Кіріспе
Италиялық математик (шамамен 1170–1245 жж.)
Fibonacci (,/f//ɪ//b//ə/'/n//ɑː//tʃ//i/; also /US/,/f//iː//b// /, fiboˈnattʃi; – ), also known as Leonardo Bonacci, Leonardo of Pisa, or Leonardo Bigollo Pisano ('Leonardo the Traveller from Pisa'
The name he is commonly called, Fibonacci, was made up in 1838 by the Franco Italian historian Guillaume Libri and is short for filius Bonacci ('son of Bonacci'). However, even earlier, in 1506, a notary of the Holy Roman Empire, Perizolo mentions Leonardo as "Lionardo Fibonacci". Fibonacci popularized the Indo–Arabic numeral system in the Western world primarily through his composition in 1202 of Liber Abaci (Book of Calculation) and also introduced Europe to the sequence of Fibonacci numbers, which he used as an example in Liber Abaci.
Фибоначчи (/f//ɪ//b//ə/'/n//ɑː//tʃ//i/; сондай-ақ /US/, /f//iː//b// /, fiboˈnattʃi; –), сонымен қатар Леонардо Боначчи, Пизалық Леонардо немесе Леонардо Биголо Пизано («Пизалық саяхатшы Леонардо» деп те белгілі). Оны әдетте Фибоначчи деп атайды, бұл ат 1838 жылы франко-итальян тарихшысы Гийом Либри жасаған, ол «filius Bonacci» («Боначчи ұлы») деген сөздің қысқартылған түрі. Дегенмен, одан бұрын, 1506 жылы Киелі Рим империясының нотариусы Перизоло Леонардоны «Леонардо Фибоначчи» деп атаған. Фибоначчи 1202 жылы жазған «Liber Abaci» («Есептеу кітабы») арқылы Үнді-Араб сан жүйесін Батыс әлеміне кеңінен таратты, сондай-ақ Фибоначчи сандарының тізбегін Еуропаға енгізіп, оны «Liber Abaci» кітабында мысал ретінде пайдаланды.
Fibonacci (,/f//ɪ//b//ə/'/n//ɑː//tʃ//i/; also /US/,/f//iː//b// /, fiboˈnattʃi; – ), also known as Leonardo Bonacci, Leonardo of Pisa, or Leonardo Bigollo Pisano ('Leonardo the Traveller from Pisa'
The name he is commonly called, Fibonacci, was made up in 1838 by the Franco Italian historian Guillaume Libri and is short for filius Bonacci ('son of Bonacci'). However, even earlier, in 1506, a notary of the Holy Roman Empire, Perizolo mentions Leonardo as "Lionardo Fibonacci". Fibonacci popularized the Indo–Arabic numeral system in the Western world primarily through his composition in 1202 of Liber Abaci (Book of Calculation) and also introduced Europe to the sequence of Fibonacci numbers, which he used as an example in Liber Abaci.
Өмірбаян
Фибоначчи шамамен 1170 жылы итальяндық саудагер және кеден қызметкері Гульельмоның отбасында дүниеге келген. Ол жас кезінде әкесімен бірге саяхаттап, Бугияда (Алжир) білім алғанда индус-араб сандар жүйесімен танысқан. Ол бұл жүйенің сол кезде қолданылып жүрген римдік сандардан гөрі есептеуді жеңілдететін көптеген артықшылықтарын тез түсінген, себебі ол орындық мәнді жүйе арқылы есептеуге мүмкіндік берді. 1202 жылы ол "Либер Абаки" ("Абак кітабы" немесе "Есептеу кітабы") атты еңбегін аяқтады, бұл еңбек индус-араб сандарын Еуропада кеңінен таратуға ықпал етті. Оған қалаға есеп мәселелері бойынша кеңес бергені және азаматтарды оқытқаны үшін жарлық арқылы жалақы тағайындалды. Фибоначчи шамамен 1240-1250 жылдары Пиза қаласында қайтыс болған деп саналады.
Liber Abaci (Абайлар кітабы)
Liber Abaci (1202) еңбегінде Фибоначчи қазіргі индус-араб сандық жүйесі ретінде белгілі, он цифрдан тұратын, нөлді және позициялық жазбаны қамтитын modus Indorum (индістер әдісі) деп аталатын жүйені енгізді. Кітапта осы сандардың практикалық пайдасы мен құндылығы көрсетілді, олар коммерциялық есептеулерде, салмақтар мен өлшемдерді түрлендіруде, пайыз есептеуде, валюта айырбастау және басқа да қолдануларда пайдаланылды. Бұл кітап білімді Еуропа бойынша кеңінен қабылданып, еуропалық ой-санаға зор әсер етті. Рим сандарын, оның ежелгі египеттік көбейту әдісін және есептеулер үшін абакты қолданумен салыстырғанда, бұл бизнес есептеулерін оңайлату және жылдамдату жолындағы қадам болды, соның нәтижесінде Еуропада банк ісі мен есеп жүргізу дамыды. 1202 жылғы түпнұсқа қолжазбаның қазіргі уақытта бар екені белгісіз. Фибоначчи тізбегінде әр сан екі алдыңғы санның қосындысына тең. Фибоначчи қазіргі қолданыстағы "0" және алғашқы "1" сандарын жіберді және тізбекті 1, 2, 3-тен бастады. Ол есептеуді он үшінші орынға дейін, 233 мәніне дейін жүргізді, бірақ басқа қолжазба оны келесі орынға, 377 мәніне дейін жеткізді. Фибоначчи осы тізбектегі тікелей келесі сандардың қатынасының лимиті ретінде алтын пропорция туралы айтқан жоқ.
Мұра
XIX ғасырда Фибоначчидің мүсіні Пиза қаласына қойылды. Бүгінде ол Миракли алаңындағы тарихи зират Кампозантоның батыс галереясында орналасқан. Фибоначчи сандарымен байланысы бар болғандықтан, көптеген математикалық ұғымдар Фибоначчидің есімімен аталады. Мысалдарға Брахмагупта-Фибоначчи тепе-теңдігі, Фибоначчи іздеу техникасы және Пизано периоды жатады. Математикадан өзге, Фибоначчи есімін алғандардың қатарында 6765 Фибоначчи астероиді және «Фибоначчилер» арт-рок тобы бар.