Эдо дәуіріндегі суретші Ике но Тайга

Кіріспе

Ике но Тайга (池大雅) – Эдо дәуірінде Киотода туған жапон суретшісі және каллиграфы. Йоса Бусонмен бірге ол бундзинга (немесе нанга) жанрын қалыптастырды. Оның көптеген туындылары классикалық қытай мәдениеті мен сурет салу өнеріне деген құштарлығын көрсетеді, алайда ол дәстүрлі суреттеріне революциялық және заманауи техникаларды да енгізді. Бундзинь (文人, ғалым, мәдениетті адам) ретінде Ике өмір бойы Киотодағы және елдің басқа аймақтарындағы белгілі әлеуметтік және көркемдік орталармен байланыста болды.

Өмір

Айке но Тайга кедей және әлеуметтік жағынан қарапайым отбасында дүниеге келді; оның әкесі Киотоның шетіндегі шаруа болған. Тайга туғанға дейін бірнеше жыл бұрын отбасы аштықтан қашу үшін Киотоға көшіп келді. Әкесі күміс қорытуда жұмыс тауып, отбасына аздап байлық әкелді, бірақ Тайга үш жасқа толғанда қайтыс болды. Тайганың жесір анасы оған классикалық жапон және қытай ғылымдарын үйрету үшін жақсы ұстаздарды алуға тырысты. Алты жасында ол Манпуку джи дзен храмында каллиграфия және діни білім алды. Өмірінің соңына дейін осы храммен байланысын сақтап, оны нығайтты. Он төрт жасында Тайга кәсіби суретші және шебер каллиграф болды. Ол Киотода шағын қылқалам-сурет дүкенін ашты, сондай-ақ суретшілер мен коллекционерлердің мөрлерін ойып жасады. Осы кезде ол Янагисава Киенмен танысты, ол сол кездегі маңызды әлеуметтік және өнер тұлғасы болатын, Тайганы бундзин әлемімен таныстырды. Қытай суретшісі И Фудзиу (И Фукю немесе И Хай, 1698–1740?), негізгі қызметі Нагасакиде жылқы сату болған, қытай әдебиетшілеріне сурет салуды үйретті, бұл Ике но Тайга үшін негізгі үлгіге айналды, бұл туралы 1803 жылы жарық көрген «I Fukyū Ike no Taiga sansui gafu» (И Фудзиу мен Ике но Тайганың пейзаждар салу нұсқаулығы) кітабында жазылған. Тайга 1738 жылдан бастап Киеннің жетекшілігімен сурет салу мен каллиграфияны оқыды. Ол саусақтары мен тырнақтарымен сурет салудың ескі, бірақ ерекше практикасын ұнатып, Кан Тенджу және Ко Фуйо есімді екі бундзин шәкіртімен жақын дос болды. Жиырма жасында (1743) Тайга өзін әдебиетшілердің қатарынан санайтын болды және «Ике» (池野) тегінен қысқартылған «Ике» есімін алды, бұл қытайлықтардың бір таңбалы есімдерді пайдалануына еліктеу болды. Тайга 1740-шы жылдардың басында Киотоға және өз дүкеніне оралды. Бундзин өмір салты коммерциядан аулақ болуды талап етсе де, Тайганың басқа табыс көзі болмағандықтан, ол өзінің туындыларын және әртүрлі өнер қызметтерін сатуын жалғастырды, бұл оның замандасы және досы Йоса Бусонға ұқсас болды. 1746 жылы ол Гёкуран псевдонімімен суретші және шайхана иесіне үйленді. Екеуі де тез арада Киотоның әлеуметтік және өнер ортасында танымал болды. Үйленгеніне екі жыл өткен соң Тайга бундзин өмір салтының тағы бір маңызды бөлігі – бірнеше сапарға шықты. Ол табиғатпен рухани байланыс орнатуға, өнері үшін шабыдан алуға және, ең бастысы, мәдениетті және тәжірибелі адам болуға ұмтылды. Канадзава, Никко және Фудзи тауы арқылы саяхаттағаннан кейін Тайга Эдода біраз уақыт тұрды. Ол онда суреттер мен каллиграфиялық шығармалар жасады, сондай-ақ Рангаку (голландтық білім) ғалымдарынан, оның ішінде Норо Генжодан голланд өнері туралы білім алды. Тайга өмірінің көп бөлігінде саяхаттап, тауларға шығып, көбінесе бундзин әріптестерімен бірге болды. Бір кезде ол Сангаку Доджа (三岳道者, «Үш шыңның ізбасары») псевдонімін қабылдады. Ол сапарлары барысында әріптестерімен бірлесіп өнер туындыларын жасады; «Jūben jūgi jō» (Он ыңғай мен он ләззат альбомы) 1771 жылы осы ынтымақтастықтың нәтижесінде жарық көрді. Тайга мен Йоса Бусон суреттеген және қытай жазушысы Ли Юдің (1611–1680) мәтінін қамтитын «Jūben jūgi jō» қарапайым ләззат пен табиғатпен рухани байланыс жасау өмірін мақтайды. Бүгінде бұл кітап бундзин философиясын түсінуде маңызды көзқарас саналады. Тайгаға кейінірек, Киотоға оралғаннан кейін әсер еткен тағы бір суретші – Хакуин Экаку, ол 1752 жылы Тайганың үйінде қысқа уақыт тұрды. Олар қысқа ғана кездескенмен, Тайга Хакуиннің жеке стилінің элементтерін қолдана бастады және көп ұзамай оның шәкірттерін іздестіріп, олармен жұмыс істеді және бір-бірінің туындыларын жазып алды. Тайганың кейбір туындылары Жапон үкіметімен Ұлттық қазына ретінде танылды.

