Джон Руперт Фирт: Тіл біліміндегі тұлға және соғыс кезеңіндегі еңбегі
John Rupert Firth
Ж.Р. Фирт – британдық тіл біліміндегі маңызды тұлға (1890-1960). Тарихшы, Үндістан білім қызметінде болған, Пәнджаб университетінде ағылшын тілін оқытқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын тіл білімі маманы (1890-1960) Джон Руперт Ферт OBE (17 маусым 1890 жылы Кигли, Йоркширде дүниеге келген – 14 желтоқсан 1960 жылы Линдфилд, Батыс Суссексте қайтыс болған), көбінесе J. R. Firth деп танылады, ағылшын тіл білімі маманы және 1950-ші жылдардағы британ тіл білімінің басшы тұлғасы болды.
English linguist (1890 1960)
John Rupert Firth OBE (June 17, 1890 in Keighley, Yorkshire – December 14, 1960 in Lindfield, West Sussex), commonly known as J. R. Firth, was an English linguist and a leading figure in British linguistics during the 1950s.
Білім және мансап
Фирт Лидс университетінде тарихты оқыды, 1911 жылы бакалавр, 1913 жылы магистр дәрежесін алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін ол Лидс қаласындағы оқу колледжінде тарихтан сабақ берді. 1914-1918 жылдары Үндістанның білім беру қызметіне қабылданды. 1919-1928 жылдары Пәнджаб университетінде ағылшын тілінің профессоры болды. Содан кейін ол Лондон университетінің колледжінің фонетика бөлімінде жұмыс істеді, кейін Шығыс және Африка зерттеулері мектебіне (SOAS) ауысты, онда ол жалпы лингвистика профессоры болды және 1956 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы лауазымда қалды. 1941 жылдың шілдесінде, Жапониямен соғыс басталмас бұрын, Фирт жапон тіліндегі аудармашылар мен қатар аудармашыларды даярлау жөніндегі конференцияға қатысты және жеделдетілген курстарды қалай құруға болатынын ойлай бастады. 1942 жылдың жазында ол жапондықтардың сөйлескендерін (мысалы, ұшқыштар мен жердегі басқару орталығы арасындағы әңгімелерді) тыңдау және олардың айтқандарын түсіну үшін адамдарды жылдам оқыту әдісін әзірледі. Бірінші курс 1942 жылдың 12 қазанында басталды және ол RAF қызметкерлеріне арналған еді. Ол қолға түскен жапон кодтарының кітаптарын және басқа да осы сияқты материалдарды пайдаланып, маңызды әскери лексиканың тізімін жасады және SOAS-тегі екі жапон тілінің оқытушысына (біреуі Мэн аралында ұсталған, бірақ оқытуға ерікті болған, ал екіншісі – канадалық жапон) осы сөздерді қолдануға болатын сөйлемдерді жазуды ұйымдастырды. Оқушылар құлаққап арқылы «Bakugeki junbi taikei tsukure» (бомбалауға дайындалу) сияқты сөздерді қамтитын жазбаларды тыңдады. Әр курс аяқталғаннан кейін ол Блетчли Паркке әрбір оқушының қабілеттері туралы есеп жіберді. Оқушылардың көп бөлігі Үндістанға жіберілді және Бірма науқаны кезінде бомбалау шабуылдары туралы ескерту беруде маңызды рөл атқарды, ал соғыстың соңғы жылында олардың кейбіреулері Корольдік теңіз күштерінің кемелерінде ұқсас міндеттерді орындады. Соғыс кезіндегі еңбегі үшін ол 1945 жылы OBE орденімен марапатталды.
