Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Луи Фриан (lwi fʁijɑ̃; 18 қыркүйек 1758 – 24 маусым 1829) – Франция революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарында күрескен француз генералы.
Louis Friant (lwi fʁijɑ̃; 18 September 1758 – 24 June 1829) was a French general who fought in the French Revolutionary Wars and the Napoleonic Wars.
Ерте өмір және Француз революциялық соғыстары
Фриант Сомма өзенінің жанында, Альберден оңтүстікке қарай 8 км жердегі Морланкур ауылында, балауыз жасаушының ұлы болып дүниеге келді. Ол 1781 жылдың ақпанында 22 жасында Gardes Françaises қатарына қосылды және 1787 жылы қызметтен кеткенге дейін капрал шеніне көтерілді. Француз революциясы басталғанда, Фриант 1789 жылдың қыркүйегінде Париждің Ұлттық гвардиясына ерікті болып кірді. 1792 жылдың қыркүйегінде ол 9-шы батальонның подполковнигі болып сайланды және 1793 жылдың 16 желтоқсанында сол аяғына жараланғанға дейін Мозель армиясының құрамында Германия шекарасында батальонды басқарды. 1794 жылдың наурыз айында 181-ші жарты бригадасының полковнигі ретінде қайта әрекетке кіріскен Фриант 1794 жылдың 26 маусымында Флеюрдегі (болашақтағы Лигни/Сент-Аманд шайқасы орнына жақын) маңызды жеңіске қатысты. Ол бригаданың (1794 жылдың шілдесі) және дивизияның (1794 жылдың тамызы) уақытша командирі болды. Ол Маастрихт (қазан 1794) және Люксембург (сәуір 1795) қамалдарында қызмет етті. 13 маусымда ол генерал-бригадир шеніне көтерілді. Люксембургтің әскери губернаторы қызметін атқарғаннан кейін, Фриант 1796 жылы Рейн бойында Самбр және Мез армиясымен бірге қызмет етті. 1797 жылдың қаңтарында ол Италия армиясының Бернадот дивизиясына қосылды. Ол Талььяменто шайқасында (1797 жылдың 16 наурызы) қатысты және 1797 жылдың маусымынан бастап 3-ші дивизияның 5-ші бригадасының (30-шы және 55-ші жеңіл пехоталық полктер) басшылығын өз қолына алды.
Friant was born in the village of Morlancourt, 8 km south of Albert near the river Somme, the son of a wax maker. He enlisted in the Gardes Françaises in February 1781, at age 22, and rose to the rank of Corporal before leaving the service in 1787. With the outbreak of the French Revolution, Friant volunteered for the Garde Nationale of Paris in September 1789. He was elected lieutenant colonel of the 9e Battalion de Paris in September 1792, leading that battalion on the German frontier under the Army of the Moselle until wounded in the left leg on 16 December 1793. Returning to action as colonel of the 181e Demi Brigade in March 1794, Friant took part in the great victory of Fleurus (a stone's throw from the future battlefield of Ligny/St Amand) on 26 June 1794. He was briefly acting commander of a brigade (July 1794) and a division (August 1794). He served at the sieges of Maastricht (October 1794) and Luxemburg (April 1795). He was promoted to Général de Brigade on 13 June 1795. After a period as Military Governor of Luxemburg, Friant served with the Army of Sambre et Meuse in 1796 along the Rhine. In January 1797 he joined Bernadotte's Division of the Army of Italy. He served at the Battle of the Tagliamento (16 March 1797), and assumed command of the 5th Brigade, 3rd Division (30e and 55e Ligne) from June 1797.
Мысыр
Фриант Мысырдағы генерал Дезеистің дивизиясының 2-бригадына (61-ші және 88-ші линиялық полктер) қолбасшылық етті, Пирамидалар шайқасына (1798 жылдың 21 шілдесі) және Дезеистің Жоғарғы Мысырдағы сәтті науқанына қатысты. Ол 4 қыркүйекте 1799 жылы уақытша Général de Division шеніне көтерілді және Дезеі Маренго науқанында шешуші, бірақ қазаға әкелетін рөлін ойнауға кеткеннен кейін Жоғарғы Мысырдағы қолбасшылыққа тағайындалды. Фриант 1800 жылдың наурыз-сәуір айларында Каирдегі үлкен көтерілісті басуда басты рөл атқарды. 1800 жылдың қыркүйегінде Général de Division шені расталды және Александрия губернаторы болып тағайындалды, ол британдықтармен екінші Абукир шайқасында (1801 жылдың 8 наурызы) шайқасты және 1801 жылдың тамызына дейін Александрияны қорғады. Шығыс армиясының қалдықтарымен елге қайтарылған Фриант 1801-1803 жылдары жаяу әскердің бас инспекторы қызметін атқарды, содан кейін босағасы Давудың корпусына қосылды. Онде ол III корпустың 2-ші дивизиясын "вероятно, жер бетіндегі ең жақсы жеке дивизияға" (Боуден, Наполеон және Аустерлиц) айналдырды.
