Кіріспе

Ирландияның жер және еңбек қауымдастығы (ILLA) – 1890 жылдардың басында Ирландияның Мюнстер аймағында шағын жалға алушы шаруалар мен ауылдық жұмысшылардың құқықтары үшін саяси күресті ұйымдастыру және жүргізу мақсатымен құрылған прогрессивті қозғалыс. Оның бөлімшелері Коннахт аймағына да тарады. ILLA әртүрлі атаулармен белгілі болды – Жер және еңбек қауымдастығы (LLA) немесе Лига (LLL). Оның бөлімшелері дерлік отыз жыл бойы белсенді қызмет етті және олардың дәстүрлері жаңа еңбек және кәсіподақ қозғалыстарының негізі болғанға дейін еңбек идеалдарын таратуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді, олармен біртіндеп бірікті.

Шығу тегі

Жергілікті қажеттіліктерге – тұрғын үй, жер немесе жұмыспен қамту – жауап ретінде әрекет ету арқасында Кос Уиклоу, Килкенни, Лаос, Килдар, Роскоммон, Тайрон және Типперри округтерінде Сауда және Еңбек лигалары тұрақты жергілікті рухпен қолдау тапты. Алайда, 1892 жылғы маусымда Уильям Томпсон дәстүріндегі шағын жер иесі Бенджамин Пелин құрған «Егісшілер рыцары» және 1893 жылғы қаңтарда Кантуркте құрылған Ұлттық Еңбек лигасы құрылғанға дейін жұмысшылардың қажетті ұйымы қалыптаса бастады. Солтүстік Корктың Кантурк және Духаллоу аймақтары 1860 жылдардан бері жұмысшылардың наразылықтары мен ереуілдерінің орталығы болды, соның нәтижесінде бірнеше ерте кәсіподақтар құрылды. 1869 жылы П. Ф. Джонсон ауыл шаруашылығы жұмысшыларын білдіретін алғашқы ұйымдастырылған орган – Кантурк жұмысшылар клубын, ал 1873 жылы Кантуркте Ирландияның ауыл шаруашылығы жұмысшыларының одағын (IALU) құрды. Бірақ ұлттық үй басқарушылардың қолдау көрсетпеуіне байланысты олар 1875 жылға қарай жойылды. Ең табысты ұйым – 1889 жылы құрылған Кантурк Сауда және Еңбек қауымдастығы болды. Оның хатшысы ретінде жас Д. Д. Шихан тағайындалды. 1880 жылы оның әкесі Уильям О’Брайеннің «Жалға алу ақысын төлеме» манифестін ұстанғандықтан, олардың фермасын «жер тонаушы» басып алды. Кантурк қауымдастығы Майкл Дэвитттің де қатысуымен Духаллоу Сауда және Еңбек қауымдастығы деген жаңа атаумен басқа аудандарға тарады, бірақ 1891 жылы Ирландия партиясының «Парнелл бөлінісі» салдарынан тарап кетті. Барлық тараптар 1884 жылғы жұмысшыларға сайлау құқығы беру жеткіліксіз болды, мемлекеттен және ауылдық жоғарғы және орта таптардан наразылықтарды шешу үшін жеткіліксіз екенін түсінді. Ауылдық қоғамдағы консервативті элементтердің жұмысшылардың заңдарын іске асыруды бақылауы қиын жағдайға алып келді. Бұл жұмысшылардың ұйымдарын саяси күш-қуатқа ие болу үшін біріктірді. Осының нәтижесінде 1894 жылғы 15 тамызда Типперри округіндегі Лимерик-Джанкшн қаласында жұмысшылар конвенциясын шақыру қажет болды, онда Ирландия Жер және Еңбек қауымдастығы құрылды және ресми түрде іске қосылды. Оның негізін қалаушылары – төраға Д. Д. Шихан және жас Каррик-он-Суир заңгері Дж. Дж. О’Ши, хатшысы болды. Ол Майкл Дэвитт пен Майкл Остиннің 1890 жылы құрған Ирландия Демократиялық Сауда және Еңбек федерациясының ізбасары ретінде шағын фермерлер мен аграрлық жұмысшылардың мүддесін қорғау үшін құрылды, оның қысқа ғана болған жетістіктерін көрсетті. Шихан ұлттық қозғалыстағы еңбек лоббисі ретінде жалға алушы фермерлер мен жұмысшылардың наразылықтарын қамтамасыз ету үшін қауымдастықты құрды, Ирландияның жер заңдарына радикалды өзгерістер енгізуді талап етті. «Жұртқа бейтаныс, ықпалы мен құқықтары жоқ» жұмысшылар үшін жер иелері мен фермерлердің олардың әл-ауқатын қамтамасыз ету жолындағы кедергілері жаңа қауымдастықтардың жиналыстарында ашулы айыптауға шақыруы күтілуге тиіс еді. Қауымдастық еңбек топтарының ең тұрақтысы болып танылды. Аграрлық наразылықтардың ерекшелігі – бүкіл Ирландияны қамтығандығы. Ольстердің фермерлері мен жұмысшылары да тең құқықтарды талап етті, олардың қозғалысын Т. В. Расселл басқарған Фермерлер мен жұмысшылар одағы жетекшілік етті. Ирландиялық кәсіподақтар конгресі 1896 жылы Ирландияның әрбір еншігінде ILLA филиалы құрылуын ұсынған резолюцияны қабылдады.

