Кіріспе

Луи Фриан (lwi fʁijɑ̃; 18 қыркүйек 1758 – 24 маусым 1829) – Франция революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарында күрескен француз генералы.

Ерте өмір және Француз революциялық соғыстары

Фриант Сомма өзенінің жанында, Альберден оңтүстікке қарай 8 км жердегі Морланкур ауылында, балауыз жасаушының ұлы болып дүниеге келді. Ол 1781 жылдың ақпанында 22 жасында Gardes Françaises қатарына қосылды және 1787 жылы қызметтен кеткенге дейін капрал шеніне көтерілді. Француз революциясы басталғанда, Фриант 1789 жылдың қыркүйегінде Париждің Ұлттық гвардиясына ерікті болып кірді. 1792 жылдың қыркүйегінде ол 9-шы батальонның подполковнигі болып сайланды және 1793 жылдың 16 желтоқсанында сол аяғына жараланғанға дейін Мозель армиясының құрамында Германия шекарасында батальонды басқарды. 1794 жылдың наурыз айында 181-ші жарты бригадасының полковнигі ретінде қайта әрекетке кіріскен Фриант 1794 жылдың 26 маусымында Флеюрдегі (болашақтағы Лигни/Сент-Аманд шайқасы орнына жақын) маңызды жеңіске қатысты. Ол бригаданың (1794 жылдың шілдесі) және дивизияның (1794 жылдың тамызы) уақытша командирі болды. Ол Маастрихт (қазан 1794) және Люксембург (сәуір 1795) қамалдарында қызмет етті. 13 маусымда ол генерал-бригадир шеніне көтерілді. Люксембургтің әскери губернаторы қызметін атқарғаннан кейін, Фриант 1796 жылы Рейн бойында Самбр және Мез армиясымен бірге қызмет етті. 1797 жылдың қаңтарында ол Италия армиясының Бернадот дивизиясына қосылды. Ол Талььяменто шайқасында (1797 жылдың 16 наурызы) қатысты және 1797 жылдың маусымынан бастап 3-ші дивизияның 5-ші бригадасының (30-шы және 55-ші жеңіл пехоталық полктер) басшылығын өз қолына алды.

Мысыр

Фриант Мысырдағы генерал Дезеистің дивизиясының 2-бригадына (61-ші және 88-ші линиялық полктер) қолбасшылық етті, Пирамидалар шайқасына (1798 жылдың 21 шілдесі) және Дезеистің Жоғарғы Мысырдағы сәтті науқанына қатысты. Ол 4 қыркүйекте 1799 жылы уақытша Général de Division шеніне көтерілді және Дезеі Маренго науқанында шешуші, бірақ қазаға әкелетін рөлін ойнауға кеткеннен кейін Жоғарғы Мысырдағы қолбасшылыққа тағайындалды. Фриант 1800 жылдың наурыз-сәуір айларында Каирдегі үлкен көтерілісті басуда басты рөл атқарды. 1800 жылдың қыркүйегінде Général de Division шені расталды және Александрия губернаторы болып тағайындалды, ол британдықтармен екінші Абукир шайқасында (1801 жылдың 8 наурызы) шайқасты және 1801 жылдың тамызына дейін Александрияны қорғады. Шығыс армиясының қалдықтарымен елге қайтарылған Фриант 1801-1803 жылдары жаяу әскердің бас инспекторы қызметін атқарды, содан кейін босағасы Давудың корпусына қосылды. Онде ол III корпустың 2-ші дивизиясын "вероятно, жер бетіндегі ең жақсы жеке дивизияға" (Боуден, Наполеон және Аустерлиц) айналдырды.

