарық көрген бұл кітап шығармашылық жазудың жаңа жанрын ашты және авторға халықаралық даңқ әкелді. Алайда Австралияда Вонгарды аборигендерді бейнелеуі үшін сынады және оның жұмысын жалған деп тану үшін науқан жүргізілді. Оған Австралияның солтүстігінде қалуға рұқсат берілмеді, сондықтан ол Мельбурнға көшіп кетуге мәжбүр болды. Оның әйелі Думала мен балалары оның артынан келуге тырысты, бірақ олар уланған құдықтан су ішіп қайтыс болды, деп кейіннен «Dingoes Den» автобиографиясында (12-тараудың соңында) жазды. Австралияның солтүстігінде болған кезде Вонгар «Тотем және руда» фотосуреттер жинағын жасады, ол «Бумеранг және атом» деген атпен де белгілі. Бұл жинақта бірнеше мың қара-ақ фотосурет бар, олар уран өндірудің және британдықтардың ядролық сынақтарының аборигендерге тигізген әсерін көрсетеді. 1974 жылы Вонгардан «Тотем және руда» фотосуреттерін Канберрадағы Парламент кітапханасындағы көрмеге жіберуді сұрады. Көрме ресми ашылғаннан кейін екі күн өткен соң жабылды. Вонгар Мельбурнның оңтүстігіндегі Гиппсленд аймағындағы Дингго Дендегі өзінің шаруашылығына қоныстанды. Ол жерде «Тотем және руда» жинағынан фотосуреттердің көмегімен «Ядролық трилогиясын» – «Валг», «Каран» және «Габо Джара» романдарын жазды. Трилогия алғаш рет Германияда Annemarie және Heinrich Böll аудармасында жарық көрді. Ағылшын тіліндегі басылым 1988 жылы жарық көрді. Ол Монаш университетінің аборигендік зерттеу орталығында іске қосылды, онда Вонгар сол кезде резидент-жазушы ретінде қызмет етті. Ол жұмыс істеп жатқанда полиция Вонгардың Дингго Дендегі үйіне шабуыл жасап, оның кейбір шығармаларын, соның ішінде жаңа романы «Раки» қолжазбасының жалғыз данасын алып кетті. 1990 жылы австралиялық автор Томас Шапкотт Аделаида өнер фестивалінің ашылуында бұл жағдай туралы айтты. Ол мемлекеттік билік органдарына арыз жазып, тәркіленген «Раки» қолжазбасын Вонгарға қайтаруды сұрады. Фестивальге қатысқан 200-ге жуық жазушы петицияға қол қойды. Вонгардың «Раки» романын қайта жазуына шамамен 5 жыл уақыт кетті. Одан кейін оның жаңа кітабы «Диджериду Чармер» жарық көрді, ол оның ядролық сериясын аяқтап, серияны пенталогияға айналдырды. Австралияға келген кезде ағылшын тілін білмегендіктен, 1970 жылдардың басында жазуды бастағанда, оның жазған ағылшын тілі ешқандай стандартқа сай келмеді. Сьюзан Хоскинг Вонгардың абориген сияқты сөйлемейтінін, бірақ олай болып көрінуге тырысқанын мәлімдеді. Оның айтуынша, абориген жазушылары өз дауыстарын тауып жатқанда, мұндай еуропалық жазушыға қарсы күшті қарсылық болды, өйткені бұл мәдени империализм ретінде қарастырылды. Вонгар жалған, әдеби қалжың деп айыпталды және мәдени меншікке қол сұғушылық жасады деген сынға ұшырады. Бұл сындардың көп бөлігі оның кім екеніне байланысты, өйткені оның кітаптарының алғы сөздерінде Вонгардың кім екені туралы көптеген қайшылықтар бар. Оның «Бралгуға жол» кітабының алғы сөзінде Вонгардың жартылай абориген екені айтылса, «Күнәкарлар» кітабының алғы сөзінде Вонгардың іс жүзінде аралас нәсілді американдық Вьетнам соғысының ардагері екені айтылған. Annemarie Böll-дің «Валг» (Der Schoß) романының неміс тіліндегі аудармасын 1990 жылы Brazier басып шығарған ағылшын тіліндегі нұсқасымен салыстыра отырып, Т. Каитер ағылшын нұсқасы цензураланғанын жазды. Ағылшын тіліндегі басылым колониалистік порнографиядан және псевдо-абориген мифологиясынан айтарлықтай тазартылды. Вонгар өзінің «Dingoes Den» автобиографиясында неміс тіліндегі аударма толық мәтін мен қысқартылмаған нұсқа болып қала беретінін жазды.