Firth studied history at University of Leeds, graduating with a BA in 1911 and an MA in 1913. He taught history at the City of Leeds Training College before World War I broke out. He joined the Indian Education Service during 1914–1918. He was Professor of English at the University of the Punjab from 1919 to 1928. He then worked in the phonetics department of University College London before moving to the School of Oriental and African Studies (SOAS), where he became Professor of General Linguistics, a position he held until his retirement in 1956. In July 1941, before the outbreak of war with Japan, Firth attended a conference on the training of Japanese interpreters and translators and began to think of how crash courses might be devised. By the summer of 1942 he had devised a method of training people rapidly in how to eavesdrop on Japanese conversations (for example, between pilots and ground control) and to interpret what they heard. The first course began on 12 October 1942 and was for RAF personnel. He had used captured Japanese code books and other such material to draw up a list of essential military vocabulary and had arranged for two Japanese teachers at SOAS (one had been interned on the Isle of Man but had volunteered to teach, while the other was a Canadian Japanese) to record sentences in which these words might be used. Trainees listened through headphones to recordings containing expressions such as 'Bakugeki junbi taikei tsukure' (Take up formation for bombing). At the end of each course he sent a report to Bletchley Park commenting on the abilities of each trainee. The trainees were mostly posted to India and played a vital role during the long Burma Campaign giving warning of bombing raids, and a few of them were undertaking similar duties on ships of the Royal Navy during the last year of the war. For his work during the war he was awarded an OBE in 1945.
Тіл біліміне қосқан үлесі
Прозодияға қатысты жұмысы, ол фонемиялық принциптерден гөрі басымдық берді, кейінірек автосегменттік фонологиядағы жұмыстың көрегендігін көрсетті. Фирт "жағдай контексі" ұғымы арқылы мағынаның жағдайға тәуелділігіне назар салғаны үшін белгілі, ал оның коллокациялық мағына туралы еңбегі таралымдық семантика саласында кеңінен мойындалған. Ол әсіресе мына атақты цитатасымен танымал:
His work on prosody, which he emphasised at the expense of the phonemic principle, prefigured later work in autosegmental phonology. Firth is noted for drawing attention to the context dependent nature of meaning with his notion of 'context of situation', and his work on collocational meaning is widely acknowledged in the field of distributional semantics. In particular, he is known for the famous quotation:
"Сөзді оны қоршағандардың арасынан танисың" (Firth, J. R. 1957:11)
You shall know a word by the company it keeps (Firth, J. R. 1957:11)
Фирт лингвистикаға қатысты ерекше көзқарас қалыптастырды, осыдан "Фирттік" деген сын есім пайда болды. Осы көзқарастың негізгі идеясы полисистемалық болып табылады. Дэвид Кристал мұны былай сипаттайды:
Firth developed a particular view of linguistics that has given rise to the adjective 'Firthian'. Central to this view is the idea of polysystematism. David Crystal describes this as:
"Тілдік талдау тәсілдері тілдік үлгілерді талдау принциптері мен санаттардың бір жүйесімен түсіндірілмейді, бірақ берілген сипаттама деңгейінде әртүрлі жүйелерді әртүрлі орындарда құру қажет болуы мүмкін." Оның тәсілін Малиновскийдің антропологиялық семантикасын жаңарту және семиотикалық антропология тәсілінің алғы күші ретінде қарастыруға болады. Семантикаға антропологиялық көзқарас семантиканың үш негізгі түріне балама болып табылады: лингвистикалық семантика, логикалық семантика және жалпы семантика. Семантикаға басқа да тәуелсіз көзқарастар – философиялық семантика және психологиялық семантика. Сөздерді ендіруге қатысты жұмыстар табиғи тілді өңдеуге зор әсер етті. Көптеген техникалар сөздердің семантикасын олардың жанындағы сөздерге негізделген тығыз векторлар түрінде бейнелеу үшін жасалды (мысалы, Word2vec, GloVe).
an approach to linguistic analysis based on the view that language patterns cannot be accounted for in terms of a single system of analytic principles and categories but that different systems may need to be set up at different places within a given level of description. His approach can be considered as resuming that of Malinowski's anthropological semantics, and as a precursor of the approach of semiotic anthropology. Anthropological approaches to semantics are alternative to the three major types of semantics approaches: linguistic semantics, logical semantics, and General semantics. Other independent approaches to semantics are philosophical semantics and psychological semantics. inspired works on word embedding hence had a major impact in natural language processing. Many techniques were designed to build dense vectors representing words semantics based on their neighbors (e. g. Word2vec, GloVe).