Мақсаттар

Қауымдастықтың атауы біршама ерекше болды, себебі ол шағын жалға алып егіс тілетін шаруалар мен ауылдық еңбекшілердің екі жақты мүдделерін қорғауға және ілгерілетуге ұмтылды. Екеуі де ортақ қиындыққа тап болған, бір-бірін қолдаған, құқықтары бұзылған және қысымға ұшыраған топ еді – жалға алушы шаруалар тым жоғары жалдама төлеп немесе үйден қуылса, ал еңбекшілер "даланың қара малдарына лайық емес сарайларда өмір сүруге мәжбүр болды" (Шеханның Палатадағы кейінгі сөйлеуі). Сондықтан ILLA-ның мақсаттары жалға алынған жерді сатып алуға мүмкіндік беру, жаңа және жақсартылған тұрғын үйлер салу, әлеуметтік тұрғыдан жақсы жұмыс жағдайларын жасау және ауылдық еңбекшілерге жер иелігіне қол жеткізуді қамтамасыз ету болды. ILLA жергілікті басқару туралы заң қабылданғаннан кейін, шағын үйлер салу, жерді мелиорациялау, суару жүйелерін жасау, жолдар салу, оларды жөндеу және күтіп ұстау жауапкершілігі округтік және аудандық кеңестерге берілген соң, басқа еңбек мәселелеріне де көңіл бөлді. Бұл, келісімшарттар бойынша жұмыс істеуге конкурс жариялау кезінде, жергілікті мердігерлер мен жұмысшыларды әділ жұмысқа орналастыру, сондай-ақ жергілікті саяси ықпалдан туындаған дау-дамайларды және шағымдарды реттеу үшін ILLA-ның белсенді қатысуын қажет етті. Бұрын үйден қуылған жалға алушылардың, енді жерсіз қалған еңбекшілердің жағдайы да олардың назарында болды.

Меншікті топтардың қас-қағымдығы

Дегенмен, бастапқы табыстар, мысалы, Қауымдастықтың Орталық Кеңесінің бес мүшесінің округтік кеңестерге сайлануы, жергілікті билік органдарында фермерлер мен жер иелерінің үстемдігімен жойылды. Жер және Еңбек Қауымдастығы мүліктік топтардың мүдделерімен қақтығысқа келгенде, ол кез келген тиімді саяси әрекеттен шеттетілді, тіпті бұл жұмысшыларды Біріккен Ирландия Лигасының жиналыстарынан шеттетуге алып келді. Дж. Ф. Х. О’Брайен және басқалар UIL-мен қатар жеке еңбек ұйымының болуы қажет емес деп сенді, және Қауымдастық пен оның жақтастарын өз қанатына алуға тырысты. Джон Редмондтың Жер және Еңбек Қауымдастығына тікелей парламенттік өкілдік беруден бас тартуы – ұлттық саясаттағы өздерінің билігін сақтауға ұмтылған мүліктік топтардың алаңдаушылығының бір көрінісі болды. Жұмысшы табын бағындыруға деген ниет Біріккен Ирландия Лигасын 1900 жылы Ұлттық Кеңестерге Жер және Еңбек Қауымдастығын қабылдауға итермеледі. UIL және Ирландия партиясының өз талқылауларында жұмысшыларды еске алмауы немесе Вестминстерде олар үшін ештеңе жасамауы Қауымдастықтардың бағынышты ұстанымын көрсетті. 1901 жылғы Mid Cork округіндегі сайлау UIL және ILLA арасындағы келісімнің қағаз сияқты жұқа екенін көрсетуге мүмкіндік берді. ILLA үміткері Д. Д. Шиханның ықпал ететіні анық болғанда, оны «Хейлиге қарсы» деп айыптады және оның бірінші адалдығы партияға емес, жұмысшыларға екені, Ирландия партиясының жұмысшыларға қарсы сыныптық көзқарасын білдірді.

