Кіріспе

Силла Кореясының 26-шы монархы (579–632)

Цзинпён (hangul=진평; 567? – 632, билік еткен 579 – 632) – Кореяның Үш Патшалығының бірі – Силла әулетінің 26-шы патшасы. Цзинпён патша, өзінің ізашары Жинжи патшаның жолын жалғастырып, Силланың орталық басқару жүйесін қайта ұйымдастырды. Бэкже мен Гогурё арасындағы көптеген қақтығыстар басталған кезде, ол Силла мен Қытайдың Суй және Тан династиялары арасындағы қарым-қатынасты жақсарту және нығайту үшін елшілер жіберді. Ол сондай-ақ буддизмді мемлекеттің рухани жетекшісі ретінде қолдағандығымен және буддистік үйретімдерді насихаттағандығымен белгілі. Оның 54 жылдық билігі – Силла тарихындағы ең ұзақ билік мерзімі.

Өмір

Жинпхён патша Ким Бэк Чон болып дүниеге келді. Оның әкесі, ханзада Донгрюн, патша Чжинхынның тұңғыш ұлы еді. Ал анасы Мано ханым, Галмунван Ким Рип Чонның қызы болды. "Самгук Саги" патша Жинпхёнды былай сипаттады: "Бойы биік, жүзі сұлу, жас кезінде зор жігер мен өткір ой-қиялы болған". Оның әкесі, ханзада Донгрюн, таққа отырудан бұрын қайтыс болды. Төрт жыл өткен соң, патша Чжинхын қайтыс болды, оның екінші ұлы Чжинжи таққа отырып, Силланың 25-ші патшасы аталды. Үш жылдан кейін патша Чжинжи тақтан түсіріліп, бір жылдан соң қайтыс болды. Осыдан кейін Жинпхён Силланың 26-шы билеушісі болып жарияланды. Ол Галмунван Боксынның қызы Мая патшайымға үйленді, олардан үш қыз дүниеге келді: Чонмён принцессасы, Дёкман принцессасы және Сёнхва принцессасы. Сонымен қатар, ол әйелдерінен де балалары болды. "Самгук Юса" мәліметінше, Мая патшайымнан кейін оның тағы бір әйелі болған, ол Сеуннам ханым. Кейіннен ол екінші патшайымы атанды. "Хваранг Сеги" бойынша, Дёкман принцессасы Жинпхён патшаның мұрагері болып тағайындалғаннан кейін, патшайым Сеуннам ұл тауып, Дёкман принцессасының мұрагерлік құқығына нұқсан келтірді. Бірақ, ұлы көп ұзамай, себебі белгісізден қайтыс болды. Патшайым Сеуннам баласының өліміне Ким Ёнчхун мен Дёкман принцессасын кінәлады. Ол қызғаныштан патша сарайын тастап кетуге мәжбүр болды, себебі ол сарайдағы тыныштықты бұзды. Дёкман принцессасы одан кейін Силланың 27-ші билеушісі болды. Чонмён принцессасының ұлы Силланың 29-шы билеушісі аталды. "Самгук Юса" мәліметінше, оның үшінші қызы Сёнхва принцессасы Бэкче патшасы Муға үйленді. (Тарихшылар бұл оқиғаның ықтимал еместігін айтады, өйткені екі патшалықтың арасындағы қарым-қатынас шиеленіспен толы болған.)

