Сёрен Кьеркегордың діни-философиялық көзқарастары

Кіріспе

Философтың сенім жүйесі Сорен Кьеркегордың теологиясы 20 ғасырдың теологиясының дамуына зор ықпал етті. Сорен Кьеркегор (1813–1855) – 19 ғасырдағы даниялық философ, ол көбінесе "Экзистенциализмнің әкесі" деп есептеледі. Өмірінің соңғы жылдарында (1848–1855) оның көптеген жазбалары философиялық сипаттан діни сипатқа көшті. Кьеркегордың теологиясы субъективті шындыққа негізделген белгілі бір Құдайға қатысты жеке тұлғаға бағытталған. Оның көптеген еңбектері бүкіл христиандыққа, христиан дінін саяси және әлеуметтік құрылым ретінде тікелей сынға алды. Оның назарында Дания мемлекеттік шіркеуі болды, ол Даниядағы христиандықты бейнелейтін. Кьеркегордың пікірінше, христиан әлемі адамдарды діндерінде немқұрайлы етуге әкелді. Көптеген азаматтар ресми түрде "христиан" деп танылды, бірақ христиан болудің мәнін түсінбеді. Кьеркегор христиандарды шартсыз діни міндеттемеге оятуға тырысты. Дегенмен, ол діндегі партиялық рухқа, сондай-ақ басқа да зерттеу салаларындағы және жүйе құрудағы догматизмге де қарсы болды.

Кьеркегор

Сорен Кьеркегор лютерандық протестант отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Майкл Педерсон Кьеркегор лютерандық пиетист еді, бірақ ол Құдай оған соншалық азап шегуге қалай рұқсат ететініне күмән келтірді. Бір күні ол тауға шығып, Құдайды қарғады. Осы күнәсі үшін Михаил отбасына қарғыс түсірілгенін сезінді, оның ешбір баласы толық өмір сүрмейтін болады. Шындығында, Кьеркегордың отбасы Сореннің бауырларының ерте қайтысына ұшырады, олар дүниеге келгеннен бастап 25 жасқа дейін өмір сүрді. Тек Сорен мен оның інісі Питер ғана 25 жастан асты. Әкесі 1838 жылы қайтыс болды, бірақ қайтыс болғанға дейін Сореннен пастор болуын өтінді. Сорен әкесінің діни тәжірибесі мен өміріне терең әсер етті және оның тілегін орындауға міндетті екенін сезінді. 1840 жылы Сорен теологиялық дәреже алды, және ол пастор болуға лайық болғанымен, философиялық дәреже алуды шешті. Ол пастор немесе профессор болмауды қалаған, себебі ол Мемлекет немесе Шіркеу билігімен жазуға мәжбүр болар еді. Ол еркіндікке ұмтылды, сондықтан "биліксіз" жазды. Сондай-ақ, ол Мәсіхті жеке сенім мәселесіндегі ең жоғары билік деп санады. Ол Гегельдің ақыл-ойының дініне және Шеллингтің табиғаттың дініне қарсы болды, "жаңа дін" құруға қарсы еді. Ол дін студенттеріне дін студенті ретінде жазды. Гарвард университетінің профессоры Дж. Ловенберг 1913 жылы Гегельдің Құдай туралы идеясын былай сипаттады: "Шындық – бүтін". Әлемнің мәні – барлық нәрселердің жиынтығының өмірі, олардың қосындысы емес. Адамның өмірі оның денелік және рухани функцияларының қосындысы емес, бүкіл адам осылардың әрқайсысында және барлығында болғандай, ғалам да оның әр бөлігінде және көрінісінде бар деп түсіну керек. Гегельдің ғаламды организм ретінде қарастыруының мәні осында. Гегельдің "Әлем Рухы" Құдайды құрастырады, ойлайды, өмір сүреді, ерік етеді және барлығын біртұтас етеді. Осылайша, ғаламның эволюциясы – Құдайдың өзінің эволюциясы. Философияның міндеті, Гегельдің түсінігі бойынша, Әлем Рухының эволюциясын оның барлық қажетті салдарымен жүйелі түрде бейнелеу болып табылады. Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің өмірі, 13-14 беттер. Сорен Кьеркегор Құдайдың осы эволюциясына күмән келтірді, себебі егер Құдай жүйелі түрде дамып жатса, онда діннің қызығушылығы мен таңғажайыптығы Құдайға қатысты жүйеде Құдайдың қайда екендігі туралы болжамдармен алмастырылады. Бұл міндет күнделікті өмірде қалай көрінеді, өйткені менің ойымда әрдайым менің сүйікті тақырыбым бар: біздің теоцентрикалық он тоғызыншы ғасырдағы христиандықтан асып түсуге деген құштарлығымыз, болжауға деген құштарлығымыз, дамуды жалғастыруға деген құштарлығымыз, жаңа дінге немесе христиандықтан бас тартуға деген құштарлығымыз бәрі дұрыс па? Ал менің қарапайым тұлғама келсек, оқырманға еске салайын, мен осы мәселені өте қиын деп санаймын, бұл мен оны орындамағанымды білдіреді, тіпті мен христианмын деп есептемеймін. Бірақ бұл қиын екенін атап өту үшін бір нәрсе бар, тіпті егер ол жасалса, ол мұнда, тек пайдалы divertissement ретінде жүзеге асырылады, ол негізінен адамдар арасында апта күндері шығын іздеуші шпионның көмегімен және ойынға қарсы ниетпен қосылатын бірнеше дилетанттардың қолдауымен жүзеге асырылады. "Сорен Кьеркегор, Қорытынды ғылыми емес постскрипт (1846) 466 б., Хонг. Кьеркегор үшін бұл "сенімнен асып түсу" өзін-өзі танумен бірдей. Философтар, теологтар, тарихшылар және антропологтар өздерінен асып, алған білімдерін әлемдік немесе ұлттық тарихтың барысына қолданады. Бұл көзқарас бойынша біз христиан ұлтына немесе христиан әлеміне келеміз, бірақ Сорен Кьеркегор Құдай жеке адамға келеді деп ойлады, және Құдайдың орны осында. Ол "ол жерде" емес. Бұл тұжырымды Кьеркегор 1845 жылы "Адам өміріндегі шешуші жағдайлар туралы ойлар" кітабында, ал 1960 жылы Рональд Грегор Смит "Христиандық өмірдегі зерттеу" кітабында жеткізді.

