Рагнар Нурксе: Эстон-Америка экономисі және даму теориясының негізін қалаушысы

Кіріспе

Эстондық-американдық экономист Рагнар Вильгельм Нурксе (5 қазан 1907, Кару, Эстония – 6 мамыр 1959, Ле Монт Пелерин, Швейцария) – халықаралық қаржы және экономикалық даму салаларындағы эстондық-американдық экономист және саясаткер. Ол Теңгерімді Өсім Теориясының пионері саналады.

Өмір

Рагнар Нурксе бұрынғы Ресей империясының Ливония губерниясында (қазіргі Эстонияның Ерва округінде) Кару ауылында дүниеге келді. Оның әкесі – эстондық, жұмысшыдан бастап имение басқарушысы болған, анасы – эстон-швед. Оның ата-анасы 1928 жылы Канадаға эмиграциялады. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін, Нурксе Таллин қаласындағы ең беделді неміс тіліндегі орта мектеп – Домшуледе оқыды, оны 1926 жылы үздік дипломмен бітірді. 1926–1928 жылдары Тарту университетінің құқық және экономика факультеттерінде, содан кейін 1928–1932 жылдары Эдинбург университетінде экономика пәнін оқыды. Ол профессор Фредерик Огилвидің жетекшілігімен экономика саласында бірінші сыныпты дипломмен бітірді. 1932–1934 жылдары Вена университетінде оқу үшін Карнеги стипендиясын жеңіп алды. Нурксе 1934–1945 жылдары Ұлттар Лигасының Экономикалық және қаржылық ұйымында қызмет етті, Қаржы бөлімінде және Экономикалық ақпараттық қызметте жұмыс істеді. Ол қаржы сарапшысы болды және жылдық ақша-несие шолуын дайындауға жауапты болды. Сонымен қатар, ол "The Review of World Trade", "World Economic Surveys" және "Соғыстан бейбіт экономикаға өту" атты экономикалық депрессия жөніндегі делегацияның баяндамасын жариялауға қатысты. Нурксе өзгермелі валюта бағамын сынағандығымен әйгілі болды, ол соғыстар аралық кезеңдегі экономикалық дағдарыстардың себебі деп санайтын. Нурксе пікірінше, өзгермелі валюта бағамы "жинақталып, күшейе түсетін өзгерістерге" ұшырайды. 2007 жылғы 5 қазанда 100 жылдығына орай Эстония пошта қызметі Нурксенің құрметіне халықаралық пошта маркасын шығарды. Оның туған үйі орналасқан Каруда тақташасы бар тас ескерткіш те ашылды. Сондай-ақ, 2007 жылы Эстония банкі лекциялық циклды және Таллинн Техникалық университетінің Технология басқару бағдарламасы халықаралық конференцияны өткізіп, оны құрметтеді. Колумбия университетіндегі экономика профессоры лауазымы оның есімімен аталады. 2013 жылы Таллинн Техникалық университеті өзінің бірінші факультетін оның құрметіне атады: Рагнар Нурксе атындағы инновациялар және басқару факультеті.

Ragnar Nurkse was born in Käru village, in the then Governorate of Livonia of the former Russian Empire (now in Järva County, Estonia), son of an Estonian father who worked himself up from lumberjack to estate manager, and an Estonian Swedish mother. His parents emigrated to Canada in 1928. After finishing primary school, Nurkse attended the Domschule zu Reval in Tallinn, the most prestigious, German language secondary school in the city, from where he graduated with higher honors in 1926. He continued his education at the law and economics' departments of the University of Tartu in 1926–1928, and then in economics at the University of Edinburgh. He graduated with a first class degree in economics, under professor Frederick Ogilvie, in 1932. He earned a Carnegie Fellowship to study at the University of Vienna from 1932 to 1934. Nurkse served in the Economic and Financial Organization of the League of Nations from 1934 to 1945, working in the Financial Section and Economic Intelligence Service. He was the financial analyst and was largely responsible for the annual Monetary Review. He was also involved with the publication of The Review of World Trade, World Economic Surveys, and the report of the Delegation on Economic Depressions entitled "The Transition from War to Peace Economy". Nurkse was influential for his criticism of floating exchange rates, which he argued were at fault for the economic crises of the interwar period. According to Nurkse, floating exchange rates were subject to "cumulative and self aggravating movements". For his 100th anniversary on 5 October 2007, the Estonian Postal Service commemorated Nurkse with an international letter stamp. A stone monument with a plaque was also unveiled across the house he was born in Käru. He was also honored earlier in 2007 by the inauguration of a Lecture Series by the Bank of Estonia and an international conference by Tallinn University of Technology's Technology Governance program. An economics professorship at Columbia is named in his honor. In 2013, Tallinn University of Technology named one of its departments in honor of him: The Ragnar Nurkse Department of Innovation and Governance.

Жұмыс

Нюрксе – классикалық даму экономикасының негізін қалаушылардың бірі. Розенштейн-Родан мен Мандельбауммен бірге ол «үлкен итеру теориясын» жақтап, экономикалық дамуда жинақ пен капитал қалыптастырудың маңыздылығын баса көрсетті және кедей елдердің «кедейліктің жаман шеңберінен» шыға алмайтынын айтты. Оның маңызды еңбектері: «Халықаралық валюта тәжірибесі: Ұлы соғыстар аралық кезеңнің сабақтары» (1944), Бреттон-Вудс келісімінің негізі, «Халықаралық валюталық тепе-теңдік шарттары» (1945) және «Аз дамыған елдерде капитал қалыптастыру мәселелері» (1953).

Жеке өмір

1946 жылы Рагнар Нюрксе Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласының тұрғыны Харриет Бергерге үйленді және олардың екі ұлы болды. Олардың бірі - ақын Дэннис Нюрксе.