Билік

Жіңпьонг патша таққа отырғанда 13 жаста болғандықтан, патшайым Садо оның заңды жасқа толғанға дейін регент ретінде қызмет етті. Алайда, патшайым Садо оған Силланың толық билігін беруден бас тартты. Ол Норибуны Сангдэдунға, ал Хужикті әскери басшы етіп тағайындады. 588 жылдың желтоқсанында Норибу қайтыс болды, ал одан кейін Сюэльбу келесі Сангдэдун болды. Патша Жіңпьон өзінің патшалығын ішкі және халықаралық істерде нығайту үшін осы екі бас лауазымды адамға көп сенді. Сондай-ақ, ол ағалары Бэкбан мен Гукбанға Галмунван дәрежесін берді, осылайша сарайдағы билігін нығайтты. Патша Жіңпьонгтың ең үлкен жетістігі – мемлекетті күшейтіп, саяси жүйені жақсарту болды. Ол өзін, әйелін және кіші бауырларын Буддамен байланысты адамдар деп жариялады, нәтижесінде бүкіл патшалық отбасы тақ үшін ерекше үй болып саналды, бұл қалған аристократиядан мүлдем өзгеше еді. Ол сонымен қатар әртүрлі саяси мақсаттар үшін әртүрлі министрліктер құрды, мысалы, Мәдениет және туризм министрлігі және Білім министрлігі. Осы дәуірде буддизм қабылданып, патша Жіңпьонг дипломатиялық қатынастарды жақсарту және білім алу үшін Қытайға елшілер мен монахтарды жіберді. Силлада буддизм мемлекетті қорғайтын күшті дін ретінде дамыды. 594 жылы патша Жіңпьонг екі ел арасындағы дипломатиялық қатынасты орнату үшін Қытайдың Суй әулетіне дипломат жіберді. Екі жылдан кейін ол монах Дамюкты қытай буддизмін оқу үшін Суйға жіберді. 602 жылы Амак бекінісін генерал Хэ Су бастаған Бэкже әскерлері басып алды. Соның салдарынан патша Жіңпьонг мыңдаған сарбаздарды қарсы шабуылға жіберіп, Чхонсан, Сота және Уэсок қалаларында бекіністер салды. Алайда, Бэкже патшасы Му осы бекіністерге 40 000 әскер жіберіп, қарсы шабуыл жасады. Силла генерал Гунпум мен Му Ынды қарсы шабуылға жіберді. Шайқас барысында Му Ын Хэ Судың тұтқынға түсіп, қазаға жақын болды, бірақ оны ұлы Гвисан мен Чу Хан құтқарып қалды, бірақ олар екеуі де шайқаста қаза тапты. Олардың көрсеткен батылдығы Силла әскерінің рухын көтерді, нәтижесінде Бэкже әскері кері шегінуге мәжбүр болды. 603 жылы Гогурё патшасы Йонгянг өзінің генералы Го Сыңды Хан бекінісінің солтүстік жағына шабуыл жасауға жіберді. Патша Жіңпьонг 10 000 әскермен жетекшілік етіп, қарсы шабуыл жасады және жеңіске жетті. 605 жылы Силла Бэкжеге шабуыл жасады, бірақ Гогурё оларға қарсы шабуыл жасады. 608 жылы патша Жіңпьонг монах Вон Гванға Суй әулетіне хат жазып, Гогурёның салық төлеуден бас тартуына наразы екенін білдірді және оларға Гогурёға шабуыл жасауға көмектесуді сұрады. Патша Йонгян бұл туралы естігенде, Силлаға шабуыл жасап, У Мён бекінісін басып алып, 8000 силлолық тұтқынға алды. 611 жылы патша Жіңпьонг Суй әулетінен тағы да Гогурёға шабуыл жасауды өтінді. Сол жылдың шілдесінде Бэкже Кажам бекінісіне шабуыл жасады. Келесі жылы Суй императоры Ян 1 миллионнан астам әскерімен Гогурёға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Алайда Суй жеңіліп, шабуылдан бірнеше айдан кейін кері шегінді. Суй әулетінің императоры ұтылғаны үшін ұяттанғандықтан келесі 3 жыл бойы Гогурёға шабуыл жасай берді, бірақ сәтсіздікке ұшырады. 616 жылы Бэкже Мосан бекінісіне шабуыл жасады, бірақ бірден кері шегінді. 618 жылы Суй әулеті құлап, оның орнына Тан әулеті келді. Сол жылы патша Жіңпьонг Бьён Пумға Бэкжеден Кажам бекінісін қайтарып алуға бұйрық берді, бірақ ол бұны орындай алмады. Бұл жеңілістен кейін патша Жіңпьонг елдері арасындағы дипломатиялық қатынасты орнату үшін жаңа Тан әулетіне дипломат жіберді. 623 жылы Бэкже Силланың Нок Но қаласына шабуыл жасады. 624 жылы Бэкже Силланың 6 бекінісін қоршап алды. Генерал Нул Чой батыл қарсылық көрсетті, бірақ олардың тек 3-ін ғана қайтарып алды. 625 жылы патша Жіңпьонг Танға хабаршы жіберіп, Гогурё Силланың Танға салық төлеуіне кедергі келтіріп отырғанын айтты. Тан императоры Тайцзун Гогурёдан Силлаға шабуыл жасауды тоқтатуды өтінді, және Гогурё патшасы оған құлақ қойды. 626 жылы Бэкже Цзюцзяе бекінісін басып алып, Донг Соның шенеунігін өлтірді. Силла болашақ шабуылға дайындық үшін Го Хёо бекінісін салуға шешім қабылдады. 627 жылы Бэкже генералы Са Гёль Силланың батыс бөлігіндегі 2 бекіністі басып алып, оның тұрғындарын тұтқынға алды. 628 жылы Силла Қажам бекінісін қайтарып алды. 629 жылы Ким Ёнсу мен Ким Сео Хён Нангби бекінісін басып алды. Бэкже мен Гогурёға қарсы үздіксіз соғыстардың салдарынан Силла өте кедейленіп, аштыққа ұшырады. Көптеген отбасылар балаларын және жерлерін сатуға мәжбүр болды. 631 жылдың мамырында Чилсок пен Сёкпум көтеріліс жоспарлады, бірақ олардың жоспары ерте ашылды, нәтижесінде Чилсоктың отбасымен бірге нарықта басы кесілді. Сёкпум қашуға үлкеріп, Бэкже шекарасына дейін жетті, бірақ әйелі туралы ойлап, ағаш кесушінің киімін ауыстырып, қайта оралды, сол кезде оны күтіп отырған сарбаздар тұтқынға алды және кейін өлім жазасына кесті. Сол жылы патша Жіңпьонг Тан императорына Силладан екі әдемі әйелді жіберді, бірақ олар Силлаға қайтарылды. 632 жылы патша Жіңпьонг 66 жасында қайтыс болды, Силла тағында 53 жыл болғаннан кейін. Оның орнына қызы Ким Докман келді, кейіннен патшайым Сондок болды, Кореяның алғашқы әйел билеушісі.