Søren Kierkegaard was born to a Lutheran Protestant family. His father, Michael Pederson Kierkegaard, was a Lutheran Pietist, but he questioned how God could let him suffer so much. One day, he climbed a mountain and cursed God. For this sin, Michael believed that a family curse was placed upon him, that none of his children would live a full life. And indeed, Kierkegaard's family suffered with early deaths of Søren's siblings, ranging from childbirth to the age of 25. Only Søren and his brother Peter survived past 25. His father died in 1838, but before his death, he asked Søren to become a pastor. Søren was deeply influenced by his father's religious experience and life, and felt obligated to fulfill his wish. In 1840, Søren was awarded his theology degree and although Søren was eligible to become a pastor, he decided to pursue a degree in philosophy instead. He decided not to become a pastor nor a professor because if he had he would have had to write under the authority of the State or the Church. He craved freedom, and for that reason he wrote "without authority". He also believed in Christ as the ultimate authority in matters of personal faith. He was against beginning a "new religion", unlike Hegel, the religion of reason, and Schelling, the religion of nature. He always wrote to students of religion as a student of religion. J. Loewenberg of Harvard University described Hegel's God in the following terms in 1913: as Hegel puts his fundamental idea, “the truth is the whole.” Neither things nor categories, neither histories nor religion, neither sciences nor arts, express or exhaust by themselves the whole essence of the universe. The essence of the universe is the life of the totality of all things, not their sum. As the life of man is not the sum of his bodily and mental functions, the whole man being present in each and all of these, so must the universe be conceived as omnipresent in each of its parts and expressions. This is the significance of Hegel’s conception of the universe as an organism. The World Spirit Hegel’s God constitutes, thinks, lives, wills, and is all in unity. The evolution of the universe is thus the evolution of God himself. The task of philosophy, then, as Hegel conceives it, is to portray in systematic form the evolution of the World Spirit in all its necessary ramifications. The Life of George Wilhelm Friedrich Hegel, p. 13 14
Søren Kierkegaard questioned this evolution of God because if God is evolving in a systematic way then the awe and wonder of religion is replaced with speculations about where God is in relation to the system about God. What does the task look like in everyday life, for I continually have my favorite theme in mind: whether everything is indeed all right with the craving of our theocentric nineteenth century to go beyond Christianity, the craving to speculate, the craving for continued development, the craving for a new religion or for the abolition of Christianity. As for my own insignificant person, the reader will please recall that I am the one who finds the issue and the task so very difficult, which seems to suggest that I have not carried it out, I, who do not even pretend to be a Christian by going beyond it. But it is always something to point out that it is difficult, even if it is done, as it is here, only in an upbuilding divertissement, which is carried out essentially with the aid of a spy whom I have go out among people on weekdays, and with the support of a few dilettantes who against their will come to join in the game." Søren Kierkegaard, Concluding Unscientific Postscript (1846) p. 466, Hong

