Кіріспе
Американдық ақын Джулия Кэролайн Рипли Дорр (13 ақпан 1825 – 18 қаңтар 1913) – проза мен поэзия жариялаған американдық автор. Ол бірнеше роман және саяхат туралы еңбектер жазғанмен, поэзиясымен әйгілі болды. Оның туындылары консервативті сипатта болды; ол балалардың естуіне жарамайтын ештеңе жазған жоқ, ал оның шығармалары «өз заманы мен жерінің қалыпты санасына сәйкес, құрметті бірақ аса ерекшеленбеген не құштарлық тудырмайтын сөздерден» тұрады деп сипатталды. Ол форманы жақсы сезінді және түрлі салаларда жұмыс істегендіктен, өлеңмен айтуға болатын нәрсені прозада жазуға тырыспаған ерекшелігіне ие болды. Оның форманы сезіну қабілетіне айқын көретін көзі мен сөздерді осылай үйлестіре білуі қосылды, соның арқасында басқалар да оның көріп тұрғанын көре алды. Оның кітаптарына «Фармингдейл» (1854), «Лейнмир» (1856), «Сибил Хантингтон» (1869), «Өлеңдер» (1872), «Кешірім» (1873), «Монах Ансельмо және басқа өлеңдер» (1879), «Бабушка туралы аңыз – Рождестволық өлең» (1881), «Таң атқанда – Пасхалық өлең» (1882), «Бермуда – Жазғы аралдар жырлары» (1884) және «Түстен кейінгі әндер» (1885) кіреді.
Julia Caroline Ripley Dorr (February 13, 1825 – January 18, 1913) was an American author who published both prose and poetry. Although she wrote a number of novels and works on travel, she was best known for her poetry. Her work was conservative; she did not write anything that she felt was improper for children to hear, and was described as consisting of "respectable but not highly distinguished or passionate phrases to the conventional wisdom of her time and place". She had a keen sense of form and, working as she did in several mediums, to her belonged the distinction of never attempting to say in verse what might better find expression in prose. To her sense of form she added a clear seeing eye, and the ability so to fit words together as to make others see what she saw. Her books include Farmingdale (1854), Leanmere (1856), Sibyl Huntington (1869), Poems (1872), Expiation (1873), Friar Anselmo and Other Poems (1879), The Legend of the Baboushka,—a Christmas Poem (1881), Daybreak,— an Easter Poem (1882), Bermuda,—an Idyl of the Summer Islands (1884), and Afternoon Songs (1885).
Алғашқы жылдар және білім
Джулия Кэролайн Рипли 1825 жылдың 13 ақпанында Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында дүниеге келді. Оның анасы, Зульма Де Лейси Томас, гугеноттар мен католиктердің тегінен шыққан. Оның анасының ата-анасы Франциядан келген, олар 18 ғасырдың соңында Сан-Домингодан (яғни Гаитиден) Оңтүстік Каролинаға, сол аралдағы құлдар көтерілісінен қашып келген. Оның әкесі, Уильям Янг Рипли, Вермонт штатының Миддлбери қаласында, Вермонт пионерлерінің бірінің ұлы болып дүниеге келді. Ол арқылы ол Жаңа Англияның алғашқы иммигранттарының кейбірінің ұрпағы болды, соның ішінде Плимут колониясының губернаторы Уильям Брэдфорд және 1638 жылы Массачусетс штатының Хингэм қаласына келген Уильям Рипли. Ол өзінің балалық шағын өміріндегі ең есте