Моррис Свадеш: Америка тіл біліміндегі зерттеуші және салыстырмалы тілдерді зерттеуші
Morris Swadesh
Моррис Свадеш (1909-1967) – америкалық тіл білімі маманы, салыстырмалы және тарихи тілдерді зерттеген. Э.Сапирдің шәкірті, соғыс жылдары АҚШ армиясында жұмыс істеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық тіл білімі маманы (1909–1967)
American linguist (1909–1967)
Моррис Свадеш ( /s//w//ɒ//d//ɛ//ʃ/; 22 қаңтар 1909 – 20 шілде 1967) – салыстырмалы және тарихи тіл білімі саласында маманданған американдық тіл білімі маманы. Свадеш Массачусетс штатында Бессарабиядан келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келген. Ол Чикаго университетінде бакалавр және магистр дәрежелерін алды, Эдвард Сапирдің басшылығымен оқыды, содан кейін Сапирдің ізбен Йель университетіне барып, 1933 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Свадеш 1937–1939 жылдары Висконсин университетінде (Мэдисон) оқытумен айналысты, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясы және Стратегиялық қызметтер кеңсесімен бірге жобалар істеді. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Нью-Йорк қалалық колледжінде профессор болып жұмыс істеді, бірақ 1949 жылы Коммунистік партияға мүше болғандықтан жұмыстан босатылды. Өмірінің қалған бөлігін Мексика мен Канадада оқытумен өткізді. Свадеш Американың жергілікті тілдеріне ерекше қызығушылық танытты және Солтүстік Америкада кең ауқымды зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ол глоттохронология мен лексикостатистиканың негізін қалаушылардың бірі болды және ол Swadesh тізімін жасағандығымен белгілі, бұл тілдерді салыстыруға ыңғайлы, барлық мәдениеттерде кездесетін негізгі түсініктердің жинағы. Свадеш өзінің әдістері арқылы сырттай байланыссыз тілдердің арасындағы терең байланысты анықтауға болатынына сенді, осылайша макроотбасыларды және тіпті "прото-адам" тілін анықтауға мүмкіндік береді. Оның теориялары көбінесе дау тудырды, ал кейбіреулері кейінгі тіл білімі мамандары тарапынан жоққа шығарылды.
Morris Swadesh ('/s//w//ɒ//d//ɛ//ʃ/; January 22, 1909 – July 20, 1967) was an American linguist who specialized in comparative and historical linguistics. Swadesh was born in Massachusetts to Bessarabian Jewish immigrant parents. He completed bachelor's and master's degrees at the University of Chicago, studying under Edward Sapir, and then followed Sapir to Yale University where he completed a Ph. D. in 1933. Swadesh taught at the University of Wisconsin–Madison from 1937 to 1939, and then during World War II worked on projects with the United States Army and Office of Strategic Services. He became a professor at the City College of New York after the war's end, but was fired in 1949 due to his membership in the Communist Party. He spent most of the rest of his life teaching in Mexico and Canada. Swadesh had a particular interest in the indigenous languages of the Americas, and conducted extensive fieldwork throughout North America. He was one of the pioneers of glottochronology and lexicostatistics, and is known for his creation of the Swadesh list, a compilation of basic concepts believed to present across cultures and thus suitable for cross linguistic comparison. Swadesh believed that his techniques could discover deep relationships between apparently unrelated languages, thus allowing for the identification of macrofamilies and possibly even a "Proto Human" language. His theories were often controversial, and some have been deprecated by later linguists.
Ерте өмір және білім
Свадэш 1909 жылы Массачусетс штатының Холиоке қаласында Бессарабиядан келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы көп тілді болғандықтан, ол идиш, орыс және ағылшын тілдерін бірінші тілдері ретінде меңгерді. Свадэш Чикаго университетінен бакалавр және магистр дәрежелерін алды, онда ол лингвист Эдвард Сапирмен оқуын бастады. Ол Сапирді Йель университетіне із басып, 1933 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Американың жергілікті тілдері арасындағы сөздердің ұқсастығының Сапирдің алғашқы тізімдерінен шабыттанған ол, салыстырмалы тіл білімі саласында өмірлік еңбегін бастады.
Swadesh was born in 1909 in Holyoke, Massachusetts, to Jewish immigrant parents from Bessarabia. His parents were multilingual, and he grew up with Yiddish, some Russian, and English as his first languages. Swadesh earned his B. A. and M. A. from the University of Chicago, where he began studying with the linguist Edward Sapir. He followed Sapir to Yale University, where he earned his Ph. D. in 1933. Inspired by Sapir's early lists of word similarities among Native American languages, he began a life work in comparative linguistics.