Ike no Taiga was born into a poor and socially humble family; his father was a farmer on the outskirts of Kyoto. The family moved into Kyoto proper some years before Taiga's birth, possibly to escape famine. His father found work at the silver mint, which granted his family some small degree of wealth, but he died when Taiga was three years of age. Taiga's widowed mother somehow managed to afford to provide him with good teachers, in all the classical Japanese and Chinese disciplines. At age six, he began receiving instruction in calligraphy and religious matters at the Manpuku ji Zen temple. He would continue to foster strong connections with this temple for the remainder of his life. By age fourteen, Taiga was a professional artist and distinguished calligrapher. He ran a small fan painting shop in Kyoto, and engraved artists' and collectors' seals as well. It was an encounter with Yanagisawa Kien, a major social and artistic figure of the time, that initiated Taiga's introduction to the world of the bunjin. Chinese painter Yi Fujiu (J: I Fukyū or Yi Hai, 1698 1740? ), whose main activity was selling horses in Nagasaki, taught Chinese literati painting that soon became the main model for Ike no Taiga, as reported in the I Fukyū Ike no Taiga sansui gafu (A Painting Manual of Landscapes by Yi Fujiu and Ike no Taiga) published in 1803. Taiga studied painting and calligraphy under Kien beginning in 1738. He became quite fond of the eccentric, but ancient, practice of painting with fingertips and fingernails, and became close friends with two other bunjin students, Kan Tenju and Kō Fuyō. By the age of twenty (1743), Taiga fully considered himself a member of the literati, and took the name "Ike," shortened from his family name "Ikeno" (池野), in emulation of the Chinese tendency for single character names. Taiga returned to Kyoto and to his fan shop in the early 1740s. Though the bunjin lifestyle dictated an avoidance of commercialism, Taiga had no other source of income and so he continued to sell his works and various artistic services, much like his contemporary and friend Yosa Buson. He married an artist and tea house proprietor in 1746, who went by the art name (gō) Gyokuran. The pair quickly became well renowned in the social circles and artistic community of Kyoto. Two years into his marriage, Taiga set off on a series of journeys, another major element of the bunjin lifestyle. He sought to commune with nature, to glean inspiration for his art, and most of all, to simply become a more cultured and experienced individual. After travels through Kanazawa, Nikkō, and Mount Fuji, Taiga stayed for a time in Edo. There, he produced paintings and calligraphic pieces, and also learned about Dutch art from a number of Rangaku (Dutch learning) scholars, including Noro Genjō. Taiga would continue to travel and to climb mountains for much of the rest of his life, often accompanied by bunjin colleagues. For a time, he took on the gō of Sangaku Dōja (三岳道者, "Pilgrim of the Three Peaks"). He would often collaborate with his colleagues on joint works of art during this trips; the Jūben jūgi jō (Album of Ten Conveniences and Ten Pleasures) was created in 1771, as the result of one of these collaborations. The Jūben jūgi jō, illustrated by Taiga and Yosa Buson, and containing text by Chinese writer Li Yu (1611 c.1680), acclaims and celebrates a life of simple pleasures and communing with nature. The book is widely regarded today as providing an exemplary insight into the bunjin philosophy. Another artist who would have a dramatic influence on Taiga a little later in life, after his return to Kyoto, was Hakuin Ekaku, who stayed briefly at Taiga's home in 1752. Though they met only briefly, Taiga began to use elements of Hakuin's personal style, and he soon afterwards sought out many of Hakuin's disciples, working with them and inscribing one another's works. Some of Taiga's works have been classified National Treasures by the Japanese government.