This "going beyond faith" for Kierkegaard means the same as going beyond oneself. Philosophers, theologians, historians, and anthropologists tend to go beyond themselves and apply what they learn to the course of world history or national history. In this view we come to a Christian nation or a Christian world, but Søren Kierkegaard felt that God comes into the single individual, and that's where the place of God is. It's not "out there" somewhere. This point was brought home by Kierkegaard in his 1845 book, Thoughts on Crucial Situations in Human Life and in 1960 by Ronald Gregor Smith in his book, J G Hamann 1730 1788 A Study In Christian Existence,

Дания мен Еуропа

Кьеркегор христиан діни мекемелерін шын мәнінде діни емес деп айыптады. Христиандық іліміндегі зияткерлік зерттеулер христиандыққа қарағанда гегельдікке ұқсап, оны христиандық "эволюция" деп атады. Бұл дін және философия ғалымдарын Ілхабарларды жоғары, объективті тұрғыдан зерттеуге итермеледі, осылай дұрыс ойлау объективті шындықты ашуға мүмкіндік береді деген сенімде болды. Кьеркегор үшін бұл өте қайсаң болды, себебі ол мұның шексіз Құдай мен Оның шексіз даналығын шектеулі адам ақылымен түсінуге болады дегенді білдіреді деп есептеді. Кьеркегор христиандықты үйретілген доктрина емес, тіршілік етілуге тиіс өмір деп сенді. Ол Құдайдың бар екендігіне толығымен сыртқы дәлелдерге сене білетін көптеген христиандардың нағыз христиандық тәжірибесінен – яғни, жеке адамның Құдаймен жеке қарым-қатынасынан – айырылып жатқанын түсінді.

Кьеркегордың аудиториясы

Кьеркегордың негізгі діни аудиториясы христиан оқырмандары болды, әсіресе христиандықтың мәнін толық түсінбегендер. Кьеркегор христиан емес оқырмандарды христиандыққа көндіруді мақсат етпеді, бірақ оның көптеген діни жазбалары кейбір христиан емес оқырмандарға да әсер етеді. Мысалы, Мартин Бубер – Кьеркегордың көптеген идеяларын сынаған еврей экзистенциалистік теолог болды. Кьеркегор діни сөздер айтты, себебі ол теолог немесе дін философы болған жоқ. Оның аудиториясы – Құдай қалағандай болуға тырысып бағудағы әрбір жеке адам. Адам атақты болуға немесе жай ғана күнкөріс табуға, болашаққа үміттенуге ұмтылуы мүмкін. Кьеркегор адам болудің мәнін анықтайтын «Құдай тағайындаған ұстаздар» туралы жазады. Кьеркегордың пікірінше, Мәсіх – адам болудың үлгісі. Ол өзінің «Әртүрлі рухтағы рухани сөздері» (1847) еңбегінде былай деді: Ол күнә және кешіріммен күресіп жүрген адамдар үшін жазды және бұл тақырыбын «Екі-немесе» (1843) еңбегінен бастап, 1851 жылға дейін, 1843 жылғы үш сөзбен айтқан «Махаббат көптеген күнәларды жасырады» тақырыбын қайталап дамытты. Ол Құдай мен жеке адам арасындағы рухани байланысты Лютердің «барлық сенушілердің діни қызметкерлігі» туралы идеясына ұқсас деп санайды.