Friant commanded the 2nd Brigade (61e and 88e Ligne) of General Desaix's division in Egypt, taking part in the Battle of the Pyramids (21 July 1798), and in Desaix's brilliant campaign in Upper Egypt. He was provisionally promoted to Général de Division on 4 September 1799, and succeeded Desaix as commander in Upper Egypt after Desaix departed to play his decisive but fatal part in the Marengo campaign. Friant took a lead role in the suppression of the great revolt in Cairo in March–April 1800. Confirmed in the rank of Général de Division and named Governor of Alexandria in September 1800, he fought the British at the Second Battle of Aboukir (8 March 1801), and defended Alexandria through August 1801. Repatriated with the remnants of the Army of the Orient, Friant served as an inspector general of infantry in 1801–03 before joining the Corps of his brother in law Davout at the Camp of Bruges. There, he molded the 2ème Division, III Corps into "what arguably became the finest line division on the face of the earth" (Bowden, Napoleon and Austerlitz).
Империяның биік дәуірі
1805 жылғы Ульм-Аустерлиц жорығында Фриант дивизиясы жылдам және тиімді марш жасауымен көзге түсті. Бұл қасиеті Венадан Аустерлицтегі Grande Armée-ді күшейту үшін шақырылған дивизияда тиімді пайдаланылды. Олар 46 сағат ішінде 70 миль (шамамен 113 километр) жол жүріп, 1805 жылғы 2 желтоқсан күні таңертең Телнице мен Сокольницеде одақтастарға қарсы шабуылға келді. Голдбах ағысы бойындағы қаһарлы шайқаста Фрианттың үш аты қаза тапты. 1805 жылғы 27 желтоқсанда Фриантқа Құрмет легионының Ұлы бүркіті ордені табысталды. 1806 жылғы жорықта Ауэрштедт шайқасында (1806 жылғы 14 қазанда) Давудың 26 000 сарбаздан тұратын III корпусы 63 000 пруссиялық әскерге қарсы тұрып, жеңіске жетті. Фриант дивизиясы оң жақтан шабуылға шығып, пруссиялықтардың сол қанатын қиратты. Фриант пен Гудиннің жаяу әскері шарбаққа орналасып, Блюхердің өзі бастаған алып атты әскердің шабуылына тойтарыс беріп, оларды талқандады. Польша жорығында Фриант дивизиясы 1806 жылғы 24 желтоқсанда Украина өзенін форсирлеу кезінде сәтті шайқасты. Эйлау шайқасында Фриант дивизиясы 1807 жылғы 8 ақпан күні таңертең француз оң жағын нығайтуға келді, бұл жеңіліске жақын тұрған жағдайды теңгеріске түсірді. Эйлау шайқасында Фриант оң жағына оқ тиіп жарақаттанды. 1808 жылғы 5 қазанда Фриант Империя графы атанды. 1809 жылғы жорықта Фриант дивизиясы Тьюген-Хаузен (19 сәуір), Абенсберг (21 сәуір), Экмюль (22 сәуір) және Ратисбон (23 сәуір) жерлерінде ерекше көзге түсті. 1809 жылғы 6 шілдеде Ваграм шайқасында Фриант Маркрафнойзидльдегі шаршы мұнараны (Square Tower) шабуылдау кезінде снарядтың сынығынан иығына жараланды.
In the Ulm Austerlitz campaign of 1805, Friant's Division earned a reputation for rapid and effective marching. This quality was put to excellent use when the Division was summoned from Vienna to reinforce the Grande Armée at Austerlitz, marching 70 miles in 46 hours and arriving just in time to counterattack the Allies at Telnice and Sokolnice on the morning of 2 December 1805. In the ferocious fighting along the Goldbach stream, Friant had three horses killed under him. Friant was awarded the Grand Eagle of the Legion of Honor on 27 December 1805. In the 1806 campaign, at the Battle of Auerstädt (14 October 1806) in which Davout's III Corps of 26,000 men faced and defeated the Prussian main body of 63,000, Friant's Division advanced on the right, turning the Prussian left flank. The infantry of Friant and Gudin, standing in square, withstood and shattered a massive cavalry attack led by Blücher himself. In the Polish campaign, Friant's Division fought successfully at the forcing of the Ukra River on 24 December 1806. At the Battle of Eylau, Friant's Division arrived to reinforce the French right on the morning of 8 February 1807, helping to turn a near defeat into a stalemate. Friant suffered a gunshot wound to his right side at Eylau. Friant was named Comte de l'Empire on 5 October 1808. In the 1809 campaign, Friant's Division fought with distinction at Teugen Hausen (19 April), Abensberg (21 April), Eckmühl (22 April), and Ratisbon (23 April). At the Battle of Wagram on 6 July 1809, Friant was wounded in the shoulder by a shell fragment during the successful storming of the Square Tower at Markgrafneusiedl.