"Лондон мектебі"
Лондон университетінде 20 жылдан астам оқытушы болып жұмыс істеген Фирт, британ тіл білімі мамандарының бір буынына әсер етті. Оның идеяларының бір замандастары арасында танымалдылығы тіл білімі саласында "Лондон мектебі" деп белгілі болған бағыттың пайда болуына себеп болды. Фирттің студенттерінің арасында неофиртшілдер деп аталатындардың ішінде Майкл Холлидей ерекше көзге түсті, ол 1965 жылдан 1971 жылға дейін Лондон университетінде жалпы тіл білімі профессоры болды. Фирт кейіннен танымал тіл білімі мамандары болған бірнеше студентін Африка және Шығыс тілдерін зерттеуге баулыды. Т. Ф. Митчелл араб және бербер тілдерін, Фрэнк Р. Палмер эфиопия тілдерін, оның ішінде тигре тілін, ал Майкл Холлидей қытай тілін зерттеді. Оның ағылшыл тілінен өзге ана тілі бар студенттерімен де жұмыс істеуі Фирттің просодикалық талдау теориясын дамытуға септігін тигізді. Оның ықпалды шәкірттерінің қатарында Масуд Хусейн Хан, сондай-ақ араб тіл білімі мамандары Ибрагим Анис, Тамам Хасан және Камал Башир болды. Фирт студенттерінің семиттік және Шығыс тілдеріндегі зерттеулерінен көптеген жаңа түсініктер алды, соның нәтижесінде фонология мен морфологияның сызықтық талдауынан синтагматикалық және парадигматикалық талдауға қарай үлкен өзгеріс жасады, онда фонематикалық бірліктердің екі деңгейін (телефонға баламалы) және прозодияларды (назалдану, велярлану сияқты ерекшеліктерге баламалы) ажырату маңызды болды. Просодикалық талдау автосегменттік фонологияның дамуына жол ашты, бірақ фонология тарихы туралы жеткілікті білімі жоқ көптеген тіл білімі мамандары бұл фактіні мойындамайды.
As a teacher in the University of London for more than 20 years, Firth influenced a generation of British linguists. The popularity of his ideas among contemporaries gave rise to what was known as the 'London School' of linguistics. Among Firth's students, the so called neo Firthians were exemplified by Michael Halliday, who was Professor of General Linguistics in the University of London from 1965 until 1971. Firth encouraged a number of his students, who later became well known linguists, to carry out research on a number of African and Oriental languages. T. F. Mitchell worked on Arabic and Berber, Frank R. Palmer on Ethiopian languages, including Tigre, and Michael Halliday on Chinese. Some other students whose native tongues were not English also worked with him and that enriched Firth's theory on prosodic analysis. Among his influential students were Masud Husain Khan and the Arab linguists Ibrahim Anis, Tammam Hassan and Kamal Bashir. Firth got many insights from work done by his students in Semitic and Oriental languages so he made a great departure from the linear analysis of phonology and morphology to a more of syntagmatic and paradigmatic analysis, where it is important to distinguish between the two levels of phonematic units (equivalent to phone) and prosodies (equivalent to features like "nasalization", "velarization" etc.). Prosodic analysis paved the way to autosegmental phonology, though many linguists, who do not have a good background on the history of phonology, do not acknowledge this.
Таңдалған жарияланымдар
Сөз. Лондон: Эрнест Бенн, 1930 жыл. Адам тілдері. Лондон: Уоттс, 1937 жыл. Лингвистика бойынша мақалалар, 1934–1951 жж. Лондон: Оксфорд университетінің баспасы, 1957 жыл. Дж. Р. Ферт редакторы болған, Лингвистикалық талдау бойынша зерттеулер, Филологиялық қоғамның арнайы томы, 1-тарау, 1–32 беттер, Оксфорд: Блэквелл, 1957 жыл. Ф. Р. Палмер редакциялаған Дж. Р. Ферттің таңдамалы еңбектері, 1952–1959 жж. Лондон: Лонгманс, 1968 жыл.
Speech. London: Ernest Benn, 1930. The Tongues of Men. London: Watts, 1937. Papers in Linguistics, 1934–1951. London: Oxford University Press, 1957. A synopsis of linguistic theory 1930 1955, in J. R. Firth, editor, Studies in Linguistic Analysis, Special volume of the Philological Society, chapter 1, pages 1–32, Oxford: Blackwell, 1957. Selected Papers of J. R. Firth, 1952 59, edited by F. R. Palmer. London: Longmans, 1968.