Парадокс

Қысқасы, парадокс – шындыққа сай көрінетін, бірақ қарама-қайшылыққа немесе интуицияға түсінбес жағдайға алып келетін мәлімдеме немесе мәлімдемелер жиыны. Бұл қарама-қайшылықтың тек сырттай ғана екенін көрсеткенде шешіледі. Кьеркегордың «Қорқыныш пен діріл» атты еңбегінде осындай парадокс кездеседі. Ыбырайым Құдайдың даусын естігенін дәлелдей алмады, бірақ оған сенді және осы сенімінің негізінде жалғыз ұлын қатерге тікті. Ыбырайымның парадоксы – сенуші толық білімсіз әрекет етеді және көп тәуекелге барады (Кьеркегор үшін толық емес білім сену үшін жеткіліксіз; адам абсурдқа сүйене отырып сенуі керек, яғни бір нәрсе қарама-қайшы болғандықтан). Уақыт құдайы да парадокс, ал «Құдай – махаббат» деген сөз уақытта өмір сүретін жеке тұлға үшін пародия. Ыбырайым, Әйүп және Пауыл елшісі үшін Құдайдың сүйіспеншілік екеніне сену оңай болды ма? Кьеркегор Құдай алдындағы ішкі және сыртқы жандар арасындағы тартысты үнемі атап көрсетеді. Адамның махаббат туралы білетіні өте үстірт; ол Құдайдан терең махаббатты білуі керек, яғни өзін-өзі мойындау арқылы әр адам бола алатын нәрсеге айналуы керек (өзін-өзі мойындау жалпы адамдықпен байланысты, сондықтан нақты шақыру мен таңдаудан ерекшеленеді), Құдай үшін құрал. Осылайша, әр адам, әр адам сияқты, өзін де, басқа да әр адамды да Құдай сүйетінін білуге жетеді. Кейбіреулер бұл ойды ең ұзақ өмір үшін жеткілікті деп санайды (маған бұл таңқаларлық емес сияқты); сондықтан жетпіс жасқа толғанда да олар осы ойға жеткілікті таң қалды деп ойламайды, ал басқалары бұл ойды соншалықты маңызды деп таппайды (маған бұл өте таңғажайып және өкінішті), өйткені Құдай сүйген адам әр адам сияқты, сондықтан ол маңызды емес. Махаббатты мақтау жұмысын жанқиярлықпен, өзімшілдікті құрбандыққа шалып сырттай көрсету керек. Өзін-өзі құрбан ету арқылы адам Құдай алдында өзін еш нәрсеге айналдыра отырып, құрал болу қабілетін алады. Өзін-өзі құрбан етіп, өзімшілдік танытпағандықтан, ол сырттай өзін еш нәрсеге, яғни лайықсыз құлға айналдырады. Ішкі жағынан ол өзін-өзі маңызды сезінбейді, өйткені ол ештеңе емес, сыртқы жағынан ол өзін-өзі маңызды сезінбейді, өйткені ол Құдай алдында ештеңе емес – және ол қайда болса, сол жерде ол Құдай алдында екенін ұмытпайды. Өкінішке қарай, адам Құдай алдында шын жүректен кішіпейіл болса да, адамдарға деген көзқарасын өзгертіп, өз іс-әрекетінен мақтана бастауы мүмкін. Осылайша ол өзін басқалармен салыстыруға азғырылады. Ол Құдаймен салыстыруға болмайтынын түсінді, Құдай алдында өзін түкке тұрғысыз сезінді, бірақ адамдармен салыстырғанда өзін әлі де маңызды деп санады. Яғни, ол өзін-өзі мойындауды ұмытты; ол белгілі бір уақытта ғана Құдай алдында болғандай, белгілі бір уақытта Оның Патшалық Ұлымен аудиенция болғандай, ол иллюзияның тұзағында қалды. Сорен Кьеркегор, «Махаббат жұмысы», 1847, Hong, 1995, 364-365 беттер.

