Кіріспе

Құс түрі

Тукандық барбет (Semnornis ramphastinus) – Батыс Эквадор мен Колумбияға тән барбет. Ол тұяқты барбетпен бірге Semnornithidae тұқымдасын құрайды және тукандарға жақын туыс. Бұл орташа мөлшерлі, сары, мықты мүсіндікке ие барбет. Оның қауырсыны ерекше, басы қара, мойны мен арқасы сұр, кеудесі мен жоғарғы құрсағы қызыл, төменгі құрсағы сары, қанаттары мен құйрығы сұр. Тукан барбет ылғалды тау ормандарында мекендейді, ол орманың барлық деңгейлерін пайдаланады және бірінші, екінші деңгейлі ормандарда, сондай-ақ ормандардың шетінде кездеседі. Бұл әлеуметтік құс, шағын отбасылық топтарда өмір сүреді, олар аумақтарын қорғау және балапандарды бірлесіп өсіру үшін бірігіп жұмыс істейді. Ол жемістермен және әртүрлі жануарлармен қоректенеді, ал жәндіктер балапандардың рационының маңызды бөлігін құрайды. Кейде түрлі құстардың біріккен топтарына қосылады. Балапандар үлкен, көбінесе өлі ағаштардың ішінде қазылған қуыстарда өседі. Жастар тақта мүсіндік тау тукандарының жемі болады. Бұл түр қатерге жақын деп саналады, негізінен, клеткалық құстар саудасы үшін аулауға байланысты. Түрдің саны мекендеу ортасының жоғалуынан да азайды, әсіресе көбейіп өсетін ірі ағаштардың жоғалуынан, бірақ бұл түр бұзылмаса, бейімделе алады.

Таксономия және жүйелеу

Тукан барбеті шотландтық натуралист Уильям Жардин сипаттап, оны жаңа туыс тетрагонопс түріне жатқызған. 1899 жылы АҚШ Ұлттық мұражайының қызметкері Чарльз Ричмонд осы туыс атауының бұрын қолданылғанын анықтады және тукан барбетін, оның жақын түрі – барбетті (Semnornis frantzii) жаңа туыс Панға (Pan) орналастырды, бұл атау ормандардың ежелгі құдайының құрметіне берілген. Бір жылдан кейін Ричмонд түзету жасады, себебі ол таңдаған атаудың өзі (шимпанзелерге) бұрын қолданылған екен. Сондықтан ол екі түр үшін жаңа туыс – Semnornis құрды. Тарихи тұрғыдан алғанда, тукан барбеті ірі Capitonidae тұқымдасының құрамына кіретін басқа барбеттермен бірге жіктеліп келді. Бұл тұқымдасқа Африка мен Азия өкілдері кірді. 1994 және 1999 жылдары жарияланған ДНК зерттеулері және 1988 жылы тұқымдастың морфологиялық ерекшеліктерінің зерттелуі осы жіктелудің парафилетикалық екенін көрсетті, себебі Жаңа әлем барбеттері Ескі әлем барбеттеріне қарағанда тукандарға (Ramphastidae тұқымдасы) жақын. Бұл барбет тұқымдасының бөлінуіне әкелді, ал жеке туыстар енді жеке тұқымдастар деп есептеледі. Тукан барбеті, бұрышты барбетпен бірге, қазір Semnornithidae тұқымдасына жатқызылады. Балама ретінде барлық барбеттер мен тукандарды бір тұқымға біріктіру ұсынылады, мұнда басымдық бойынша тукан тұқымдасы Ramphastidae болар еді. Сипатталған екі түршесі – Эквадорда кездесетін номинативтік түрше және Колумбиядан табылған S. r. caucae түршесі. S. r. caucae түршесі, Колумбиядағы Каука аймағының атымен аталып, 1941 жылы швед орнитологы және саяхатшысы Нильс Гилденстольпе сипаттаған. Мұнығының жоғарғы бөлігі сары, ал төменгі бөлігі ақшыл жасыл, екеуінің де ұштары қараңғы. Оның ұшы сүйір, бірақ оның сүйір бөлігі далада көрінбейді. Қауырсыны әртүрлі түстерден тұрады, қара "маскасы" және жұқа мойын сақинасы бар. Бұл түрдің ұзын бас қауырсыны және көздерінің артында жарқын қызыл іріс бар айқын ақ жолағы бар. Мойынның артқы бөлігі алтын қоңыр, ал құйрыққа қарай сары түске айналады. Тамағы, кеудесінің жоғарғы бөлігі және мойнының бүйірлері сұрғылт көк түсті. Төменгі кеудесі мен ортаңғы құрсағы қызыл, ал төменгі құрсағы сарғыш жасыл. Қанаттары мен құйрығы сұр. S. r. caucae түршесі номинативтік түршеге өте ұқсас, бірақ кеудесінде қызыл түс аз. Ал аналықтарының мойнындағы қара қауырсын тобы жоқ. Жасы жетпеген құстар ересектерге қарағанда бозғылт, және 4 айлық болғанға дейін сүйір мұнығы пайда болмайды. Бұл түр сондай-ақ екінші орман және орман шеттерінде де кездеседі. Деректер бұл құстардың ұя салу үшін ағаштарды өте мұқият таңдайтынын көрсетеді. Олар көбінесе Lauraceae тұқымдасына жататын ескі ағаштарды таңдайды. Осы ормандарда жеткілікті диаметрлі ұялы ағаштар сирек кездесетіндіктен, орманды кесу арқасында тіршілік ортасының жоғалуы түрге әсер етеді. 20 отбасынан 62 түрлі жеміс түрлері желетіні анықталған; Cecropia ағаштарының жемістері, сондай-ақ Clusia жемістері тамақ көзі ретінде ерекше маңызды. Олар сонымен қатар термиттер, ұсақ кесірткелер, нектар, ағаш шырыны және гүл жапырақтары сияқты жәндіктерді де жейді. Тукан барбеті күшті мұнығымен ағаштардың діңдерінде ойықтар қазып, онда демалады және ұялайды. Ұя жасау ойықтары көбінесе өлі ағаштарға, әдетте сынған сабақтары бар ағаштарға қазылады, немесе сирек жағдайларда тірі ағаштың өлі бұтағына қазылады. Екі жыныстың да ерегі мен месі жұмыртқаларды жабатын, көмекшілері жоқ ұяларда ерекектер әйелдерге қарағанда көбірек жұмыртқа бағу және күту жұмыстарын атқарады. Инкубация кезеңі 15 күнге созады, ал балапандар 45 күннен кейін ұядан ұшып кетеді. Жастар ересектерге ұқсайды, бірақ олардың түсі ашық және қара ірісі бар. Жастардың қауырсыны ұшқаннан кейін кем дегенде 2 ай сақталады.

Қорғау

Бұл түрді IUCN құлпынайға жақын деп санайды.