Империяның биік дәуірі

1805 жылғы Ульм-Аустерлиц жорығында Фриант дивизиясы жылдам және тиімді марш жасауымен көзге түсті. Бұл қасиеті Венадан Аустерлицтегі Grande Armée-ді күшейту үшін шақырылған дивизияда тиімді пайдаланылды. Олар 46 сағат ішінде 70 миль (шамамен 113 километр) жол жүріп, 1805 жылғы 2 желтоқсан күні таңертең Телнице мен Сокольницеде одақтастарға қарсы шабуылға келді. Голдбах ағысы бойындағы қаһарлы шайқаста Фрианттың үш аты қаза тапты. 1805 жылғы 27 желтоқсанда Фриантқа Құрмет легионының Ұлы бүркіті ордені табысталды. 1806 жылғы жорықта Ауэрштедт шайқасында (1806 жылғы 14 қазанда) Давудың 26 000 сарбаздан тұратын III корпусы 63 000 пруссиялық әскерге қарсы тұрып, жеңіске жетті. Фриант дивизиясы оң жақтан шабуылға шығып, пруссиялықтардың сол қанатын қиратты. Фриант пен Гудиннің жаяу әскері шарбаққа орналасып, Блюхердің өзі бастаған алып атты әскердің шабуылына тойтарыс беріп, оларды талқандады. Польша жорығында Фриант дивизиясы 1806 жылғы 24 желтоқсанда Украина өзенін форсирлеу кезінде сәтті шайқасты. Эйлау шайқасында Фриант дивизиясы 1807 жылғы 8 ақпан күні таңертең француз оң жағын нығайтуға келді, бұл жеңіліске жақын тұрған жағдайды теңгеріске түсірді. Эйлау шайқасында Фриант оң жағына оқ тиіп жарақаттанды. 1808 жылғы 5 қазанда Фриант Империя графы атанды. 1809 жылғы жорықта Фриант дивизиясы Тьюген-Хаузен (19 сәуір), Абенсберг (21 сәуір), Экмюль (22 сәуір) және Ратисбон (23 сәуір) жерлерінде ерекше көзге түсті. 1809 жылғы 6 шілдеде Ваграм шайқасында Фриант Маркрафнойзидльдегі шаршы мұнараны (Square Tower) шабуылдау кезінде снарядтың сынығынан иығына жараланды.

Ресей, Германия, Франция

1812 жылғы Ресей жорығында Фриант Давуттың І корпусының 2-дивизиясына қолбасшылық етті. 1812 жылдың тамызында генерал Дорсенн қайтыс болғаннан кейін, ол «Ескі гвардия» атты гренадиерлер бригадасының қолбасшысы болып тағайындалды. Фриант өз дивизиясын басқаруын жалғастырды. Смоленск шайқасында (17 тамыз) және Бородино шайқасында (7 қыркүйек 1812 ж.) Семеновская ауылын басып алу кезінде жарақаттанды, ал Бородино шайқасында (7 қыркүйек 1812 ж.) ауыр жарақат алды. Денсаулығына қарамастан, ол Гжатскіде қалды, және қазан айтының соңында армия Гжатскіге қайтып келгенде де жарақаты толық айықпаған болатын. Фриант 1813 жылдың қаңтарында Францияға оралып, жараларын емдеді. 1813 жылдың маусымында ол қайтадан фронтқа оралып, Дрезден (26 тамыз), Лейпциг (16–19 қазан) және Ханау (30 қазан) шайқастарында «Ескі гвардия» дивизиясына қолбасшылық етті. 1814 жылғы Франциядағы науқанда Фриант және оның «Ескі гвардияның» 1-дивизиясы 24 қаңтарда Бар-сюр-Аубеде Гюлайдың австриялық әскерлеріне қарсы сәтті қорғаныс шараларын жүргізді. Фриант Наполеонның Силезия армиясының Блюхерге қарсы күтпеген қарсы шабуылына қатысып, Монмирайль (11 ақпан), Шато-Тьерри (12 ақпан) және Ваушамп (14 ақпан 1814 ж.) түбінде жеңіске жетті. Фрианттың «Ескі гвардиясы» императордың маневрлік резервінің және күшті бөлігінің ядросы болды. Олар Кранн шайқасында (1814 жылдың 7 наурызында) болған қанды және шешімсіз шайқасқа, Лаондағы (9–10 наурыз) жеңіліске, Реймсті қайта басып алуға (13 наурыз) және Арси-сюр-Аубедегі (20 наурыз) жеңіліске қатысты.

Ватерлоо және соңғы жылдары

Наполеонның жер аударылуы кезінде Фриан Францияның жаяу гранадиерлерінің командирі болып қалды. Жүз күндік науқанда ол Пье де ла Вейль Гардының гранадерлерінің бас полковнигі болды. Оның әскері 1815 жылғы 16 маусымда қараңғы түскен кезде Линьиге соңғы шабуыл жасады. 18 маусымда Ватерлоо шайқасында Фриант өзінің Ескі гвардиялық гранадирлерін одақтастардың орталығына соңғы, шешуші шабуылға бастады, онда ол тағы да жараланды. Фриант 1815 жылдың қыркүйегінде отставкаға шықты. Ол 1829 жылғы 24 маусымда 70 жасында қайтыс болды.