Кіріспе
Джордж Густав Хей (1874 - 20 қаңтар 1957) – Батыс жарты шарында, әсіресе Солтүстік Америкадағы, американдық түпкіліктің артефактілерін жинаған адам. Ол Америка Үнді мұражайын құрды, ал оның жинағы Америка Үнді ұлттық мұражайының негізіне айналды. Бұл әлемдегі ең ірі және толық жинақ деп есептеледі. Жинау және зерттеу жылдарында Хей көптеген археологиялық экспедицияларды қаржыландырып, сол кездегі ғылыми еңбектерді қолдады. Ол ХХ ғасырдың басында мұндай жұмысты қолдау үшін, сондай-ақ жеке үлес қосу үшін Heye Foundation қорын құрды.
George Gustav Heye (1874 – January 20, 1957) was an American collector of Native American artifacts in the Western Hemisphere, particularly in North America. He founded the Museum of the American Indian, and his collection became the core of the National Museum of the American Indian. It is described as the largest and most comprehensive collection in the world. During his years of collecting and study, Heye funded numerous archeological expeditions and supported scholarly work of the time. He established the Heye Foundation in the early 20th century to support such work, as well as contributing independently.
Өмір және мансап
Хэй 1874 жылы Карл Фридрих Густав Хэй мен Нью-Йорк штатының Хадсон қаласындағы Мари Антуанетта Лоренстің ұлы болып дүниеге келген. Оның әкесі, жаңадан пайда болған мұнай өнеркәсібінде байлық жинаған неміс иммигранты еді. Джордж Густав Хэй 1896 жылы Колумбияның Тау-кен мектебін (қазіргі Колумбияның Инженерлік және қолданбалы ғылымдар мектебі) электр инженериясы мамандығы бойынша бітірген. 1897 жылы Аризона штатының Кингмен қаласында теміржол құрылысын бақылап жүргенде, Хэй өзінің алғашқы үнді мүліктерін – навахо бұғы терісінен жасалған көйлек сатып алды. Ол 1903 жылға дейін жеке заттарды жинауды жалғастырды, содан кейін үлкен көлемде материал жинауға кірісті. 1901 жылы Хэй инвестициялық банк саласында карьерасын бастады, ол 1909 жылға дейін жалғасты. Оның жетістіктері оған саладағы ғалымдар жүргізген археологиялық экспедицияларды қаржыландыруға мүмкіндік берді. Мысалы, ол 1907 жылы Колумбия университетінің антропология факультетінің профессоры Савиллдің Эквадор мен Колумбияға жасаған экспедициясын қаржылады. Савилл бұл елдердегі нысандарға бұрыннан екі рет экспедиция ұйымдастырған еді. 1965–1967 жылдары археологиялық қазбалардың басқа бөліктері зерттелді, оның ішінде екі ауыл және екі төбе. 1916 жылы ол 1909 жылғы Аляска-Юкон-Тынық мұхиты көрмесінде этнологиялық коллекциялар бойынша алтын медаль жеңіп алған Алясканың жергілікті тұрғындарының артефакттарының коллекциясын Йе Оульде Кьюриосити Шоптан (Ye Olde Curiosity Shop) J. E. Standley-ден сатып алды. Ақырында, Хэй коллекциясы 1916 жылдың мамырында негізі салынған Хэй қорының Американдық үндістер мұражайына (155-ші көше мен Бродвей) көшірілді. Оны мұнда салуға Арчер Милтон Хантингтон ынталандырды, ол өзінің ғимаратында Американың испаниялық қоғамын құрып, мәдени институттар кешенін де демеушілік еткен еді. 1919 жылы Хэй «Үнді жазбалары мен монографиялары» журналын құрды. Журнал 1994 жылы жабылды, ал коллекция 1989 жылы Смитсондар институтына көшірілген болатын. 1994 жылы Американың Үнді халқының ұлттық мұражайының Джордж Густав Хэй орталығы төменгі Манхэттендегі Баттери паркіне жақын орналасқан бұрынғы Александр Гамильтон АҚШ кеден үйінде ашылды. Хэй 1957 жылдың 20 қаңтарында Нью-Йорктегі Ритц Тауэрдегі үйінде қайтыс болды. Ол Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданындағы Вудлон зиратына жерленген.
Америкалық үндістер мұражайы
1916 жылы Нью-Йоркте Америка үндістері мұражайын құрып, 1956 жылға дейін оның директоры болды. Оның Американың түпкі тұрғындарына қатысты материалдары 45 жыл бойы жиналды. Бұл жинақ Американың Ұлттық мұражайының негізі болды. Әлемдегі ең ірі және ең толық жинақ – бір миллионнан астам зат, оның ішінде америкалық үндістерге, инуиттерге және Алясканың түпкі тұрғындарына, сондай-ақ Батыс жарты шардың басқа да жергілікті халықтарына қатысты экспонаттар бар. Жинақ 1989 жылы Смитсондар институтына берілді, ол Американың Ұлттық мұражайын құрды. (Қазір оның Нью-Йорк және Вашингтонда екі орны бар.) Американың Ұлттық мұражайы заңына сәйкес бастапқы жинақтың үштен бірі елге қайтарылды. Бұл федералды заң археологиялық және басқа да жинау экспедициялары арқылы Американың түпкі тайпаларынан рұқсатсыз алынған жерлеу заттары мен басқа да қасиетті нәрселерді мойындады. Бұрын заттар Бронксте, 95-ші тас жолының бойындағы ғимаратта сақталған. Жер мен ғимарат сатылғаннан кейін, ол жеке тұрғын үйлер салу үшін босатылды. 1930 жылдан кейін мұражай кітапханасы Хантингтон еркін кітапханасындағы Америка үндістері жинағының басым бөлігін құрады. 2004 жылы 40 000-нан астам кітап пен мұрағаттық материалдар Корнелл университетіне сатылды.
Жарияланымдар
Джордж Г. Хей, Фредерик В. Ходж және Джордж Х. Пеппер, «Грузиядағы Накучи төбесі». Нью-Йорк: Америка үндістері мұражайы, Хей қоры, 1918.