Ресей, Германия, Франция
1812 жылғы Ресей жорығында Фриант Давуттың І корпусының 2-дивизиясына қолбасшылық етті. 1812 жылдың тамызында генерал Дорсенн қайтыс болғаннан кейін, ол «Ескі гвардия» атты гренадиерлер бригадасының қолбасшысы болып тағайындалды. Фриант өз дивизиясын басқаруын жалғастырды. Смоленск шайқасында (17 тамыз) және Бородино шайқасында (7 қыркүйек 1812 ж.) Семеновская ауылын басып алу кезінде жарақаттанды, ал Бородино шайқасында (7 қыркүйек 1812 ж.) ауыр жарақат алды. Денсаулығына қарамастан, ол Гжатскіде қалды, және қазан айтының соңында армия Гжатскіге қайтып келгенде де жарақаты толық айықпаған болатын. Фриант 1813 жылдың қаңтарында Францияға оралып, жараларын емдеді. 1813 жылдың маусымында ол қайтадан фронтқа оралып, Дрезден (26 тамыз), Лейпциг (16–19 қазан) және Ханау (30 қазан) шайқастарында «Ескі гвардия» дивизиясына қолбасшылық етті. 1814 жылғы Франциядағы науқанда Фриант және оның «Ескі гвардияның» 1-дивизиясы 24 қаңтарда Бар-сюр-Аубеде Гюлайдың австриялық әскерлеріне қарсы сәтті қорғаныс шараларын жүргізді. Фриант Наполеонның Силезия армиясының Блюхерге қарсы күтпеген қарсы шабуылына қатысып, Монмирайль (11 ақпан), Шато-Тьерри (12 ақпан) және Ваушамп (14 ақпан 1814 ж.) түбінде жеңіске жетті. Фрианттың «Ескі гвардиясы» императордың маневрлік резервінің және күшті бөлігінің ядросы болды. Олар Кранн шайқасында (1814 жылдың 7 наурызында) болған қанды және шешімсіз шайқасқа, Лаондағы (9–10 наурыз) жеңіліске, Реймсті қайта басып алуға (13 наурыз) және Арси-сюр-Аубедегі (20 наурыз) жеңіліске қатысты.
In the Russian campaign of 1812, Friant commanded the 2e Division of Davout's I Corps. In August 1812, after General Dorsenne's death, he was nominated as commander of the Grenadiers à Pied de la Vieille Garde. Friant remained at the head of his Division. He was wounded at the Battle of Smolensk (17 August) and severely wounded during the capture of Semenovskaya village at the Battle of Borodino (7 September 1812). Incapacitated and left behind at Gzhatsk, he was still there with his wounds unhealed when the retreating army returned to Gzhatsk at the end of October. Friant returned to France to recover from his wounds in January 1813. He returned to the front in June 1813, commanding the Old Guard Division at the Battles of Dresden (26 August), Leipzig (16–19 October), and Hanau (30 October 1813). In the 1814 campaign in France, Friant and his 1st Division of the Old Guard fought a successful defensive action against Gyulai's Austrians at Bar sur Aube on 24 January. Friant took part in Napoleon's surprise counter offensive against Blücher's Army of Silesia, gaining victories at Montmirail (11 February), Château Thierry (12 February), and Vauchamps (14 February 1814). Friant's Old Guard was the core and reserve of the Emperor's masse de manoeuvre. They were committed to battle in the bloody and indecisive clash at Craonne (7 March 1814), the reverse at Laon (9–10 March), the recapture of Reims (13 March), and the defeat at Arcis sur Aube, (20 March).
Ватерлоо және соңғы жылдары
Наполеонның жер аударылуы кезінде Фриан Францияның жаяу гранадиерлерінің командирі болып қалды. Жүз күндік науқанда ол Пье де ла Вейль Гардының гранадерлерінің бас полковнигі болды. Оның әскері 1815 жылғы 16 маусымда қараңғы түскен кезде Линьиге соңғы шабуыл жасады. 18 маусымда Ватерлоо шайқасында Фриант өзінің Ескі гвардиялық гранадирлерін одақтастардың орталығына соңғы, шешуші шабуылға бастады, онда ол тағы да жараланды. Фриант 1815 жылдың қыркүйегінде отставкаға шықты. Ол 1829 жылғы 24 маусымда 70 жасында қайтыс болды.
During Napoleon's exile, Friant was retained as commander of the grenadiers à pied de France. In the campaign of the Hundred Days, he was Colonel in Chief of the Grenadiers à Pied de la Vieille Garde. His men made the final assault on Ligny as darkness fell on 16 June 1815. On 18 June, at Waterloo Friant led his Old Guard Grenadiers in the final, fateful attack on the Allied center, where he was wounded yet again. Friant retired in September 1815. He died on 24 June 1829, aged 70.