Жер иелері

Ғасырдың басында жұмысшы класы сайлаушылардың жаңа күшіне айналды, сайлау уақытында құрмет көрсетіп, ықылас білдіруге лайық топқа. Олар 1901 жылғы мамырдағы Mid Cork сайлауында UIL таңдау конвенциясында Коркте еңбек қозғалысына деген қолдауларын көрсетті. 10 мамыр күні Макрумдағы алабұрлы, кейде зорлық-зомбылыққа толы жағдайларда, олардың президенті Д. Д. Шихан қатаң еңбек платформасынан сөйлеп, екінші турда Ирландия партиясының жергілікті UIL үміткерін жеңді. Бұл, Джозеф Девлиннің (UIL Ұлттық директориясының өкілі) бірқатар ILLA филиалдарын конвенциядан шығаруға жасаған алғашқы әрекетінен кейін болды. Осы орайда Шиханның еңбекші-ұлтшыл тізімі бойынша Mid Cork округінен парламент мүшесі (1901–1918) ретінде Төменгі палатаға оралуы, ауылдық жұмысшылар мен UIL/IPP топтарының элиталық ұлтшылдығы арасындағы айырмашылықты көрсетті, бұл айырмашылық онжылдық соңына қарай күшейе түсті. Ауылдық жұмысшылар жер участақтары, коттедждер және кеңес жолдарындағы тікелей жұмыс сияқты жергілікті демократияның мүмкіндіктерін тез түсінді. Олардың ILLA ұйымы 1899 жылға қарай 98 филиалға жетті, ал 1904 жылы, негізінен Корк, Лимерик және Типперри округтерінде 144 филиалға дейін кеңейді. Жалға алушы фермерлердің UIL агитациясы жерді міндетті түрде сатып алуды талап етуді жалғастырды, нәтижесінде 1902 жылғы желтоқсанда Жер конференциясы шақырылды. Бұл шараны лорд Данрэвен бастаған орташа жер иелерінің және екінші жағынан Уильям О'Брайен, Джон Редмонд, Тимоти Харрингтон және Т. У. Рассел жалға алушы фермерлерді білдіретін Ульстер өкілдері ұйымдастырды. Олар жер иесі мен жалға алушы арасында келісім арқылы шешім табуға тырысты. Алты отырыстан кейін жалға алушылардың барлық сегіз талабы қабылданды, О'Брайен ресми ұлтшыл қозғалысты келісудің жаңа саясатын қабылдауға бағытталды. Одан кейін ол Ирландиядағы ең маңызды әлеуметтік заңнаманы қабылдау үшін белсенді түрде жұмыс істеді, Парламент арқылы Уиндхэмнің жер сатып алу заңын (1903) өткізді. Заң жерді сату кезінде жер иелеріне жомарт бонус беруді көздейді. Шихан мен ILLA филиалдары О'Брайен мен Шихан 1904 жылдың қыркүйегінде жер иелері мен жалға алушылар арасындағы келіссөздерді жеңілдету үшін Корк кеңесші комитетін құрғаннан кейін жалға алушылар мен жер иелері арасындағы сатып алу туралы келісімдерге қол жеткізді. Осылайша олар төмен пайыздық төлемдермен сатып алу шарттарына қол жеткізді, бұл жер сатып алудың жоғары деңгейіне әкелді. Мюнстердегі жалға алушылар басқа провинцияларға қарағанда жер сатып алудан көбірек пайдаланды, мысалы, Корк округінде ғана 16 159 жалға алушы жер сатып алды, бұл кез келген округ бойынша ең жоғары көрсеткіш. Заң ILLA-ның бірінші маңызды талабын – «жер иеленушіліктің» жойылуын және жер мәселесін шешу үшін жер сатып алумен алмастыруды тиімді орындады. Нәтижесінде жаңа, мақтан тұтатын шаруалар пайда болды және үстем ағылшын-ирландтық жер иелері бірте-бірте жойылды. 1870 жылы ирланд шаруаларының тек 3% жер иесі болса, 1908 жылы бұл көрсеткіш шамамен 50%-ға дейін өсті. 1920 жылдардың басында бұл көрсеткіш 70%-ға жетті, бұл процесс кейін аяқталды. Жер заңының кейбір кемшіліктеріне қарамастан, О'Брайен оның қабылдануынан бері жұмыс істегені үшін мақтана алады. Заңның әлеуметтік салдары бірден сезілді. 1903 жылы қорқыту туралы хабарлар 33%-ға, бойкот жағдайлары 70%-ға, полиция қорғауына мұқтаж адамдар 60%-ға азайды, ал агитация салдарынан босатылған немесе бос жатқан жайылымдардың саны мен ауданы 50%-ға төмендеді. 1903-1909 жылдар аралығында 200 мыңнан астам шағын шаруалар заң бойынша өздерінің жерлерінің «иелеріне» айналды. 1914 жылға қарай жер иелерінің 75%-ы 1903 жылғы заңға және кейіннен 1909 жылғы Берреллдің жер сатып алу (Ирландия) заңына сәйкес жер иелерін сатып алып жатты, бұл заң 1903 жылғы заңды Жер комиссиясы арқылы жалға берілген жерді міндетті түрде сатып алуға рұқсат беру арқылы кеңейтті. Барлығы, 1921 жылға дейінгі жер заңдары бойынша 316 000-нан астам жалға алушы өздерінің жерлерін сатып алды, бұл елдегі 20 миллион акрдың (46 538 890 км2) ішінде 115 миллион акрды құрады.