Реформалар

Жинпхён билік құрған кезеңде қайта құрылымдау мен ұйымдастыруды жалғастырды; 581 жылы ол мемлекеттік қызметкерлерді басқару үшін Вихвабу (хангул=위화부) әкімшілік департаментін, ал 583 жылы – елдің теңіз күштерін басқару үшін Сеонбусео (хангул=선부서) департаментін құрды. 584 жылы ол тәуелсіз дәуір атауын орнатып, салықтар мен міндетті еңбекке бақылау жасау үшін Jobu (хангул=조부) және Seungbu (хангул=승부) департаменттерін құрды, сондай-ақ көліктер мен атты көліктерді басқаруды ұйымдастырды. 585 жылы үш ірі сарайды басқару үшін үш шенеунік тағайындалды, ал 586 жылы рәсімдер мен салтанаттарды қадағалау үшін Йебу (хангул=예부) департаменті құрылды. 588 жылы Ичан Суэулбу (хангул=이찬 수을부, ханжа 伊飡 首乙夫) Сангдэдунның жоғары шенеунігі болып тағайындалды, ал 591 жылы шетелдік дипломаттарды қабылдау үшін арнайы Йонггэкбу (хангул=영객부) департаменті құрылды. Патша сонымен қатар аймақтық округтер мен префектуралар жүйесінде реформалар жасады. 604 жылы Когурё шабуылдарына қарсы дайындық үшін Бухансанжу (хангул=북한산주) жаңа округі құрылды, ал 614 жылы Пэкчеге қарсы дайындық үшін Илсонжу (хангул=일선주) құрылды. 622 жылы Цзиньцзидің ұлы Ким Ён Чун үш ірі сарайды басқаратын алғашқы Нэсонсасин (хангул=내성사신) болып тағайындалды. Реформалар Сарай күзетшілерінің Сивибу (хангул=시위부) департаментімен, ұлттық батырлар мен олардың отбасыларын күтумен айналысатын Сангсасео (хангул=상사서) департаментімен және буддизм мәселелерін қадағалайтын Дэдосео (хангул=대도서) департаментімен жалғасты.