Ерте мансап
1930 жылдары Свадеш Американың 20-дан астам абориген тілдері бойынша ауқымды далалық зерттеулер жүргізді, Канада, Мексика және АҚШ-қа сапар шекті. Ол ең көбінесе Луизианадағы аборигендер арасында таралған, қазір жойылған, жеке тіл – Читимача тілінде жұмыс істеді. Оның далалық жазбалары мен одан кейінгі жарияланымдары осы жойылған тіл туралы маңызды мәліметтер көзі болып табылады. Ол сондай-ақ Висконсин және Нью-Йорктегі меномине және махикан тілдері бойынша шағын көлемде далалық зерттеулер жүргізді; екеуі де алгонкин тілдер отбасының құрамына кіреді. Свадеш 1937-1939 жылдары Висконсин университетінде тіл білімі мен антропологиядан сабақ берді. Осы кезеңде ол ерекше «Oneida тілі мен фольклоры» жобасын құрастырып, ұйымдастырды. Бұл бағдарламаға Висконсин штатындағы оннан астам Oneida индейлері Франклин Д. Рузвельт әкімшілігі кезінде WPA жобасы бойынша Oneida тіліндегі мәтіндерді жазу және аудару үшін жұмысқа алынды. (Oneida халықтары тарихи тұрғыдан Ирокез конфедерациясының бес тайпасының бірі болды, олардың тарихи аумағы Нью-Йорк штатының орталық бөлігінде орналасқан, бірақ 19 ғасырдағы кейбіреулері Висконсинге көшіп кеткен.) Осы кезеңде басқа WPA жобаларында жазушылар штат тарихтары мен нұсқаулықтарды жазып, зерттеушілер Азамат соғысы аяқталғанға дейін құлдықта туған африкалық американдықтардың ауызша тарихын жинады. Свадеш Висконсин университетімен жобаны бастауға тиіс болған кезде жұмыстан босатылды. Флойд Лунсбери, сол кездегі студент, оны аяқтауға міндеттелді. Лунсбери тіл білімі саласындағы оқуын жалғастырды, кейін Йель университетінде антропология және тіл білімі профессоры болды. 1939 жылдың мамырында Свадеш Мексикаға барды, онда ол аборигендердің білімін қолдаған Мексика президенті Лазаро Карденастың үкіметіне көмектесуге жұмысқа алынды. АҚШ-қа оралғаннан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Свадеш АҚШ армиясы мен OSS үшін әскери жобаларда жұмыс істеді, бірнеше тілдер бойынша анықтамалық материалдарды жинады: бурман, қытай, орыс және испан тілдері. Хилсман Свадештің АҚШ-тағы нәсілдік сегрегацияға қарсы күшті ұстанымдары болғанын еске алды. Свадеш 1954 жылға дейін Америка Құрама Штаттарында жұмыс істеді, оған Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамының шектеулі қаржылық көмегі тиді.
In the 1930s, Swadesh conducted extensive fieldwork on more than 20 indigenous languages of the Americas, with travels in Canada, Mexico, and the US. He worked most prominently on the Chitimacha language, a now extinct language isolate found among indigenous people of Louisiana. His fieldnotes and subsequent publications constitute the main source of information on this extinct language. He also conducted smaller amounts of fieldwork on the Menominee and Mahican languages, in Wisconsin and New York, respectively; both are part of the Algonquian language family. Swadesh taught linguistics and anthropology at the University of Wisconsin in Madison from 1937 to 1939. During this time he devised and organized the highly original Oneida Language and Folklore Project. This program hired more than a dozen Oneida Indians in Wisconsin for a WPA project (under the Franklin D. Roosevelt administration) to record and translate texts in the Oneida language. (The Oneida were historically one of the five nations of the Iroquois Confederacy, with their historic territory located in central New York state, but some had moved to Wisconsin in the 19th century.) In this same period in other WPA projects, writers were recording state histories and guides, and researchers were collecting oral histories of African Americans who had been born into slavery before the end of the Civil War. Swadesh was let go by the University of Wisconsin just as he was to begin the project. Floyd Lounsbury, then an undergraduate, was assigned to finish it. Lounsbury continued his studies in linguistics, later serving as Sterling Professor of Anthropology and Linguistics at Yale University. In May 1939 Swadesh went to Mexico, where he had been hired to assist the government of Mexican President Lázaro Cárdenas, who was promoting the education of indigenous peoples. Returning to the U. S., during the Second World War Swadesh worked on military projects for the U. S. Army and the OSS to compile reference materials on Burmese, Chinese, Russian, and Spanish. Hilsman recalled that Swadesh had been strongly opposed to racial segregation in the United States. Swadesh continued to work in the United States until 1954, aided by limited funding from the American Philosophical Society of Philadelphia.
Кейінгі мансап
1956 жылы Свадеш Мексикаға оралды, онда ол Мексиканың Ұлттық автономды университетінде зерттеуші болып жұмыс істеді және Мексика қаласындағы Ұлттық антропология және тарих мектебінде (Escuela Nacional de Antropología e Historia) тіл білімінен сабақ берді. 1966 жылы ол Канаданың Альберта университетінде жалпы тіл білімі профессоры болып тағайындалды. 1967 жылғы жазда қайтыс болған кезде ол Канаданың батысындағы маңызды зерттеу жобасының жоспарларын жасап жатқан еді.
In 1956 Swadesh returned to Mexico, where he took a position as researcher at the National Autonomous University of Mexico and taught linguistics at the National School of Anthropology and History (Escuela Nacional de Antropología e Historia), in Mexico City. In 1966, he was appointed Professor of General Linguistics at the University of Alberta in Canada. He was developing plans for a major research project in Western Canada at the time of his death, in the summer of 1967.
Жеке өмір
Свадэш бір кезде Мэри Хаасқа үйленген, ол да американдық тіл білімі маманы болған. Кейін ол Франсис Леонға үйленді, олар 1930 жылдары Мексикада бірге жұмыс істеді; олар 1950 жылдардың соңында ажырасты. 1956 жылы Мексикаға қайтқаннан кейін ол тіл білімі маманы Евангелина Аранаға үйленді. Ол 1967 жылдың шілде айында Мехико қаласында қайтыс болды.
Swadesh was married for a time to Mary Haas, a fellow American linguist. He later married Frances Leon, with whom he worked in Mexico in the 1930s; they divorced in the late 1950s. He married linguist Evangelina Arana after his return to Mexico in 1956. He died in Mexico City in July 1967.