Коттеджге меншік

1903 жылғы қарашада О'Брайен жер иелерімен «үйлесім» саясатын партия басшылары Джон Редмонд пен Джон Диллон қабылдамағандықтан Ирландия партиясынан шығып кетті. Олар О'Брайеннің бағыты мен танымалдылығының ирландиялық партияға адалдықтың ыдырауына себеп болатынан қорқыды. О'Брайен бір жылдан кейін Шиханның ILLA ұйымымен бірікті, өзін Шиханның ауыл шаруашылығы жұмысшыларының тұрғын үйлеріне қойылатын талабымен байланыстырды. Осыған дейін олар жергілікті округтік кеңестер немесе жер иелері тарапынан қолайсыз шарттармен ұсынылатын шағын коттедждерге тәуелді болған. 1904 жылғы 10 желтоқсанда Уильям О'Брайеннің сөйлеген сөздерімен «Ирландияда бұрын-соңды өткізілген ең ірі еңбекшілер митингісінде» (Cork Examiner) жаңа схема жарияланды. Оның идеялары «Макрум бағдарламасы» деп аталды, ал оның принциптері мен шаралары 1906 жылы заңға айналды. Еңбекшілер заңдарының екінші кезеңі (1906–1914 жж.) 1906 жылы ILLA ұзақ уақыт талап еткен, бұрын-соңды болмаған Еңбекшілер (Ирландия) заңы қабылдануымен басталды. Осы жетістік үшін Редмондшыл және О'Брайеншіл фракциялар екеуі де үлкен мақтан тұтты. О'Брайеннің серігі, шотландтық жерсіз қалған шаруаның ұлы Томас Расселл, Ирландияның одақтас одағындағы консерваторлармен байланысын үзгені үшін де мақтау алды және Оңтүстік Тироннан Вестминстерге Ольстер фермерлері мен жұмысшыларының одағының чемпионы ретінде сайланды. «Еңбекшілер заңы» деп аталатын заң ауылдық жұмысшыларды және басқа жұмысшы табының мүшелерін орналастыру үшін мемлекеттік қаржыландырумен кең ауқымды тұрғын үй құрылысын қамтамасыз етті. Жергілікті округтік кеңестер салған жұмысшылардың үйлері бұрынғы жарамсыз тұрғын үйлерді бірден жою арқылы үлкен әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге әкелді. О'Брайен Еңбекшілер заңдарының «жер иеленушіліктің жойылуынан кем емес керемет әсерге ие» екенін айтты. 1904 жылы Дэвит Еңбекшілер заңдарының «мемлекеттік социализмнің рационалды принципі» екенін мәлімдеді. Келесі бес жылда бағдарлама Ирландияның ауылдық аймақтарында орналасқан 40 000-нан астам қосымша, ыңғайлы жұмысшылар тұрғын үйлерінің толық «муниципализациясын» жүзеге асырды. Шиханмен және ILLA филиалдарымен үйлесімде Корк округінде салынған 7 560 коттедждер жергілікті жерде «Шихан коттедждері» деп белгілі болды. Әуел басында, талап еткен әрбір жұмысшыға бір акр таңдаулы жерді міндетті түрде беру жаңа жер иелері фермерлердің қарсылығына ұшырады. Бірақ олар да уақыт өте келе осының пайдасын көрді, фермерлердің егістіктерін өңдеу үшін жұмысшыны қашан және қайда табатынын білмейтін заман өткен. Олар не көшпенділер, не ішімдікке салынып, жұмыс істей алмайтын. Енді олар өздерінің мақтан тұтатын үйлерінде және ферманың бұрышындағы бақшаларында тұрып, жыл бойы оған бірлесіп жұмыс істеді. Бұл Ирландияның ауылдық қоғамы үшін зор ұзақ мерзімді салдарға ие болды. 1841 жылы жұмысшылардың тек 17 пайызы бес немесе одан көп бөлмелі үйлерде тұрды; 1861 жылы әрбір он отбасының бірі әлі де халық санағында төртінші сыныпты тұрғын үй деп саналатын жағдайда, яғни әр отбасы үшін бір бөлмеде тұрды. 1911 жылы отбасылардың тек 1 пайызы ғана осындай жағдайда болды. Жұмысшылардың коттедждерінің көп бөлігі 1916 жылға дейін салынды, нәтижесінде туберкулез, ішек таяуды және қызыл жегі ауруларының кеңінен таралуы азайды. 1921 жылға қарай Еңбекшілер заңдары бойынша 250 000-ға жуық адам баспанамен қамтамасыз етілді. Бұл құбылысты әлеуметтік революция деп атау артық емес, белгілі бір мағынада бұл елдегі алғашқы ірі мемлекеттік тұрғын үй жобалары болды, бірақ тарихшылар осы дамуды елемеді, өйткені ауылдық және шашыраңқы үйлер қалалық пәтерлердей айқын емес еді, оларға ресми билік тіпті көңіл бөлмеді.