Буддизм және Қытаймен қарым-қатынастар

Патша Цзиньпхён буддизмнің ынталы жақтасы болды, және оның билігі кезінде көптеген монахтар дипломатиялық міндеттерді орындап, Қытайға сапарлар жасады. 585 жылы Буддизмді оқу үшін Қытайдың Чэнь әулетіне барған монах Чжимён 602 жылы елшілермен бірге қайтып келді, ал 589 жылы Қытайға оқуға кеткен монах Вонгван (хангул=원광) 600 жылы елшілермен бірге оралды. Дамюк (хангул=담육) монах та 596 жылы Цзиньпхён патшасының елшілері мен сыйлықтарымен Суй әулеті тұсында оқуға барды. Бұл елшілер, буддалық монахтармен бірге, Цзиньпхён патшалығы кезінде үздіксіз Қытайға жіберілді, және екі ел достық қарым-қатынаста болды. 608 жылы Силла Бэкче және Когурё шабуылына ұшырағанда, патша Цзиньпхён Суйден көмек сұрады, бұл туралы монах Вонгван жазды. Суй оған мойынсұнып, Силламен бірігіп Когурёға шабуыл жасады. 613 жылы Суй императоры Ян Силлаға өкілдерін жіберді, олар монах Вонгван Хванньён ғибадатханасында өткізген буддалық рәсімдерге қатысты. Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынас Суй және одан кейінгі Тан әулеттері кезінде де жалғасты. 621 жылы Танға елшілермен сыйлықтар жіберілді, ал император Гаоцзу жауап ретінде жібек және өнерге толы бүктелген экрандар мен ресми мәлімдеме жіберді. Бұл дипломатиялық қарым-қатынас келесі жылдары да жалғасты, және Силла Когурёға қарсы Таннан көмек сұрау үшін осы қарым-қатынасты пайдаланды. Тан императоры Гаоцзу 626 жылы екі ел арасында бітім орнату үшін Силла мен Когурёға губернаторларды жіберді, бірақ бұл бітім ұзаққа соқпады. Соңғы шабуылдарға 616 жылы Мосан (хангул=모산성) бекінісіне, 623 жылы Ныкнохён (хангул=늑노현) бекінісіне, 624 жылы Сохам (хангул=속함성), Киджам (хангул=기잠성) және Хёльчхэк (хангул=혈책성) бекіністеріне шабуыл жасалды. 626 жылы Бэкче Чуджэ (хангул=주재성) бекінісіне шабуыл жасады, ал 627 жылы көптеген адамдар тұтқынға алынып, тағы екі бекініс басып алынды. 628 жылы Силла Гаджам бекінісінде Бэкчені жеңді, ал 629 жылы генералдар Ким Йонг Чун (김용춘), Ким Со Хён (김서현) және Ким Юсин (김유신) Когурёның Нангби (хангул=낭비성) бекінісін жаулап алды. Саяси келіспеушілік 631 жылдың мамыр айында ең жоғары нүктеге жетті, онда Ичан Чхильсук (이찬 칠숙) және Ачан Сокпум (아찬 석품) принцесса Докманды келесі билеуші етіп тағайындауға қарсылық білдіріп, көтеріліс ұйымдастырды. Көтеріліс алдын ала анықталып, Альчхон мен Бидам тоқтатты; Чхильсуктың басы жұрт алдында шабылып, оның туыстары жазаланды. Сокпум қашып құтыла алса да, кейін оралып, тұтқынға алынып, өлтірілді. Көтеріліс басылғаннан кейін билік патшаның жақтастарының қолында қалды (олардың ең маңыздысы 629 жылдан бастап Корольдік армияның бас қолбасшысы Ким Юсин болды), және осы саяси ахуалда принцесса Докман патшайым бола алды. Патша Цзиньпхён 632 жылы қаңтарда, билігінің 54-ші жылында қайтыс болды. Ол Бомундон, Кёнджу қаласында жерленген. Оның қабірі 1969 жылы Корея үкіметі тарихи ескерткіш деп жариялады.

Патшаның нефритті белбеуі

"Самгук Юса" тарихында патша Цзиньпённың нефрит белбеуі туралы әңгіме бар, онда белбеудің көктен сыйланғаны айтылады. 579 жылы, Цзиньпён патша таққа отырғанда, періштелер сарай бақшасына түсіп, Жейд Императорының сыйлығын Цзиньпён патшаға табыс етті. Цзиньпён патшасы осы белбеуді көкті құрметтеу үшін өткізілетін рәсімдер мен салтанаттарда әрдайым киеді. Хванньён ғибадатханасындағы тоғыз қабатты пагода мен Будда мүсінімен бірге, нефрит белбеуі Силланың үш басты қазынасы саналады. Силла құлағаннан кейін, Кёнсун патша белбеуді Корёның Тэчжосына сыйлады. Осы аңыз бойынша, Цзиньпён патшаның бойы 11 фут (шамамен 253 см) болған.

Моджиактың оттары

Кореяда көмір туралы алғашқы мәлімет "Самгук Сагиде" кездеседі. Онда 609 жылы Цзиньпхён патшаның тұсында "Моджиак (хангул=모지악) жерінің астында 9 ай бойы от жанғандығы" сипатталған. Моджиактың қазіргі Ёнгиль, Кёнсанбукто аймағы екені болжанады, онда қоңыр көмір өндіріледі.

Танымал мәдениетте

1992 жылы KBS телесериалы "Самгукги" басты рөлде Пак Вунг сомдады. 2005-2006 жылдардағы SBS телесериалы "Сеодон балладасы" басты рөлде Чой Донг Джун сомдады. 2006 жылы SBS телесериалы "Ён Гесомун" басты рөлде Чха Дуок сомдады. 2009 жылы MBC телесериалы "Патшайым Сондок" басты рөлдерде Жо Минки, Бэк Чонмин және Кан Сан сомдады. 2012 жылы KBS телесериалы "Император арманы" басты рөлде Ким Ха Кюн сомдады.