Briefly stated, a paradox is an apparently true statement or group of statements that seems to lead to a contradiction or to a situation that defies intuition. It is said to be resolved when we show that the contradiction is only apparent. Kierkegaard's story of Abraham in Fear and Trembling exhibits such a paradox. Abraham could not prove he had heard the voice of God, yet he believes, and risked his only son based on this belief. The paradox of Abraham is that the believer acts and risks much on less than complete knowledge (incomplete knowledge is not sufficient for faith for Kierkegaard; one must believe by virtue of the absurd, that is to say because something is a contradiction). The god in time is a paradox just as much as the statement that "God is love" is a parody for an individual existing in time. Was it so easy for Abraham, Job, and the Apostle Paul to continue to believe that God is love? Kierkegaard continually stresses the tension between the inner and outer self before God. What a human being knows by himself about love is very superficial; he must come to know the deeper love from God that is, in self denial he must become what every human being can become (since self denial is related to the universally human and thus is distinguished from the particular call and election), an instrument for God. Thus every human being can come to know everything about love, just as every human being can come to know that he, like every human being, is loved by God. Some find this thought adequate for the longest life (which doesn’t seem surprising to me); so even at the age of seventy they do not think that they have marveled over it enough, whereas others find this thought so insignificant (which seems to me very strange and deplorable), since to be loved by God is no more than every human being is as if it were, therefore, less significant. The work of praising love must be done outwardly in self sacrificing unselfishness. Through self denial a human being gains the ability to be an instrument by inwardly making himself into nothing before God. Through self sacrificing unselfishness he outwardly makes himself into nothing, an unworthy servant. Inwardly he does not become self important, since he is nothing, and outwardly he does not become self important either, since he is nothing before God – and he does not forget that right where he is he is before God. Alas, it can happen that a person makes a mistake at the last moment, in that he, though truly humble before God, becomes proud of what he is able to do as he turns toward people. It is then a temptation of comparison that becomes his downfall. He understood that he could not compare himself to God; before him he became conscious of himself as a nothing; but in comparison with people he still thought himself to be something. That is, he forgot the self denial; he is trapped in an illusion, as if he were before God only during specific hours, just as one has an audience with His Royal Majesty at a specific hour. Soren Kierkegaard, Works of Love 1847, Hong 1995 p. 364 365