Атқарылған мақсаттар

1911 жылғы Еңбекшілер (Ирландия) заңы бойынша тағы 5000 коттедж салуға қосымша қаржы тартылды, Шихан заң жобасын қабылдау барысында соңғы сөз сөйледі. 1910 жылы LLA-дан зейнеткерлікке шықса да, Шихан Мюнстердегі еңбек қозғалысының жетекшісі ретінде белсенді қызметін жалғастырды. 1912 жылға таман Ирландия экономикалық тұрғыдан Еуропаның өркендеген шағын елдерінің қатарында болды. Д.Д. Шихан 1921 жылы жұмысшылардың осы тұрғын үй заңдарының (әсіресе 1906 жылғы маңызды заңның) нәтижесінде "енді аудандағы шондар мен сквайрлердің тепкісіне, ұрысуына, бұйрықтарына бағынбайтын халыққа айналды; олар сайлау уақытында құрметке бөленіп, мақталып, олар үшін не істеуге болатыны туралы түрлі жақсы уәделермен көңіл көтеруге лайық абыройлы топқа айналды" деді. Шағын шаруалар мен аграрлық жұмысшылардың басты шағымдарын табысты шешкен О'Брайен мен Шихан, назарын шешілмеген мәселелерге – Ұлттық Өзін-Өзі Билеу қозғалысына бұрды, осы мақсатта «Ирландия үшін Барлығы» атты жаңа ұйым құрды, көптеген LLA бөлімшелері осы Лигаға қосылды.