қаларлық кезең деп еске алды. Ол 18 айлық болған кезде жазда Вермонтқа ұзақ сапар жасады, ал оның жас анасы штатқа келгеннен кейін төрт күн өткен соң қайтыс болды, бұл штат оның денсаулығына жақсарту әкеледі деп үміттенген еді. Ол Нью-Йоркке де барды, онда Уильям өзінің бизнесін құрды және ол кішкентай қызының серігін қалады. Ол үш жасында әкесімен бірге Гудзон өзенімен жасаған саяхатын және сол кезде сәнді Бликер-стриттегі шағын пансиондық мектепке келгендерін анық есінде сақтады. Алты жасында ол Миддлбериге оралды, әкесінің үлкен және жақсы таңдалған кітапханасын қарады – ол оқуды білмейтін уақытын есіне түсіре алмады – Миддлбери ауылынан Оттер өзенінен төрт шақырым қашықтықтағы, Фармингдейл деп аталатын ауданның бір бөлігіндегі, жаңадан салынған үйде орналасқан кітапхана, оны жаңа өгей анасы басқарды. Сол жерде ол әкесіне күнделікті сабақтарды оқыды және күнделікті тігу немесе тоқу жұмыстарын орындады. Дорр мәдениет пен әдептілікке толы үйде бой жеткізді және кішкентай кезінде жазуды осы жерде бастады. Осы жерде әкесі қайтадан бизнеспен айналысып, өзін негізінен Ратланд мрамор карьерлерін дамытуға арнады. Үйде оның жартылай бауырлары, Эдвард Х. Рипли және генерал-майор Уильям Ю. У. Рипли де болды, екеуі де Америка Азамат соғысында көрнекті офицерлер болды. Оның білімі, сол замандағы қыз балаларға тәндей, үздіріліспен және түрлі-түрлі болды. Ол Платсбургтегі шағын пансиондық мектепте бір жыл оқыды; Миддлберидегі Шуртлифф үйіндегі мектепте біраз уақыт болды; Миддлбери әйелдер семинариясына қатысты; Ратлендтегі ауылдық академияда бір қыс оқыды, онда ол колледжге екінші курсқа түсуге дайындалып жатқан ұлдармен бірге латын тілін оқыды; және «Ескі Т. С. А.» мектебінде бір немесе екі семестр оқыды. Ол Миддлбериде, Плезант-стриттегі бір қабатты мектеп үйінде латын тілін оқуды бастады, ол өзінің ересектегі өмірінде ең пайдалы пән екенін айтты. Сол жерде, әкесі Мерриллдің басшылығымен, ол тақтаға Юлий Цезардан бастап IV Уильямға дейінгі ағылшын патшаларының тізімін қатесіз жазды. Бұл жетістікті президент Джон М. Томас 1910 жылы Миддлбери колледжінің докторлық дәрежесін берген кезде еске алды, ол бұл құрметті өзінің буын әйелдеріне көрсетілген құрмет ретінде ерекше қарапайымдықпен қабылдады.
Мансап
1847 жылдың 22 ақпанында ол Нью-Йорк штатынан Сенека М. Доррға үйленді. Үйленгеннен кейін олар он жыл бойы Нью-Йорк штатының Гент қаласындағы ескі голланд үйінде тұрды. Осы үйде оның бес баласының алғашқы үшеуі дүниеге келді, және осы жерде оның қоғамдық әдеби өмірі басталды. 1847 жылы ол оның білмейтін күйінде бір өлеңін "Union Magazine" журналына жіберді, және бұл оның алғаш рет жарияланған өлеңі болды. Келесі жылы оның алғашқы жарияланған "Изабел Лесли" әңгімесі "Sartain's Magazine" журналы ұсынған 100 долларлық жүлдеге ие болды. Эдвард Эверетт Хейл және Джеймс Рассел Лоуэлл да жүлдегерлердің арасында болды. Содан кейін Дорр отбасы Ратланд арқылы алыс батысқа аттанды. Қолданылған сапар "Көлтерек" атты жаңа үй салып, күтпеген жағдайға ұшырады.