Ысқақ Ыбырайым үшін «барлық әлем» болды және Құдай Ыбырайымға «жан» ұғымын енгізді. Ыбырайым бүкіл әлемді өз жаны үшін құрбан етуге дайын болды ма? Кьеркегор бұл сұрақты «Егерде/немесе» еңбегінде былай деп түсіндіреді: «Киелі кітапта былай делінген: Адам бүкіл дүниеге ие болып, өз жанына зиян келтірсе, одан оған қандай пайда? Жазбаларда бұған қарама-қайшы нәрсе айтылмаған, бірақ бұл сөйлемде жасырылған. Ал егер адам бүкіл дүниеден айырылып, өз жанына зиян келтірмесе, оған не керек?» Бұл сұрақ Ыбырайымды күңкіретіп жіберді. Ыбырайым «Қорқыныш пен діріл» еңбегінде прототип ретінде, ал «Жас жігіт» «Қайталау» еңбегінде оның қарсыласы ретінде қолданылған. Ыбырайым ішкі дауысын тыңдап, әйелі Сарадан, қызметшісінен немесе Ысқақтан ешқандай көмек сұрамады. Ол тек естіп, мойынсұнды. Жас жігіт уәде беріп, ойынан қайтуды қалады. Ол мәңгілік қайта оралу теориясын дәлелдеуге тырысып жүрген психологпен кеңескен. Содан кейін ол Әйүпке шағымданып, дүниеге ғана емес, Құдайға да шағымданды. Ыбырайымның Құдайға деген сүйіспеншілігі ешқашан өзгермеді, бірақ жас жігіттің сүйіктісіне деген сүйіспеншілігі үнемі өзгеріп отыратын. 1843 жылғы Кьеркегордың «Үш рухани сөздері» өзгерістің тақырыбы болды. Бұл үш кітап бір күні жарық көргендіктен, оларды бірге қарастыру керек. Парадокс пен абсурд ең соңында Мәсіхпен, Құдай-Адаммен христиандық қарым-қатынасқа байланысты. Құдай жеке тұлғаға айналып, көпшілікке емес, жеке тұлғалармен қарым-қатынас құруды қалады – Кьеркегордың 19 ғасыр шіркеуімен басты қақтығысы осы болды. Жеке тұлға уәде бере алады және оны сақтай алады. Христиан болуға қызығушылық танытпағандар Христиандық түсінуге келмейтінін айтады және көбінесе олар өз позицияларын тарихи оқиғаларға сілтеме жасайды. Кьеркегор христиандық сенімін тек сыртқы оқиғаларға негіздеуге қарсы, өйткені ол күмәндікке әкеледі, себебі сыртқы жағдайлар үнемі өзгеріп отырады. Күмәндік спекуляцияға әкеледі, ал бұл жеке тұлғаның Мәсіхтің үлгісін алу туралы шешім қабылдауынан алшақтатады. Ол өзін ішкі философияның философы ретінде таныстырғысы келді және тарих, антропология және философия арқылы Христиандыққа ғылыми дәлелдер жасауға және жүйелі теология құруға қарсы болды. Христиан болу – уақытта қабылданатын шешім, дәл сияқты жақсы болу – уақытта қабылданатын шешім, тек қарастырылатын нәрсе емес, өйткені адам «өзін» Құдайға ұсынады. Кьеркегор Сократты өзінің ұстазы деп, ал Мәсіхті – Ұстазы деп айтқан. («Философиялық фрагменттерді» қараңыз).

Isaac was "the whole world" to Abraham and God had just introduced Abraham to the notion of "the soul". Was Abraham willing to give up the whole world in order to save his soul? Kierkegaard dealt with this question in Either/Or in this way: "The Bible says: For what would it profit a person if he gained the whole world but damaged his own soul; what would he have in return? Scripture does not state the antithesis to this, but it is implicit in the sentence. The antitheses would read something like this: What damage would there be to a person if he lost the whole world and yet did not damage his soul; what would he need in return?" This question brings Abraham to despair. Abraham was used as a prototype in Fear and Trembling and The Young Man was his counterpoint in Repetition. Abraham followed the inner voice without mediation from his wife, Sarah, his servant, or Isaac. He just heard and obeyed. The Young Man made a promise and wanted to change his mind. He consulted with a psychologist who was engaged in trying to prove the theory of eternal return. Then he appealed to Job and complained not only to the world but also to God himself. Abraham's love of God never changed but The Young Man's love for his fiancé was ever changing. Change was the theme of Kierkegaard's Three Upbuilding Discourses of 1843. These three books were published on the same day and should be considered together. The paradox and the absurd are ultimately related to the Christian relationship with Christ, the God Man. That God became a single individual and wants to be in a relationship with single individuals, not to the masses, was Kierkegaard's main conflict with the nineteenth century church. The single individual can make and keep a resolution. Those who aren't interested in becoming a Christian claim they can't understand Christianity and quite often they will point to historical events to justify their position. Kierkegaard is against basing Christian belief solely on external events because it leads to doubt since externals are in constant flux. Doubt leads to speculation and this detracts from the single individual making a decision to imitate Christ. He wanted to be known as the philosopher of the internal and was against scientific proofs of Christianity through history, anthropology, and philosophy and the creation of systematic theology. Becoming a Christian is a decision to be made in time, just like becoming good is a decision/resolution made in time, and not just for consideration because the individual offers the "self" to God. Kierkegaard said Socrates was his teacher and that Christ was his Teacher. (See Philosophical Fragments)