Қиындық

Ирландия парламенттік партиясы, 1903 жылы О'Брайенді партиядан шеттету арқылы, ол Шиханның ИЛЛА-мен байланысқа түскеннен кейін оның қызметін шектеуге барлық күшін салды, себебі олардың жер мәселесіндегі келісімшіл көзқарасын партия саясатынан қауіпті тайып кету деп есептеді. Партия, Жозеф Девлиннің қатысуымен О'Брайеннің UIL бақылауын қолға алғаннан кейін, Редмонд пен Диллон О'Брайенді әлсіретуге және «бірнеше сенімді Манстер депутаттарын жаңа Жер және Еңбек тобын құруға және оны бастапқы қауымдастықтың заңды жалғасы деп жариялауға итермелеу арқылы оны таратуға» ниеттенді. 1905 жылы Диллонның адал «Редмонит» одақтасы және ИЛЛА хатшысы Дж. Дж. О'Шиге Шиханның бастапқы ұйымға басымдығына жауап ретінде «партияға бағынышты» ұйым құру міндеті жүктелді. Алайда Шихан осы басымдықты халықтың билігі, халық үшін және халықпен басқарудың ұлы демократиялық принципін іске асыру үшін құрды. Оның ізімен, негізінен Корк, Лимерик, Керри және Типперри округтеріндегі үлкен бөлім «Жер және Еңбек қауымдастығы» (LLA) деп аталды. Оның мүшелері көптеген ауылдық және аудандық округтік кеңестерде отырды. Парнеллдің бөлінуінен кейін ұлттық қозғалыстардың барлығында жарылыс пен ішкі тартыс симптомдары пайда болды. О'Брайен және басқалары 1908 жылы біртүтас болу үшін IPP-ге қайта қосылды, бірақ ол 1909 жылғы ақпанда «Бэтон конвенциясы» деп аталған Дублин Ұлттық конвенциясында, 1909 жылғы Жер сатып алу заңының келесі кезеңіне арналған қаржылық мәселелерге байланысты дау кезінде қайтадан партиядан қуылды. Өзін Гиберниялық бұзақылардың партиядан қуғандығын сезінген О'Брайен «Ирландия үшін Барлығы» атты жаңа қозғалысты құрды. 1910 жылдың қаңтарында ILLA-ның тағы да бірнеше тобы бөлінді, Корк қаласында П. Дж. Брэдли атағымен империя құрды, ал Уильям Филд депутаты Дублинде орналасқан Жер және Еңбек лигасының (LLL) президенті ретінде әрқайсысы бұрынғы ILLA жетістіктері үшін Ирландия партиясының еңбегін талап етті. Шихан 1910 жылдың шілдесінде LLA президенті лауазымынан кетті, оның әріптесі Корнелиус Бакли оның орнына келді. Корк 1910 жылдан 1915 жылға дейін үш LLA фракциясына ие болды. Бұл жұмысшы қозғалысына зор зиян келтірді, себебі көп ұзамай ешкім қай ұйымға тиесілі екенін білмей қалды. Басқа округтерде филиалдар ұзақ уақыттан бері құрылған болса, олар тәуелсіз және жергілікті әрекеттері әртүрлі болды, кейбір жағдайларда Коннахтта Р. А. Коррмен бірге Сауда және Еңбек қауымдастығы (T&LA) ретінде, Давиттің Демократиялық Еңбек федерациясының мұрагері ретінде танылды.

Жаңа еңбек

1919 жылдың соңына қарай ILLA және LLA бөлімшелерінің көпшілігі кеңейіп келе жатқан Ирландия көлік және жалпы жұмысшылар одағымен (ITGWU) бірігуді аяқтады, ал кейбір тәуелсіз бөлімшелер Мюнстер және Коннахттың шет аймақтарында 1920 жылдарға дейін белсенді қызметін жалғастырды, содан кейін олар да ITGWU-мен бірікті, осының нәтижесінде жаңа еңбек қозғалысының негізі қаланды. Ирландияның еңбек партиясының бірінші парламенттік басшысы Томас Джонсонның айтуынша, қалалық жерлерден тыс еңбек партиясының күші ILLA сияқты ұйымдардың атқарған рөліне байланысты болуы мүмкін. Ұлы соғыстан кейін Ирландияның екі бөлігінде де 1919 жылғы Ирландия жері (теңізшілер мен сарбаздарға көмек көрсету) заңына сәйкес, қайтып келген сарбаздар үшін тағы 5000 шағын үй салынды, бұл заң коттедждер, жер учаскелері немесе бақшалар салумен қатар, қала шеттерінде ардагерлер үшін негізінен шағын жаңа тұрғын үйлер салуды көздеді. Бұл жұмысты "Ирландия сарбаздары мен теңізшілерінің жер қоры" жүзеге асырды, ол жаңадан құрылған Ирландия еркін мемлекетімен бірлесіп жұмыс істеді. Кейінгі ирландиялық үкіметтер 20 ғасырдың ортасына дейін ауылдық коттедждер салуды жалғастырды, бірақ бұл процестің қарқыны айтарлықтай төмендеді, ал жергілікті билік қаржыландыруы негізінен бұрынғы ауылдық тұрғын үйлерді дамытудың орнына қалаларды дамытуға бағытталды.