Прозалық шығарма
Оның шығармалары үздік басылымдарда үнемі жарық көрді, ал кітаптары 1885 жылға дейін, «Түнделік әндер» томы жарық көргенге дейін бірінен соң бірі шыға берді. Оның кітаптарына: «Фармингдейл» (Нью-Йорк, 1854), «Ланмер» (Нью-Йорк, 1855), «Сибил Хантингтон» (Нью-Йорк, 1869), «Өлеңдер» (Филадельфия, 1871), «Кешірім» (Филадельфия, 1873), «Монах Ансельмо және басқа өлеңдер» (Нью-Йорк, 1879), «Бабушка туралы аңыз» (Нью-Йорк, 1881), «Таң» (Нью-Йорк, 1882), «Бермуда» (Нью-Йорк, 1884), «Түстен кейінгі әндер» (Нью-Йорк, 1885) кіреді. Оның әңгімелері егжей-тегжейліліктерімен, сюжеттерімен және Жаңа Англияның мінезін бейнелеудегі шеберлігімен ерекше көзге түсті. Доррдың «Жас әйелге хаттар» және «Жас күйеуге хаттар» аттарымен Жаңа Англия журналына жариялаған неке туралы эсселер сериясы оның рұхсатысыз, «Күйеу және күйеу жігіт» (Синциннати, 1873) деген атпен кітап түрінде жарық көрді. Оның «Бермуда» кітамы сияқты саяхат кітаптары туристердің арасында үлкен сұранысқа ие болды. Тағы екі көркем саяхат кітабы Ұлыбританияда өткізген бірнеше жаздың нәтижесі болды: «Англияның сұлулығы» және «Соборға қажылық». «Патша үйлері» – жастарға арналған роман, оның оқиғасы королева Анна заманында өтеді.
Поэзия
Саяхат эскиздерін тудырған өмірлік тәжірибе оның поэзиясының маңызды бөлігін құрады. Оның көптеген лирикалық өлеңдері үлкен-кішкентай оқиғалардың нәтижесінде жазылған. Сонет – оның ең сүйікті өлең түрі болды. Оның шектеулері оны қызықтырды. "Құдайлардың сүйіктісі", "Тану", "Мейірімділік" және "Ояну" – оның көптеген сонеттерінің бірнеше мысалы ғана. Америка Азамат соғысы, онда оның еңбек еткен жартылай ағалары, генерал В. Я. В. Рипли және генерал Э. Х. Рипли қатысты, оны патриоттық өлеңдер жазуға жетеледі. Оның "Вермонт" өлеңі 1877 жылы Вермонт штатының Беннингтон қаласында өткен 100 жылдық мерекеге арналған, ал "Мұнараның дауысы" – Берлингтондағы Итан Аллен ескерткішінің ашылуына арналған. Доррдың өлеңдері күштілік пен әуенділік, әдемілік пен мейірімділік, поэзиялық шеберліктің терең білімімен және жоғары мақсатпен ерекшеленді, бұл оның еңбектерін ұзақ уақытқа дейін құнды етті. Оның өлеңдерінің бірі 1894 жылы Эмерсонның "Парнас" антологиясына енгізілді.
Тәуелділігі және қабылдануы
Дорр достық және қауымдастық арқылы Нью-Англия ақындары мен жазушыларының тобына жатты, олар американдық әдебиетте Лонгфелло, Эмерсон, Уиттиер, Холмс және Лоуэлл есімдері арқылы танымал. Олар оны өздері сияқты еңбек ететін, сирек кездесетін жақындық пен күш-қуатқа ие әйел ретінде білді. Олардан кейінгі топ – Томас Бейли Олдрич, Эдмунд Кларенс Стетман және Уильям Дин Хауэллс та оны дос және шебер ретінде танып, құрметтеді. Стетман «Америкалық антологиясында» былай деп жазды: «Дорр ханым американдық әйелдер арасында ерекше және құрметті орынға ие». Фрэнсис Андервуд «Америкалық әдебиеттің құрылысшылары» кітабында Дорр туралы: «Оның өлеңдерінен ең болмаса білуге болады, ол үлгілі өмір сүрген болуы керек» деді. Ол 1912 жылғы ең жақсы американдық өлеңдер жинағы «The Lyric Year» жинағына енді, онда мыңдаған өлеңдерден таңдалған 100 өлең ғана болды. Оның жекелеген ықпалы – мәдениет пен еңбекқорлықпен өмір сүрген адамның ықпалы болды. Ол елдің әйелдерінің назарын тыныш, үй ішіндегі тұрақтылыққа аударуға және оларды әдеміссіз сәннің құлдығынан босатуға тырысты. Ол жайлылық пен бақытқа көмектеспейтін әдет-ғұрыптарды сынады. Нағыз мәдениет пен игілікпен өмір сүру, қуанышты әндерге көтерілуге дайын болу, қажет болғанда көтеріп, жігерлендіріп, тыныш айыптау – оның миссиясы осы болды. Өзінің қаласында оның әлеуметтік ықпалы зор болды: «Жазғы күндер ұзақ болғанда, ол жас әйел және ана ретінде күннің ауыртпалығы мен ыстығын көтеріп жүргенде, миссис Доррдың өмірі өте тыныш және усақ-түйексіз болды, қаламы сыртқы әлеммен байланысының жалғыз тірегі болды. Бірақ күзгі тынығумен оның кеңірек далалары мен кеңірек қызметтері пайда болды. Оның әдемі үйінің маңында, көптеген елдерден әкелінген қазыналармен байытылған, ол жан және орталық болған зор зияткерлік өмір гүлденді. Ол өз қаласында жақсы көріледі және құрметтеледі, онда барлық топтан жүздеген әйелдер оған көмек және шабыт үшін жүгінеді».