Құдайдың адам болғанына сену христианды әлемнен оқшаулайды, сондықтан христиан әлемнен бөлініп қалады. Әлем барлық әрекеттерімізге ақыл жетекшілік етеді немесе олай болуы керек деп санайды және Христиандыққа қабылдай алмайды, сондықтан ренжіп қалады, ал христиан әлемнің ақылына қабылдай алмайды, сондықтан әлемге ренжіп қалады. Кьеркегор бұл пікірді «Христиандыққа шабуыл» еңбегінде былай жеткізді:

Өкініш пен күнә

Кьеркегордың айтуынша, жеке тұлға – еркіндік. Бұл тек таңдау жасау еркіндігі ғана емес, сонымен қатар өзі үшін таңдау жасау еркіндігін құру. Сондықтан, адам баласы негізінен өз ойлары мен сезімдері емес, ол – өзінің өзі. Жеке тұлға тікелей өзіне қатысты және ешкімге де, баршаға да бірдей бағынышты емес. Кьеркегордың пікірінше, бұл жеке тұлғаның денесі мен жанымен байланысты. Рух – жеке тұлғаның Құдаймен және Құдайға, сондай-ақ денесі мен жанымен қарым-қатынасын құрайды. Оның денесі – оның әлемдегі болуы, іс-әрекеттері мен жасалған шешімдері, ал жаны – өзінің өзіне қатысты түсінігі (оның іс-әрекеттерін анықтайтын нәрсе), ал рухы – жан мен денені, демек, өзін Құдаймен байланыстыратын жеке тұлға. Егер адам өзін толыққанды сезінбесе, онда ол үмітсіздікке ұшырайды делінеді. Дәрігердің ешкім толыққанды сау емес дегені сияқты, адам баласы өмірінің белгілі бір сәттерінде үмітсіздікке түсуі керек. Үмітсіздікке түсу – жеке тұлғаны зерделеу. Егер адам үмітсіздік өнерімен айналыспаса, онда ол тиімді прогресс немесе регресс болмайтын инерция күйінде қалып қояды, ал бұл – ең жаман жағдай. Кьеркегор ауруды – рухтың ауруы деп атайды. Ол 1846 жылы жарық көрген «Ғылыми емес постскриптумды аяқтау» еңбегінде былай деп жазды: Кьеркегор тек «бір адам» ғана жауап бере алатын өткір сұрақтар қойды. Бұл оның 1847 жылы жарық көрген «Әртүрлі рухтардағы рухани сөздер» кітабынан алынған мысал. Күнә – Құдайдан бөліну, ал күнәға байланысты үмітсіздік – тағы да бөліну. Кьеркегор: «Күнә туралы сана күнәнің кешірілуі туралы санаға жатады». Адам не үшін күнә туралы осылай ойланып, мәңгілік бақытты мәңгілік бақытсыздыққа немесе тіпті уақытша бақытсыздыққа айырбастайды? Бұл ойлану уақытта жүзеге асырылады, бірақ ойланудың салдарынан адам өзінен жақсылық күту үмітінен айырылады. Кьеркегор христиан дінінің жалғыз адамды күнә туралы ғана емес, кешірім туралы да санаға түсуге шақыратынын айтады, бірақ біз көбінесе біріншісіне ерекше назар аударамыз. Ол 1845 жылғы «Қыбыр ететін жағдайлар туралы үш сөз» және 1850 жылғы «Христиандық тәжірибе» еңбектерінде былай деді:

According to Kierkegaard, the self is freedom. Not simply the freedom to choose, but the freedom to create choices for oneself. Therefore, human beings are fundamentally neither their thoughts nor their feelings but rather they are themselves. The self relates directly to itself and is subject to no one and everyone at the same time. Yet this self is that which is in relation to his body and his soul in Kierkegaard's view. The spirit constitutes the relationship in which the self is established in totality by and unto God, and unto his body and soul. His body is his being in the world, his actions and outworked decisions, and his soul is his self conception (that which determines his actions), and his spirit is the self which relates the soul and the body, and therefore itself, to God. In effect, when a person does not come to a full consciousness of himself or herself, then he or she is said to be in despair. Just like a physician might say that no one is completely healthy, it follows that human beings must despair at certain moments in their lives. To be in despair is to reflect upon the self. If someone does not engage in the art of despair, then he or she shall become stuck in a state of inertia with no effective progression or regression and that is the worst state of all. Kierkegaard calls sickness, the sickness of the spirit. He wrote the following in Concluding Unscientific Postscript in 1846. Kierkegaard asked sharp questions that can only be answered by the "single individual" him or her self. This is an example from his 1847 book, Upbuilding Discourses in Various Spirits where he speaks of the third person and the crowd. :

Sin is separation from God but despair over sin is separation again. Kierkegaard said, "The consciousness of sin definitely belongs to the consciousness of the forgiveness of sin." Why would someone sit and reflect on sin to such an extent that an eternal happiness is exchanged for an eternal unhappiness or even a temporal unhappiness? This reflection is done in time but the consequence of the reflection leads one to lose hope in the possibility of any good coming from oneself. Kierkegaard says Christianity invites the single individual to become a partaker not only of the consciousness of sin but also of the consciousness of forgiveness but we seem to concentrate on the former to a remarkable degree. He said the following in Three Discourses on Imagined Occasions (1845) and Practice in Christianity (1850):

Христиандық ілім

Кьеркегор христиан дінінің негізін Иса Мәсіх қалаған деп сенді және ол өзінің "Он сегіз рухани нығайту баяндамаларында" доктриналық мәселелердің кейбірін талқылады. Онда ол сүйіспеншілік, шыдамдылық, теңдік, үміт және иман туралы айтты. Өзіңнің иманың бар деп ойлау оңай, бірақ "құрдасыңның" иманы бар деп ойлау қиын. Кьеркегор бұл ойды 1843 жылы жазылған өзінің алғашқы екі "Рухани нығайту баяндамаларында" жеткізді. Сондықтан, иман сапалық жағынан өзгеше. Бұл тек ең жоғары жақсылық емес, сонымен қатар барлық адамдар бөлісе алатын жақсылық, және оны иеленген адам сансыз адамзаттың да қуанышын бөліседі, "менде барлығы бар" болғандықтан. Ол былай дейді: "әрбір адамда бар немесе ие болу мүмкіндігі бар". Күңгірленген адам осыны іздеді, ол басқа адамға шын жүректен, бар күшімен, бар жанымен тілей алатын тілек, оны одан әрі, оның махаббаты одан да қызу болғанда, одан да ынталырақ тілеуге батыл болатын тілек. – Міне, ол тілеген тілек. Сорен Кьеркегор, Он сегіз рухани нығайту баяндамалары, Хонг, 10-бет.

Христиандық дінінің екі бөлігі бар: заң мен жақсы жаңалық. Кьеркегор Мәсіхтің сүйіспеншілік заңымен заңға нүкте қойғанын баса көрсетті. "Жай ғана тырысып көріңіз, қанша уақыт санасаңыз да, соманы табасыз ба, жоқ па, және сіз бұл бекер еңбек екенін түсінесіз, себебі Заңның мәні – оның ережелерінде шексіздік, шексіздік, аяқтаусыздық болуы керек; әрбір ереже өзінен одан да дәлдікті тудырады, ал одан кейін жаңа ережеге қатысты және оған байланысты одан да дәлдікті тудырады, және т.б. шексіздікке дейін. Сүйіспеншіліктің Заңға қатынасы, иманның түсінікке қатынасы сияқты. Ақыл санап, санап, есептеп, есептеп, бірақ иманның сенімділігіне ешқашан жете алмайды; сол сияқты Заң да анықтап, анықтап, бірақ сүйіспеншілікке тең сомаға ешқашан жете алмайды". Құрдасты сүюдің "қос қауіптілігі" бар. Иман мен үміт те солай. Біз тек өзімізге ғана емес, құрдасымызға да сүйіспеншілік пен тыныштық тілейміз, өйткені бұл Құдайдың тегін сыйы. Ол бұл ойды 1847 жылы жарық көрген "Махаббат туралы еңбектер" атты кітабында жақсылап түйіндеді.