Кіріспе

Діни және философиялық ұғым

Философияда, сенім секіруі – ақылға негізделмеген нәрсеге сену немесе қабылдау амалы. Бұл тіркес көбінесе Дания философы Сёрен Кьеркегормен байланыстырылады.

Идиоматикалық қолданысы

"Сеніммен секіру" деген тіркес дәлелдеуге келмейтін нәрсеге сенуді білдіреді. Бұл термин сондай-ақ адамның жақсы нәтиже күтіп, қауіпті әрекетке баруын да көрсетеді. Әрі, "сеніммен секіру" бейнеойындардағы механиканы да білдіруі мүмкін, онда ойыншы қазіргі орнынан көрінбейтін платформаға немесе жерге секіруге мәжбүр болады.

Өмірбаян

Бұл сөз тіркесі көбінесе Сёрен Кьеркегорға жатқызылады, бірақ ол ешқашан "сенім секірісі" терминін қолданбаған, оның орнына "сапалық секіріс" деп атаған. Сенім секірісі жасаудың мәні, контекстке байланысты, оң немесе теріс коннотацияны білдіре алады, себебі кейбіреулер дәлелсіз бір нәрсеге сенуді қасиет деп санайды, ал басқалары оны ақымақтық деп есептейді.

Кьеркегордың тұжырымдамасын дамытуы

Кьеркегордың пікірінше, сенім секіруі шеңберлі сипатқа ие, себебі секіру сенім арқылы жасалады. Ол өзінің «Қорытынды ғылыми постскриптум» атты кітабында осы секіруді былай сипаттайды: «Ойлау өзі туралы ойлауға бұрылып, күмән тудыруы мүмкін. Бірақ, өзі туралы ойлау ешбір нәтиже бермейді». Кьеркегор ойлаудың бір нәрсені ойлау арқылы қызмет етуі керек дейді. Ол «ойлаудың өзін-өзі зерделеуін» тоқтатуды қалайды, және осы қозғалыс – секіруді құрайды. Кьеркегор заманындағы либералды теологиямен қақтығысқан скандинавиялық ортодоксалды лютеран болған. Оның еңбектерінде Құдайдың шартсыз түрде адамды қабылдауы, сенімнің өзі Құдайдың сыйы екені, ал адам осыны түсінгенде және өзіне сүйенбей, махаббатқа толы Құдайдың құшағына сеніммен секіргенде ең жоғары моральдық деңгейге жететіні туралы ортодоксалды лютерандық түсінік қамтылған. Кьеркегор «секіруді» Адам мен Хауаның оқиғасы арқылы, әсіресе Адамның күнәға жасаған «салмақты» секіруі арқылы түсіндіреді. Адамның секіруі – бір сападан екінші сапаға өтуді білдіреді: күнәсіздіктен күнәлілікке. Кьеркегор бір сападан екіншісіне тек «секіру» арқылы ғана көшірілуге болатынын жазады. Көшу кезінде адам бірден бір күйден екінші күйге өтеді, екі сапаны бір уақытта иеленбейді. Кьеркегор «секіру» терминін Готтфрид Эфраим Лессингтің теологиялық жазбаларында талқылаған «Лессингтің шұңқырына» жауап ретінде қолданды. Лессинг пен Кьеркегор екеуі де сенімді негіздеу үшін қолданылатын құралдарды талқылады. Лессинг рационалды христиандықпен тікелей күресуге тырысты, сәтсіз аяқталғаннан кейін, Кьеркегор «қиялға негізделген құрылымдар» деп атаған нәрсе арқылы жанама түрде күресті. Екеуі де Жан Жак Руссоның ықпалында болды. 1950 жылы философ Винсент Эдвард Смит «Лессинг пен Кьеркегор тарихи, шектеулі білім мен Құдайдың барлығы мен мәні арасында ешқандай көпір жоқ екенін әдеттегідей мәлімдейді» деп жазды. Кейбір теистік ойлар осы тұжырымның салдарымен келіспейді. К.С. Льюис христиандыққа «сенім секіруі» қажет деген пікірге қарсы тұрады. Льюиске сәйкес, христиан дінінің негізгі қағидасы – табиғаттан тыс нәрселер туралы түсінік, адам ақылының бастауына қатысты телеологиялық аргумент негізінде логикалық тұрғыдан шығарылуы мүмкін. Кейбір христиандар бұл терминді сынға алмайды және діннің «сенім секіруін» талап ететінін қабылдайды. Якоби, Гегель және К.С. Льюис христиандық туралы өздерінің түсініктеріне сәйкес жазды. Кьеркегор сенімнің түсіндірілмейтін және түсіндіруге келмейтін нәрсе деп санады. Адам жеке сенімін басқаға түсіндіруге тырылған сайын, тіл мен семантикаға одан да көп араласады, бірақ «еске алу» – «das Zugleich, бірден бәрі», ол оны әрқашан өзіне қайтарады. 1916 жылы Дэвид Ф. Свенсон «Кьеркегордың зиялылыққа қарсылығы» атты мақаласында былай деп жазды: