Отто Есперсен: Даниялық тіл білімі маманының өмірі мен еңбектері
Otto Jespersen
Отто Йесперсен (1860-1943) – даниялық тіл білімі маманы, ағылшын грамматикасын зерттеген. Ең үзділген тіл мамандарының бірі саналады. Тілі, өмірі туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
норвегиялық комедияшы
даниялық тіл білімі маманы (1860–1943)
the Norwegian comedian
Danish linguist (1860–1943)
Дженс Отто Гарри Джесперсен (16 шілде 1860 – 30 сәуір 1943) – ағылшын тілінің грамматикасына маманданған даниялық тіл білімі маманы. Стивен Митен оны "XIX және XX ғасырлардағы ең ұлы тіл ғалымдарының бірі" деп сипаттады.
Jens Otto Harry Jespersen (; 16 July 1860 – 30 April 1943) was a Danish linguist who specialized in the grammar of the English language. Steven Mithen described him as "one of the greatest language scholars of the nineteenth and twentieth centuries."
Ерте өмір
Отто Джесперсен Ютландиядағы Рандерс қаласында дүниеге келген. Ол бала кезінде даниялық филолог Расмус Расктың еңбегінен шабыттанды және Расктың грамматикасының көмегімен исланд, итальян және испан тілдерін өзі үйренді. 1877 жылы 17 жасында Копенгаген университетіне түсіп, бастапқыда заңды оқыды, бірақ тіл білімін де ұмытпады. 1881 жылы ол өзінің назарын толықтай тілдерге бұрды, ал 1887 жылы ағылшын және латын тілдерін қосымша тілдер ретінде француз тілінде магистр дәрежесін алды. Оқу кезінде мектеп мұғалімі болып және Дания парламентінде стенограф ретінде жарты күндік жұмыс істеу арқылы өзін асырады. 1886 жылдың маусым айында Джесперсен Халықаралық фонетика қауымдастығының мүшесі болды, ол кезде ол «Фонетика мұғалімдері қауымдастығы» деп аталды. Шындығында, барлық тілдерде қолданылатын фонетикалық әліпби жасау идеясын Джесперсен алғаш рет Пауль Пассиге жіберген хатында ұсынды. 1887–1888 жылдары ол Англия, Германия және Францияға сапарлап, Генри Свит және Пол Пасси сияқты тіл білімі мамандарымен кездесті және Оксфорд университеті сияқты оқу орындарында дәрістерге қатысты. Өзінің ұстазы Вильгельм Томсеннің кеңесімен 1888 жылдың тамызында Копенгагенге оралды және ағылшын тіліндегі жағдайлар жүйесі туралы докторлық диссертациясы бойынша жұмыс істей бастады. Ол диссертациясын 1891 жылы сәтті қорғады.
Otto Jespersen was born in Randers in Jutland. He was inspired by the work of Danish philologist Rasmus Rask as a boy, and with the help of Rask's grammars taught himself some Icelandic, Italian, and Spanish. He entered the University of Copenhagen in 1877 when he was 17, initially studying law but not forgetting his language studies. In 1881 he shifted his focus completely to languages, and in 1887 earned his master's degree in French, with English and Latin as his secondary languages. He supported himself during his studies through part time work as a schoolteacher and as a shorthand reporter in the Danish parliament. In June, 1886, Jespersen became a member of the International Phonetic Association, then called The Phonetic Teachers' Association. In fact the idea of creating a phonetic alphabet that could be used by every language was first put forward by Jespersen in a letter he sent to Paul Passy. In 1887–1888, he traveled to England, Germany and France, meeting linguists like Henry Sweet and Paul Passy and attending lectures at institutions like Oxford University. Following the advice of his mentor Vilhelm Thomsen, he returned to Copenhagen in August 1888 and began work on his doctoral dissertation on the English case system. He successfully defended his dissertation in 1891.
Академиялық өмірі мен жұмысы
Джесперсен 1893-1925 жылдары Копенгаген университетінде ағылшын тілінің профессоры болды және 1920–21 жылдары университет ректоры қызметін атқарды. Оның алғашқы жұмыстары негізінен тілдерді оқыту реформасына және фонетикаға бағытталған, бірақ ол синтаксис және тілдің дамуы бойынша кейінгі еңбектерімен көбірек танылды. Ол дания тілінде Rank және Nexus теорияларын екі мақалада ұсынды: Sprogets logik (1913) және De to hovedarter af grammatiske forbindelser (1921). Бұл теорияда Джесперсен синтаксистен сөздердің түрлерін алып тастайды және біріншілік, екіншілік және үшіншілік деңгейлерді ажыратады; мысалы, "жақсы өңделген тіркесте" "тіркес" – біріншілік, ол "өңделген" екіншілікпен анықталады, ал ол өз кезегінде "жақсы" үшіншілікпен анықталады. Nexus термині сөйлемдерге, сөйлемдерге ұқсас құрылымдарға және қалыптасу кезеңіндегі сөйлемдерге қолданылады, онда екі ұғым бір бірлікте білдіріледі; мысалы, жаңбыр жауды, ол үйге жүгірді. Бұл термин екі немесе одан көп элементтер арқылы білдірілген бір идеяны көрсететін қосылыс деп аталатын қосымша ұғыммен толықтырылады, ал nexus екі идеяны біріктіреді. Қосылыс және nexus түсініктері тіл білімі саласында контекст мәселесіне назар аударуға көмектесті. Ол өзінің бірнеше кітабымен кеңінен танылды. "Тіл: оның табиғаты, дамуы және шығу тегі" (1922) көптегендердің пікірінше, оның шедевр туындысы болып саналады. АҚШ-та болғанда ол елдің білім беру жүйесін зерттеуге мүмкіндік алды. Оның өмірбаяндық еңбегі (төменде қараңыз) 1995 жылы ғана ағылшын тіліне аударылып басылды. 1925 жылы зейнетке шыққаннан кейін Джесперсен халықаралық тіл білімі қоғамдастығында белсенді болып қала берді. Жазумен айналысумен қатар, ол 1930 жылы Женевада тілдік зерттеулер жөніндегі алғашқы халықаралық жиынды ұйымдастырып, төрағалық етті, ал 1936 жылы Копенгагенде өткен төртінші халықаралық тіл білімі конгресінің президенті болды. Джесперсен халықаралық тіл қозғалысының маңызды тұлғасы болды. Ол эсперантоның Идо тармағын ерте қолдады және 1928 жылы өзінің Novial жобасын жариялады. Ол сондай-ақ Халықаралық қосымша тілдер қауымдастығымен жұмыс істеді. Джесперсен Нью-Йорктегі Колумбия университетінен (1910), Шотландиядағы Сент-Эндрюс университетінен (1925) және Париждегі Сорбоннадан (1927) құрметті доктор дәрежесін алды. Ол 1931 жылы Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.
Jespersen was a professor of English at the University of Copenhagen from 1893 to 1925, and served as Rector of the university in 1920–21. His early work focused primarily on language teaching reform and on phonetics, but he is best known for his later work on syntax and on language development. He advanced the theories of Rank and Nexus in Danish in two papers: Sprogets logik (1913) and De to hovedarter af grammatiske forbindelser (1921). Jespersen in this theory of ranks removes the parts of speech from the syntax, and differentiates between primaries, secondaries, and tertiaries; e. g. in "well honed phrase," "phrase" is a primary, this being defined by a secondary, "honed", which again is defined by a tertiary "well". The term Nexus is applied to sentences, structures similar to sentences and sentences in formation, in which two concepts are expressed in one unit; e. g., it rained, he ran indoors. This term is qualified by a further concept called a junction which represents one idea, expressed by means of two or more elements, whereas a nexus combines two ideas. Junction and nexus proved valuable in bringing the concept of context to the forefront of the attention of the world of linguistics. He was most widely recognized for some of his books. Language: Its Nature, Development and Origin (1922) is considered by many to be his masterpiece. While in the U. S., he took occasion to study the country's educational system. His autobiography (see below) was published in English translation as recently as 1995. After his retirement in 1925, Jespersen remained active in the international linguistic community. In addition to continuing to write, he convened and chaired the first International Meeting on Linguistic Research in Geneva in 1930, and acted as president of the Fourth International Congress of Linguists in Copenhagen in 1936. Jespersen was an important figure in the international language movement. He was an early supporter of the Esperanto offshoot Ido and in 1928 published his own project Novial. He also worked with the International Auxiliary Language Association. Jespersen received honorary degrees from Columbia University in New York (1910), St. Andrews University in Scotland (1925), and the Sorbonne in Paris (1927). He was elected a foreign member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences in 1931.