Božić arrived in Australia in 1960. In his search for a job (as a construction worker or miner), he bought a camel in order to cross the Tanami Desert. He got lost and was close to death when he was saved by a tribal man. Božić lived with tribal Aboriginal people for ten years. The name B(anumbir) Wongar, which means morning star and messenger from the spirit world, was said to be given to him by his tribal wife Dumala and her relatives. However, he later stated in an interview that "B." is in recognition of his Serbian name. From Dumala he learned about Aboriginal poetry and their traditional way of life in the bush. This way he was introduced to the Aboriginal culture that had been suppressed and delegitimized by British colonial power for centuries. His book The Track to Bralgu is a collection of stories based on traditional Aboriginal stories belonging to the Yolngu people of Arnhem Land, NT, Australia. The book was translated into French as Le Chemin du Bralgu, from the original manuscript and published in Les Temps Modernes (1977), a magazine which was edited by Sartre and de Beauvoir. When the book appeared in the English edition a year later, it heralded a new genre of creative writing and brought international fame to the author. In Australia, however, Wongar was criticised for his portrayal of Aboriginal people, and there was a campaign to discredit his work as fake. He was not allowed to stay any longer in the Northern part of Australia and had to move to Melbourne. His wife Dumala and the children were to follow but they died from drinking water from a poisoned well, as claimed later in Dingoes Den, his autobiography (at the end of Chapter 12). While he was in the Northern part of Australia, Wongar worked on his Totem and Ore photographic collection, also known under the title Boomerang and Atom. The collection contained several thousand black and white photographs portraying the impact of uranium mining and the British nuclear testing on tribal Aborigines. In 1974, Wongar was asked to send some of the Totem and Ore photographs for an exhibition in the Parliament House Library in Canberra. The exhibition was shut down two days after the official opening. Wongar settled on his bush property Dingo Den in Gippsland, south of Melbourne where, helped by photographic images from his Totem and Ore collection, he wrote his "Nuclear Trilogy", comprising the novels, Walg, Karan, and Gabo Djara. The trilogy was first published in Germany, translated from the original manuscript by Annemarie and Heinrich Böll. The English language edition first appeared in 1988. It was launched at the Aboriginal Research Centre, Monash University, where Wongar at the time was serving as writer in residence. While he was at work, police raided Wongar's home at Dingo Den and took some of his work, including the sole copy of the manuscript of his new novel Raki. In 1990, the Australian author Thomas Shapcott spoke about the case at the opening of the Adelaide Arts Festival. He circulated a petition asking the state authorities to see that the confiscated manuscript Raki be returned to Wongar. About 200 writers at the festival signed the petition. It took Wongar about 5 years to write Raki again. This was followed by his new book Didjeridu Charmer, which will complete his nuclear series, thus making the series a quintet. For not knowing any English when he arrived to Australia, when he begin writing in the early 1970s, his written English followed no standards. Susan Hosking claimed that Wongar did not speak as an Aboriginal person but pretended to be one. Aboriginal writers were finding their own voice and, she claims, there was a strong resistance against such a European writer, because it was seen as a cultural imperialism. Wongar has received criticism to the point of being labelled a fake, literary hoax and accused of cultural appropriation. Much of this centres around his identify, as there are many discrepancies regarding the identify of Wongar in the forewords of his books. In his book, The Track to Bralgu, the foreword states that Wongar is part Aboriginal, while in his book The Sinners, the foreword states that Wongar is in fact a mixed race American Vietnam veteran. Comparing the German translation of the Walg by Annemarie Böll (Der Schoß) to its English version published by Brazier in 1990, T. Caiter wrote that the English edition was censored. The English edition was substantially and carefully purged of colonialist pornography and pseudo Aboriginal mythology. In his autobiography, Dingoes Den, Wongar wrote that the German translation remains the only complete text and unabridged version.