ready to uplift to heights of delightful song, and to cheer, encourage and quietly reprove as necessity demands — this was her mission. In her own city, her social influence had been wide: "When summer days were long, and she was bearing the burden and heat of the day as a young wife and mother, Mrs. Dorr's life was eminently quiet and secluded, her pen being almost her only link with the outside world. But with the autumn rest, have come to her wider fields and broader activities. In and around her beautiful home, enriched with treasures from many lands, there has grown up a far reaching intellectual life of which she is the soul and centre. She is loved and honored in her own town, and there hundreds of women, of all ranks, turn to her for help and inspiration.
Жеке өмір
"Көлбезек" үйінен, Ратланд қаласынан Дорр қоғамдық өмірге белсенді қатысып, әйелдердің мүдделерін кеңейту жұмысына жетекшілік етті. 33 жыл бойы ол шіркеуінің әдеби қоғамы "The Fortnightly" қоғамының президенті болды. "Көлбезекке" өмірінің жарты ғасырынан астам уақыт бойы көптеген авторлар келді; олардың ішінде Америка Тәуелсіздік соғысында қаза тапқан атасының жоғалған қабірін іздеген Эмерсон да болды. Доктор Холмстің 70 жылдығына арналған Атлантикадағы таңғы ас кезінде Доррға Эмерсонның есте сақтау қабілетінің нашарлауына байланысты оны танымауы мүмкін екені ескертілді. Бірақ ол оны көрген сәтте: "О, миссис Дорр, мен сіздің верандаңызбен ашылған Киллингтон көрінісін ешқашан ұмытпаймын!" деді. Мұнда авторлардың өзінің қолдарымен жазылған кітаптары да келді; сонымен қатар, құттықтау және достық хаттары, Лонгфеллоу, Уиттиер, Эмерсонның көп жылдық хаттары, Кембридж тобынан ең жақсы білген Холмс, Стетман, Р. Х. Стоддард, оның әйелі, Хауэллстердің хаттары – олардың барлығын атау американ әдебиетін жасағандардың ұзақ тізімін айтумен тең болар еді. Тек американ әдебиеті ғана емес. Хауэллстердің туған күніне арналған кеште оның соңғы рет қоғамдық оқиғаға қатысуының ең жағымды салдары – ол ағылшын ақыны Уильям Уотсонмен жеке танысуы болды. 1884 жылы, күйеуі қайтыс болған жылы, Дорр Ратланд қалалық тегін кітапханасын құрған әйелдер тобының жетекшісі болды. Ол қоғамның президенті қызметін атқарды және күйеуінің естелігіне кітапханаға сол кезде Жаңа Англиядағы саяси ғылым саласындағы ең толық және сапалы жинақ деп саналған, сондай-ақ Кембридж университетінен тыс ағылшын тілді әлемдегі ең жақсы жинақтардың бірін сыйлады. Ол 1913 жылдың 18 қаңтарында дүние салды.